დანა, ცეცხლი და ოქრო: იბნ სინას ქირურგიული მანიფესტი

მედიცინის ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე დაძაბულ სცენაში ვართ. შუა საუკუნეების ქირურგს მხოლოდ ბასრი დანა, გავარვარებული ცეცხლი და პაციენტის ყვირილი ჰქონდა. მას შემდეგ, რაც კიბო სხეულში შეჭრილი „შავი ნაღვლის“ დაგროვებად გაიაზრა, იბნ სინამ ექიმები საშინელი დილემის წინაშე დააყენა: ან ამ ბოროტების სხეულიდან ამოსაძირკვად სიკვდილთან იცეკვებთ, ან დანას ქარქაშში ჩააგებთ და ბედს შეეგუებით.

იმ დროს „კარგი ქირურგობა“ მხოლოდ კარგად ჭრას კი არ ნიშნავდა, არამედ იმის ცოდნასაც, როდის არ უნდა გაჭრა . „კანონის“ მეოთხე წიგნში ამ კითხვაზე პასუხისას იბნ სინამ დღევანდელი ქირურგიული ონკოლოგიის საფუძვლებიც ჩამოაყალიბა: რადიკალური ამოკვეთა და ინოპერაბელურობა. ეს მხოლოდ ტექნიკა კი არა, ფილოსოფია იყო.

„ყველაფერი ან არაფერი“: რადიკალური ამოკვეთა

იბნ სინას ქირურგიული ფილოსოფია ნათელია: „ნახევრად გაკეთებული საქმე საერთოდ არგაკეთებულზე უარესია.“ თუ სიმსივნეს ოპერაცია უტარდება, ეს უბრალოდ ჩვეულებრივი ამოჭრა არ უნდა იყოს. ის გრძნობდა, რომ სიმსივნეს „უხილავი ფესვები“ ჰქონდა, და თანამედროვე მედიცინის „სუფთა ქირურგიული კიდის“ (Clean Margin) პრინციპი ათასი წლის წინ ასე ჩამოაყალიბა:

წმინდა გაფრთხილება: „Noli Me Tangere“

შესაძლოა იბნ სინას უდიდესი წვლილი ქირურგიული ქედმაღლობის შეკავება იყო. მან გაიაზრა, რომ მოწინავე, გავრცელებული და ღრმა ქსოვილებზე მიკრული კიბოს დროს დანის გამოყენება „მძინარე ურჩხულის გაღვიძებას“ ნიშნავდა. თუმცა ამ გაფრთხილების გამოსახატავად გამოყენებული ცნება მედიცინის ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო კულტურული გადასვლის მონაწილე გახდა.

ცეცხლით განწმენდა: რატომ ოქრო?

შუა საუკუნეების ქირურგიის ყველაზე მნიშვნელოვანი და ყველაზე საშიში იარაღი „მოწვა“ (კაუტერიზაცია) იყო. იბნ სინა სიმსივნის ამოღების შემდეგ ჭრილობის მოწვას მოითხოვდა. ამას სამი მიზეზი ჰქონდა: სისხლდენის შეჩერება, დარჩენილი კიბოს უჯრედების დაწვა და ინფექციის თავიდან აცილება.