راهنمای درمان کووید-19؛ پروتکل و الگوریتم بهروزشده

کرونای جدید با نام علمی SARS-CoV-2 عامل بیماری کووید-19 است؛ در این نوشته بهروزرسانیهای درمان تا اکتبر 2021 را ارائه میکنیم.
راهنمای زیر مربوط به مرکز UCHealth است؛ University of Colorado Health سامانه سلامت غیرانتفاعی مستقر در کلرادو است. این مجموعه، بیمارستانها و مراکز کلرادو و بیمارستانهای وابسته در وایومینگ و نبراسکا را در بر میگیرد و از مراجع برجسته سلامت آمریکا است.
درمان بیماران کووید-19 را میتوان در 3 گروه بررسی کرد و روشهای توصیهشده برای هر گروه متفاوت است. گروههای بیماران عبارتاند از:
- پیشگیری سرپایی / پیشگیری پس از تماس
- درمان سرپایی
- درمان بیمار بستری


انواع داروها، موارد مصرف و اطلاعات دارویی در درمان کووید-19
پادتنهای مونوکلونال SARS-CoV-2
پادتنهای مونوکلونال کووید-19 یا mAb، پادتنهای خنثیکننده ساختهشده در آزمایشگاه علیه پروتئین اسپایک SARS-CoV-2 هستند. از میان داروهای موجود، Casirivimab/Imdevimab گزینه نخست UCHealth است. mAbها همچنان علیه سویههای رایج فعلی در جهان، از جمله آلفا، بتا، گاما و دلتا، مؤثرند. دیگر mAbهای ناموجود در UCHealth شامل Sotrovimab و ترکیب Bamlanivimab/Etesevimab است. Sotrovimab هنوز علیه سویههای شایع فعال است، اما تکدرمانی Bamlanivimab چون اثربخشی خود علیه سویهها را از دست داده، دیگر توصیه نمیشود.
mAbها بیشتر در گروه «پیشگیری سرپایی» یا «درمان سرپایی» استفاده میشوند. در گروه پیشگیری سرپایی، برای جلوگیری از بیماری پس از مواجهه با ویروس کاربرد دارند و در برخی شرایط ویژه برای بیماران بستری نیز قابل استفادهاند. مصرف زودهنگام mAbهای مشمول مجوز مصرف اضطراری FDA، سازمان غذا و داروی آمریکا (EUA)، برای پیشگیری ممکن است مدت علائم را کوتاه کند و از بستری و مرگ ناشی از کووید-19 جلوگیری کند.
چه کسانی میتوانند یا نمیتوانند mAb دریافت کنند؟
برای درمان سرپایی افراد با وزن 40 kg یا بیشتر و سن 12 سال یا بالاتر، معیارهای استفاده از mAb چنین است:
- تأیید وجود SARS-CoV-2، با نتیجه مثبت PCR یا آزمایش آنتیژن
- علائم خفیف و/یا متوسط برای مدتی کمتر از 10 روز
- نیاز نداشتن به اکسیژن، اما خطر بالای بیماری شدید*
با این حال، در موارد استثنایی برای افراد بستری بهعلت کووید-19 با نیاز تازه به اکسیژن یا افزایش جریان اکسیژن از ابتدا (SpO2 < %90) نیز قابل استفاده است. همچنین اگر فرد به علتی دیگر، نه کووید-19، بستری شده، منفی بودن او معلوم است یا پاسخ ایمنی هومورال مختل فرض میشود، میتوان درمان mAb را در نظر گرفت.
برای پیشگیری با mAb، انتظار میرود فرد در فاصله 6 قدم یا کمتر، بهمدت 15 دقیقه یا بیشتر با فرد حامل SARS-CoV-2 تماس داشته باشد، یا در همان محیط سازمانی مورد مثبت گزارش شده و احتمال عفونت بالا باشد. معیار درمان این افراد، خطر بالای بیماری شدید*، یا واکسیناسیون کاملنشده یا انجامنشده، یا انتظار نداشتن پاسخ ایمنی کافی با وجود واکسن، مثلاً بهعلت مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی، است.
همچنین برای بیماران دریافتکننده ایمنیدرمانی غیرفعال با پادتن، یعنی mAb یا پلاسمای بهبودیافتگان، توصیه میشود واکسن کووید-19 را 90 روز به تأخیر بیندازند تا از تداخل احتمالی با پاسخ ایمنی ناشی از واکسن جلوگیری شود.
*یادداشت: FDA برای mAb در برخی افراد بهدلیل خطر بالای بیماری شدید، مجوز مصرف اضطراری (EUA) صادر کرده است. شرایط قرار گرفتن در این گروه خطر عبارتاند از:
- سن 65 سال یا بیشتر
- چاقی یا اضافهوزن، با شاخص توده بدنی (BMI) برابر 25kg/m2
- بارداری
- بیماری مزمن کلیه
- دیابت
- بیماری یا درمان سرکوبگر دستگاه ایمنی، از جمله عفونت HIV
- بیماری قلبیعروقی یا پرفشاری خون، از جمله بیماری مادرزادی قلب و بیماری عروق مغز
- بیماری مزمن ریه، مانند COPD، آسم، بیماری بینابینی ریه، فیبروز کیستیک، پرفشاری خون ریوی یا سیگار کشیدن فعلی یا در گذشته
- بیماری سلول داسیشکل
- اختلالات رشد عصبی، از جمله فلج مغزی، نشانگان ژنتیکی یا متابولیک و ناهنجاریهای مادرزادی شدید
- وابستگی به تجهیزات پزشکی مانند تراکئوستومی، گاستروستومی یا تهویه با فشار مثبت
- دیگر وضعیتها یا عوامل پزشکیِ افزایشدهنده خطر پیشرفت شدید، مانند نژاد یا قومیت، معلولیت، مصرف مواد و مانند آن
اولویتبندی میان بیماران
اگر برای mAb نیاز به اولویتبندی باشد، طبق پنل راهنمای درمان کووید-19 در NIH، مؤسسه ملی سلامت، درمان کووید-19 باید بر پیشگیری اولویت داشته باشد.
همچنین بهجای افراد واکسینهشدهای که انتظار ایمنی کافی از آنان میرود، باید افراد پرخطرِ واکسیناسیونکاملنشده یا واکسینهنشده، یا کسانی را که با وجود واکسن انتظار پاسخ ایمنی کافی از آنان نمیرود، یعنی افراد سرکوبایمنیشده، در اولویت گذاشت.
رمدسیویر (Veklury; RDV)
رمدسیویر، یک ضدمیکروب محافظتشده رده 2 در UCHelath، برای موارد کووید-19 بزرگسال و کودکِ نیازمند بستری، تأیید FDA دارد. توصیه میشود روز اول با 200mg شروع و در روزهای 2 – 5 به 100mg کاهش یابد. برای 5 روز، یا اگر بستری کمتر از 5 روز است، تا ترخیص مصرف میشود.
چه کسانی میتوانند یا نمیتوانند رمدسیویر مصرف کنند؟
برای بیماران بستری با وزن 40 kg یا بیشتر و سن 12 سال یا بالاتر، معیارها چنین است:
- تأیید وجود SARS-CoV-2، با PCR یا آزمایش آنتیژن مثبت
- وجود علائم برای کمتر از 14 روز؛ در بیمار نامزد پیوند عضو یا دارای سرکوب ایمنی ممکن است این مدت کوتاهتر باشد
- هیپوکسیِ نیازمند اکسیژن؛
- طبق شواهد فعلی، در بیمارانی که از ابتدا به اکسیژن با جریان بالا، تهویه غیرتهاجمی، تهویه مکانیکی تهاجمی و/یا ECMO، اکسیژنرسانی غشایی برونپیکری، نیاز دارند، احتمال سود بردن از RDV کم است.
- اگر بیمار به تهویه مکانیکی یا ECMO برسد، میتواند RDV را ادامه دهد.
- ALT < 10x ULN؛ ALT یعنی آلانینآمینوترانسفراز و ULN حد بالای طبیعی است
LFT، آزمایش عملکرد کبد، باید روزانه پیگیری شود. اگر ALT > 10x ULN باشد، باید ادامه داده شود. نارسایی کلیه نیز منع مصرف RDV نیست. فقط طبق بروشور RDV، بهدلیل احتمال تجمع سیکلودکسترین و RDV و تشدید نارسایی کلیه، مصرف در بیماران با CrCl، کلیرانس کراتینین خون، <30mL/dk توصیه نمیشود. با این حال، با توجه به مقدار کم سیکلودکسترین و مدت کوتاه مصرف، عوارض بعید است و چند مطالعه گذشتهنگر افزایش خطر عوارض جدی یا غیرجدی، از جمله آسیب کلیوی یا کبدی، را نشان ندادهاند.
دگزامتازون
دگزامتازون در بیماران کووید-19 نیازمند اکسیژن، از جمله تهویه مکانیکی یا ECMO، اندیکاسیون دارد؛ یعنی درمان با آن لازم است. اگر بیمار به اکسیژن نیاز ندارد، توصیه نمیشود. در بارداری، درباره مصرف استروئید مشاوره با طب مادر و جنین توصیه میشود.
دگزامتازون برای 10 روز یا تا ترخیص، روزانه 6mg خوراکی یا IV داده میشود. اما اگر بستری کمتر از 10 روز باشد و نیاز به اکسیژن همچنان افزایش یابد، توصیه میشود مدت بستری به 5-7 روز کامل شود.
اگر دگزامتازون موجود نباشد، جایگزینها عبارتاند از پردنیزون، روزانه 40mg؛ متیلپردنیزولون، روزانه 32mg؛ و هیدروکورتیزون، روزانه 160m.
توسیلیزوماب (Actemra)
توسیلیزوماب، آنتاگونیست گیرنده IL-6 که برای آرتریت روماتوئید و درمان نشانگان آزادسازی سیتوکین مرتبط با CAR-T استفاده میشود، پیشتر در کووید-19 نتایج متناقض داشت. دو مطالعه تازه مطرح میکنند مصرف آن همراه کورتیکواستروئید در گروه منتخب بیماران بستری با افت سریع تنفسی، یعنی اختلال در تعادل تنفس، برای مرگومیر مفید است.
چه کسانی میتوانند یا نمیتوانند توسیلیزوماب مصرف کنند؟
در افراد بستری برای 3 روز یا کمتر که با نیاز زیاد به اکسیژن طی 24 ساعت به مراقبت ویژه منتقل شدهاند، یا هنوز در ICU نیستند اما نیازشان به اکسیژن بهسرعت بالا میرود و به HFNC، اکسیژن مرطوب با جریان بالا از بینی، یا NIV، تهویه غیرتهاجمی، نیاز دارند و شاخص التهاب بسیار بالا (CRP ≥ 75mg/L) دارند، باید بهعنوان درمان تکمیلی استروئید در نظر گرفته شود. با این حال، پیش از تصمیم به توسیلیزوماب، ارزیابی پاسخ به کورتیکواستروئید در مدتی مانند 48 ساعت توصیه میشود.
باید ایجاد یا فعال شدن مجدد عفونت نهفته را پیگیری کرد و براساس عوامل خطر آزمایش انجام داد. برای بیماران آمده از مناطق بومی Strongiloides، پیشگیری با ایورمکتین نیز توصیه میشود.
با این حال، سود توسیلیزوماب در بیماران نیازمند تهویه مکانیکی هنوز نشان داده نشده است، مگر اینکه کمتر از 24 ساعت از لولهگذاری گذشته باشد.
همچنین در سرکوب شدید ایمنی، احتمال عفونت دیگری که هنوز تأیید نشده، AST/ALT >5x ULN، که AST آسپارتاتآمینوترانسفراز است، ANC < 500 و پلاکت <50K، که ANC شمار مطلق نوتروفیل است، خطر مرتبط با GI یعنی شاخص گلیسمی یا سرعت افزایش قند خون با کربوهیدراتها، و بارداری، باید از توسیلیزوماب پرهیز کرد.
باریسیتینیب (Olumiant)
در برخی دادهها، باریسیتینیب، مهارکننده JAK یا ژانوسکیناز در درمان آرتریت روماتوئید، همراه RDV به بهبود زمان بهبودی بیماران نیازمند اکسیژن کمک کرده است. همراه دگزامتازون یا دگزامتازون و RDV در بیماران نیازمند اکسیژن یا اکسیژن با جریان بالا/NIV، بهجز تهویه مکانیکی، مرگومیر همهعلتی 28 روزه را کاهش داده است. همچنین بیشترین سود باریسیتینیب در بیماران نیازمند HFNC/NIV از ابتدا بود.
بر این اساس، طبق راهنمای NIH، در بیماران بستریِ دریافتکننده اکسیژن با جریان بالا یا NIV که سیر بیماری از نظر بالینی مشاهده میشود یا علائم التهاب رو به افزایش دارند، یکی از موارد زیر توصیه میشود:
- باریسیتینیب یا توسیلیزوماب همراه فقط دگزامتازون
- باریسیتینیب یا توسیلیزوماب همراه دگزامتازون و رمدسیویر
- در موارد نادر منع کورتیکواستروئید، باریسیتینیب + رمدسیویر برای بیماران بستریِ نیازمند اکسیژن و لولهگذارینشده
اما در افراد بستری برای کمتر از 72 ساعت که به HNFC یا NIV نیاز دارند، با وجود دگزامتازون تنفسشان بدتر میشود و پروتئین واکنشی C آنان پایدار بالا میرود، در این بیماران کووید-19 درمان تکمیلی لازم خواهد بود.
چه کسانی میتوانند یا نمیتوانند باریسیتینیب مصرف کنند؟
پیش از تصمیم به باریسیتینیب، ارزیابی پاسخ کورتیکواستروئیدها در حدود 48 ساعت توصیه میشود. هرچند در بیماران نیازمند تهویه از ابتدا بررسی نشده، اگر پس از شروع باریسیتینیب تهویه مکانیکی لازم شود، میتوان درمان را ادامه داد. تداخلهای دارویی باید بررسی شوند؛ CBC یا شمارش کامل خون و نبض روزانه و LFT هفتگی پیگیری شوند و بیمار از نظر عفونت نهفته یا قابل عود تحت نظر باشد.
اما در EGFR < 15mL/dk/1.73m2، ALC < 200 سلول/µL، ANC < 500 سلول/µL، هموگلوبین < 8g/dL، سل فعال شناختهشده و بارداری باید از باریسیتینیب پرهیز کرد. با افزایش ALC به 200 و ANC به 500، میتوان درمان را شروع یا ادامه داد.
پلاسمای بهبودیافتگان
پلاسمای بهبودیافتگان (CCP)، حاوی پلاسمای افراد بهبودیافته از کووید-19 و پادتنهای خنثیکننده SARS-CoV-2، ابتدا برای درمان کووید-19 مجوز اضطراری گرفت، اما مطالعات بعدی نتایج متناقض داشتند. طبق مطالعات اخیر، در بیماران بستری هیچ منفعت بالینی ندارد، حتی با پلاسمای دارای تیتر بالا.
بنابراین CCP برای بیماران بستری یا غیربستری توصیه نمیشود و مصرفش فقط در کارآزمایی بالینی توصیه میشود. خارج از آن، اگر بیمار از ایمنی غیرفعال سود برده اما برای mAb مناسب نیست و همچنان بخواهند استفاده کنند، باید از راه خون خالی استفاده شود.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.