მაიმუნი, უდის სიმი და ქირურგიული რევოლუცია: ანდალუსიის გენიოსი აზ-ზაჰრავი

„ვინც ანატომიის მეცნიერებას სწავლობს, ღმერთისადმი რწმენას იმტკიცებს.“ — აზ-ზაჰრავი

შესავალი: მეათე საუკუნის ანდალუსიაში, კორდობის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე მადინათ აზ-ზაჰრას მარმარილოს დარბაზებში ფორთოხლის ყვავილებისა და მელნის სურნელი იდგა. ამ ინტელექტუალურ სამოთხეში კარის ექიმი აბუ ალ-კასიმ აზ-ზაჰრავი რევოლუციისთვის ემზადებოდა, რომელიც მედიცინის ისტორიის მსვლელობას შეცვლიდა. ის მხოლოდ ექიმი კი არა, გამომგონებელიც იყო. მისი 30 ტომიანი „ქითაბ ათ-თასრიფი“ქირურგიის „ვიზუალური მეხსიერება“ გახდებოდა და ევროპაში 500 წლის განმავლობაში სახელმძღვანელოდ ისწავლებოდა.

მუსიკალური შემთხვევა და „კეტგუტის“ აღმოჩენა

მეცნიერების ისტორია აჩვენებს, რომ უდიდესი აღმოჩენები ზოგჯერ ყველაზე მოულოდნელ მომენტებში ხდება. აზ-ზაჰრავის მიერ „გაწოვადი საკერავი ძაფის“ აღმოჩენაც, რომელიც თანამედროვე ქირურგიის ერთ-ერთი ქვაკუთხედია, ასეთ შემთხვევითობას ეფუძნება.

200 ახალი ინსტრუმენტი: საჭიროება გამოგონების დედაა

აზ-ზაჰრავიმდე ქირურგიული ინსტრუმენტები სტანდარტიზებული არ იყო; თითოეული მჭედელი საკუთარი შეხედულებით რაღაცას ამზადებდა. აზ-ზაჰრავიმ კი „ქითაბ ათ-თასრიფის“ტომში ნომერი 30 ზუსტად დახატა 200-ზე მეტი ინსტრუმენტი, რომელთაგან თითოეული კონკრეტული დანიშნულებისთვის იყო შექმნილი. ეს მედიცინის ისტორიაში პირველი ილუსტრირებული ქირურგიული ატლასი იყო.

გაფრთხილება „ბრმა კაცის“ შესახებ

აზ-ზაჰრავის ნანახი ჰქონდა, როგორ იქცეოდა ქირურგია უვიცი ადამიანის ხელში იარაღად. წიგნის შესავალში ის მკაცრ გაფრთხილებას იძლევა:

ის ერთ-ერთი პირველი მასწავლებელი იყო, რომელიც ამტკიცებდა, რომ ქირურგიას მხოლოდ „ხელის ოსტატობა“ კი არა, ღრმა ანატომიური ცოდნაც სჭირდება. მტკიცედ იცავდა პრინციპს „უპირველესად, არ ავნო“ და ღირსებად მიიჩნევდა იმ ოპერაციაზე გულწრფელ უარს, რომლის შესრულებაც არ შეეძლო (მაგალითად, შორსწასული კიბოს დროს).