یک میمون، یک سیم عود و انقلابی در جراحی: الزهراوی، نابغهٔ اندلس
در این مقاله
روز 32 (مجموعهٔ تاریخ سرطان در 365 روز)
هنگامی که اروپا «قرون تاریک» را می‌گذراند، نابغه‌ای در قرطبه جراحی را از «قصابی» به هنر تبدیل می‌کرد. آزمایشگاه الزهراوی (Albucasis)، سیم عودی که میمونی بلعید و آن لحظه‌ای که پزشکی مدرن را تغییر داد.
«کسی که به دانش کالبدشناسی می‌پردازد، ایمانش به خدا بیشتر می‌شود.» — الزهراوی
مقدمه: در اندلس سدهٔ دهم، تالارهای مرمری مدینةالزهرا در شمال‌غرب قرطبه بوی شکوفهٔ پرتقال و جوهر می‌داد. در این بهشت فکری، پزشک دربار ابوالقاسم الزهراوی برای انقلابی آماده می‌شد که مسیر تاریخ پزشکی را تغییر می‌داد. او فقط پزشک نبود، مخترع هم بود. اثر 30 جلدی او، کتاب التصریف، قرار بود «حافظهٔ تصویری» جراحی شود و 500 سال در اروپا به‌عنوان کتاب درسی تدریس شود.
یک اتفاق موسیقایی و کشف «کت‌گوت»
تاریخ علم نشان می‌دهد گاهی بزرگ‌ترین کشف‌ها در غیرمنتظره‌ترین لحظه‌ها رخ می‌دهند. کشف «نخ بخیهٔ جذب‌شونده» توسط الزهراوی، یکی از سنگ‌بناهای جراحی مدرن، نیز بر چنین تصادفی استوار است.
روزی میمونی که الزهراوی در آزمایشگاهش نگه می‌داشت، به‌اشتباه سیم‌های عود او (سازی شبیه لوت) را می‌بلعد. آن زمان سیم عود را از رودهٔ گوسفند می‌ساختند. الزهراوی که با نگرانی منتظر است، چیز شگفت‌آوری می‌بیند: بدن میمون سیم را پس نمی‌زند؛ برعکس، به‌مرور آن را «حل» و جذب می‌کند.
نتیجه: این مشاهده راه استفاده از «کت‌گوت» (نخ روده‌ای) را باز می‌کند. اکنون جراحان می‌توانستند اندام‌های داخلی را بخیه بزنند، بی‌آن‌که برای برداشتن بخیه دوباره بدن بیمار را باز کنند. این، گامی حیاتی برای جراحی سرطان در عمق بدن بود.
200 ابزار جدید: نیاز مادر اختراع است
پیش از الزهراوی، ابزارهای جراحی استاندارد نبودند؛ هر آهنگری چیزی مطابق سلیقهٔ خود می‌ساخت. اما الزهراوی در کتاب التصریف، در جلد 30، طرح‌های دقیقی از بیش از 200 ابزار ترسیم کرد که هرکدام برای هدفی مشخص طراحی شده بودند. این، نخستین اطلس مصور جراحی در تاریخ پزشکی بود.
هشدار «مرد نابینا»
الزهراوی دیده بود جراحی در دست نادانان به سلاح تبدیل می‌شود. در مقدمهٔ کتابش این هشدار تند را می‌دهد:
او از نخستین آموزگارانی بود که تأکید داشت جراحی فقط به «مهارت دست» نیاز ندارد، بلکه دانش عمیق کالبدشناسی می‌خواهد. به اصل «نخست آسیب نرسان» سخت پایبند بود و امتناع صادقانه از عملی را که توان انجامش را نداشت (مانند سرطان‌های پیشرفته)، فضیلت می‌دانست.
دیدگاه آکادمی DROZDOGAN
شگفت‌انگیز است بدانیم ابزارها، نخ‌های بخیه و حتی انضباط جراحی که امروز در اتاق عمل به کار می‌بریم، ریشه در قرطبهٔ 1000 سال پیش دارند. الزهراوی ثابت کرد پزشک نباید فقط «مجری» باشد، بلکه باید «مخترع» هم باشد. خلاقیت او از سیم عود تا نخ جراحی، زیباترین گواه است که پزشکی نه‌فقط با علم، بلکه با هنر و زندگی نیز درهم‌تنیده است.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.