კიბოს პირველი გაკვეთა ისტორიაში: ანტონიო ბენივიენი და სხეულის შიგნით დამალული მიზეზები
ამ სტატიაში
დღე 43 (კიბოს ისტორია 365 დღეში)
კითხვა „რატომ მოკვდა?“ მედიცინის ყველაზე გაბედული ნაბიჯი იყო თეორიიდან რეალობისკენ. ქირურგის სკალპელმა კიბო სხეულში მოხეტიალე ავისმომასწავებელი ჩრდილიდან ხელშესახებ მატერიად აქცია.
რენესანსის გულში, 15-ე საუკუნის ფლორენციაში, სამედიცინო სამყარო დიდ დაბნეულობაში იყო. მაშინ, როცა მაკიაველისა და ლეონარდო და ვინჩის მსგავსი გენიოსები სამყაროს ახლებურად განსაზღვრავდნენ, ექიმები დაავადებებს კვლავ ვარსკვლავების მდებარეობით ან უხილავი სხეულის სითხეების (ჰუმორების) დისბალანსით ხსნიდნენ.
თუმცა ექიმმა, სახელად ანტონიო ბენივიენი (1443-1502), ამ აბსტრაქტულ პასუხებთან შეგუებაზე უარი თქვა. ის მხოლოდ ცოცხლების მკურნალობით არ კმაყოფილდებოდა; სურდა თავად ენახა, რატომ გარდაიცვალნენ სიცოცხლეგამოცლილნი და რა გაფუჭდა სხეულის შიგნით.
ვნება, რომელმაც მედიცინის კურსი შეცვალა: რატომ მოკვდა?
ანტიკური ხანიდან მოყოლებული, როცა პაციენტი კვდებოდა, ამას „ბედისწერას“ მიაწერდნენ და გვერდს უვლიდნენ. ბენივიენიმ კი მედიცინის ისტორიაში იშვიათი თავაზიანობითა და სიმტკიცით გარდაცვლილი პაციენტების ოჯახებს ნებართვა სთხოვა და მათი გაკვეთა დაიწყო. მისი მიზანი მხოლოდ ორგანოების გაცნობა კი არა, მედიცინის ჩუმი ყვირილის, ანუ პათოლოგიის (დაავადების მიზეზის) პოვნა იყო. ეს მიდგომა მას „პათოლოგიური ანატომიის მამად“ აქცევდა.
ბენივიენი მეთვალყურეობდა პაციენტს, რომელიც გამუდმებით აღებინებდა, მუცლის ძლიერ ტკივილებს განიცდიდა და დღითი დღე ხდებოდა, „დნებოდა“. იმდროინდელი ექიმები ამ მდგომარეობას „კუჭში ცუდი ნაღვლით გაღიზიანებას“ უწოდებდნენ და სამკურნალო ბალახებს ურჩევდნენ. თუმცა ყველა მცდელობის მიუხედავად, პაციენტი შიმშილისგან განლეული გარდაიცვალა.
აბსტრაქტული ილუზიებიდან კონკრეტულ ფაქტებამდე: გაქვავებული კუჭი
როცა ბენივიენიმ ამ დაუნდობელი დანაკარგის უკან არსებული სიმართლის საპოვნელად სხეული შეისწავლა, ნანახმა ონკოლოგიის ისტორია შეცვალა. კუჭამდე მისვლისას მან იპოვა არა სითხე, სახელად „შავი ნაღველი“, არამედ შეხებისას ქვასავით გამაგრებული უცხო წარმონაქმნი, რომელიც კუჭის გასასვლელს (პილორუსს) მთლიანად კეტავდა.
ეს მდგომარეობა, რომელსაც თანამედროვე მედიცინაში Linitis Plastica-ს ან შორსწასული კუჭის კიბოს სახელით ვიცნობთ, ბენივიენიმ ისტორიაში პირველად ცოცხალი პაციენტის სიმპტომების (ღებინება, კახექსია) სიკვდილის შემდგომ ფიზიკურ აღმოჩენასთან შეჯერებით დაამტკიცა. კიბო ჩრდილი აღარ იყო; ის ფიზიკური დაბრკოლება იყო, რომელმაც კუჭი დაიკავა და საკვების გავლას ხელს უშლიდა.
დამალული მიზეზების შესახებ: ორმოცდათოთხმეტი გვერდი, რომელმაც მსოფლიო შეცვალა
ბენივიენიმ ამ რევოლუციური დაკვირვებების სიცოცხლეში გამოქვეყნება ვერ შეძლო. 1502 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ ძმამ ჩანაწერები შეკრიბა და 1507 წელს შემდეგი სათაურით დაბეჭდა: De abditis nonnullis ac mirandis morborum et sanationum causis (დაავადებათა ზოგიერთი დამალული და გასაოცარი მიზეზის შესახებ).
ამ პატარა, სულ 54-გვერდიან წიგნში მრავალი დაავადება, კუჭის კიბოდან ნაღვლის კენჭებამდე, ნაწლავის პერფორაციებიდან წარმონაქმნების ბუნებამდე, პირველად „ფიზიკური მტკიცებულებებით“ აღიწერა. ეს იყო მედიცინის თეორიული ზღაპრიდან ხელშესახებ მეცნიერებად გარდაქმნის დადასტურება.
სიბნელიდან სინათლისკენ: უჯრედის აღმოჩენისკენ
ბენივიენის სკალპელმა კიბოს ისტორიაში უდიდესი პარადიგმული ცვლილება გამოიწვია. დაავადებების ძიება უკვე ცაში ან მეტაფიზიკურ სითხეებში კი არა, ქსოვილების, უჯრედებისა და ორგანოების სიღრმეში უნდა დაწყებულიყო. ეს სინათლე მიკროსკოპის გამოგონებისა და თანამედროვე პათოლოგიისკენ წაგვიყვანდა.
განკურნება ამოცნობითა და მიზეზის ცოდნით იწყება
ბენივიენიმ ჩვენი დღევანდელი ონკოლოგიური პრაქტიკის ყველაზე ფუნდამენტური კანონი გვასწავლა: „სწორი მკურნალობისთვის სწორი დიაგნოზია აუცილებელი“. მისი 15-ე საუკუნის კითხვა „რატომ მოკვდა?“ ჩვენი დღევანდელი კითხვების წინაპარია: „როგორია ამ სიმსივნის გენეტიკა?“ ან „რომელი მოლეკულური გზა დაირღვა?“. იმის გაგება, რატომ გადაუხვია უჯრედმა გზას, მისი წონასწორობის აღდგენის პირველი ნაბიჯია.
შემდეგ სტატიაში ამ აღმოჩენების მოგზაურობის კიდევ უფრო შემაძრწუნებელ გაჩერებას ვეწვევით. მუმიის სიჩუმეში დამალული მსხვილი ნაწლავის კიბოსა და 500 წლის შემდეგ გაშიფრული მისი გენეტიკური კოდის აღმოსაჩენად 15-ე საუკუნის ნეაპოლში, მეფე ფერდინანდ I-ის კარზე ვიმოგზაურებთ.
სამეცნიერო წყაროები და სიღრმისეული საკითხავი
- 1. Benivieni, A. (1507). De Abditis nonnullis ac Mirandis Morborum et Sanationum Causis. ფლორენცია.
- 2. Hajdu, S. I. (2010). A Note from History: The First Printed Case Reports of Cancer. Cancer Journal.
- 3. Faguet, G. B. (2015). A Brief History of Cancer: Milestones of Knowledge. International Journal of Cancer.
- 4. Thorwald, P. (1931). La vita e l'opera di maestro Antonio Benivieni.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.