მეცნიერებმა დაადგინეს მაღალი პრიორიტეტის მქონე ქიმიკატები, რომლებმაც შესაძლოა ძუძუს კიბო გამოიწვიოს

ბოლო დღეებში გარემოსდაცვითი ჯანმრთელობის სფეროში აშშ-ში ჩატარებულმა ახალმა კვლევამ დაადგინა 17 „მაღალი პრიორიტეტის მქონე“ ქიმიკატი, რომლის თავიდან აცილებაც ქალებს ძუძუს კიბოს რისკის შესამცირებლად სჭირდებათ.

დღეს აშშ-ში დაბადებული ქალების დაახლოებით %12.4-ს ცხოვრების რომელიმე ეტაპზე ძუძუს კიბო უვითარდება. წარსულში ჩატარებული კვლევები მიუთითებდა, რომ გარკვეული ქიმიკატების ზემოქმედებისას ძუძუს კიბოს რისკი იზრდება. ამერიკაში გარემოსდაცვითი ჯანმრთელობის სფეროში ჩატარებულმა კვლევამ დაადგინა 17 „მაღალი პრიორიტეტის მქონე“ ქიმიკატი, რომლის თავიდან აცილებაც ქალებს ძუძუს კიბოს რისკის შესამცირებლად სჭირდებათ.

კვლევა განსაზღვრავს მაღალი პრიორიტეტის მქონე ქიმიკატებს, რომელთა ზემოქმედების ქვეშაც ქალები ყველაზე ხშირად ექცევიან, და ამ ზემოქმედების დონეებს, რითაც ძუძუს კიბოსგან დაცვის საგზაო რუკას გვთავაზობს. ეს ინფორმაცია სახელმძღვანელო იქნება ძუძუს კიბოსთან დაკავშირებული ქიმიკატების ზემოქმედების შესამცირებლად და იმის გასაგებად, თუ როგორ მოქმედებს ისინი ქალებზე.

ძუძუს კიბოს შემთხვევების მხოლოდ % 5-10 არის მაღალი რისკის მემკვიდრეობითი გენების შედეგი. გარდა ამისა, ძუძუს კიბოს დიაგნოზის მქონე ქალების დაახლოებით %80 არიან პირველები თავიანთ ოჯახში, ვისაც ძუძუს კიბო განუვითარდა. ასევე არსებობს მტკიცებულება, რომ ძუძუს კიბოს გამომწვევი დამატებითი ფაქტორებიც არსებობს.

ძუძუს კიბოს კანცეროგენების (კიბოს გამომწვევი ნივთიერებების) იდენტიფიცირებისას, მრავალმა კვლევამ უკვე აჩვენა, რომ გარკვეული ქიმიკატების, მაგალითად ალკოჰოლისა და სიგარეტის, ზემოქმედება და მათი გამოყენება ჰორმონჩანაცვლებით თერაპიასთან ერთად ქალებში ძუძუს კიბოს რისკს ზრდის.

თუმცა მკვლევრებს სურდათ ყურადღება გაემახვილებინათ იმაზე, რომ მრავალი სხვა ქიმიური ნივთიერება ცხოველებში ძუძუს სიმსივნეებს იწვევს. მიუხედავად ამისა, ამ ქიმიკატების მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილი ყოფილა შესწავლილი ადამიანის ძუძუს კიბოს კვლევებში, რადგან ზემოქმედების გასაზომად შესაფერისი ტექნიკები აქამდე სრულად არ არსებობდა. ამიტომ კვლევის ჯგუფმა მიზნად დაისახა იმ ქიმიკატების იდენტიფიცირება, რომლებიც ქალებში ძუძუს კიბოს ყველაზე მაღალ რისკს ქმნის, და იმის ჩვენება, თუ როგორ შეიძლება ამ ქიმიკატების ზემოქმედების დონის გაზომვა.

ქალების მიერ ზემოქმედების ქვეშ მოხვედრის ყველაზე მაღალი ალბათობის მქონე 102 ქიმიკატის იდენტიფიცირებამდე მკვლევრებმა მღრღნელებში ძუძუს კიბოსთან დაკავშირებული 216 ქიმიკატი დაადგინეს. შემდეგ იმავე მკვლევრებმა მღრღნელებზე ჩატარებულ კვლევებში შეაფასეს ამგვარი ქიმიკატების ზემოქმედება და შეადარეს ადამიანის ძუძუს კიბოს კვლევების შედეგებს. ამგვარად შეფასდა, შეიძლებოდა თუ არა მღრღნელებზე ჩატარებული კვლევების გამოყენება ადამიანებზე ჩატარებული კვლევებიდან მიღებული შედეგების პროგნოზირებისთვის.

მკვლევრებმა შეაფასეს კვლევები, რომლებშიც ადამიანების სისხლში, შარდში ან სხვა ნიმუშებში თითოეული ქიმიკატი ან მეტაბოლიტი (ქიმიური ნაერთები, რომლებიც ცოცხალ ორგანიზმებში სხვადასხვა რეაქციის დროს წარმოიქმნება და ჩვეულებრივ ორგანიზმში არ გროვდება, არამედ სხვა ნაერთებად გარდაიქმნება) იზომებოდა. ხაზი გაესვა, რომ ეს კანცეროგენების ზემოქმედების გაზომვის საუკეთესო გზაა.

ბენზინი და წვის შედეგად წარმოქმნილი ქიმიკატები „ძუძუს კიბოს კანცეროგენების“ ყველაზე დიდი ჯგუფია. მკვლევრებმა დაადგინეს 17 მაღალი პრიორიტეტის მქონე ქიმიკატების ჯგუფი, რომელიც ქალებში ძუძუს კიბოს იწვევს. აღმოჩნდა, რომ ჩვენს გარემოში ძუძუს კიბოს გამომწვევი უდიდესი წყაროებია წვის შედეგად წარმოქმნილი ქიმიური ნივთიერებები, როგორიცაა ბენზოლი და ბუტადიენი. ამგვარი ქიმიკატები გვხვდება ავტომობილის საწვავში, გაზონის მოვლის მოწყობილობებში, თამბაქოს კვამლსა და დამწვარ ან ნახშირივით ქცეულ საკვებში.

დადგინდა, რომ ზოგიერთი გამხსნელი, მათ შორის მეთილენქლორიდი და სხვა ჰალოგენირებული ორგანული გამხსნელი ნივთიერებები, რომლებიც ჩვეულებრივ გვხვდება სამრეწველო ცხიმის მოსაშორებელ საშუალებებში, სპეციალურ საწმენდებსა და ლაქების ამომყვანებში, ძუძუს კიბოს გამომწვევი ქიმიური ნივთიერებებია.

ძუძუს კიბოს სხვა კანცეროგენებს მიეკუთვნება ცეცხლგამძლე საშუალებებში არსებული ქიმიკატები, ლაქაგამძლე ტექსტილი, ჰორმონჩანაცვლებითი თერაპია და სასმელი წყლის დეზინფექციის შედეგად წარმოქმნილი გვერდითი პროდუქტები.

კვლევის ჯგუფმა შარდში, სისხლსა და სხვა ნიმუშებში ბიომარკერები აღმოაჩინა ქალების ზემოქმედების გასაზომად იდენტიფიცირებული 102 მაღალი პრიორიტეტის მქონე ძუძუს კიბოს კანცეროგენიდან 62 მათგან. გარდა ამისა, აღმოაჩინეს, რომ მღრღნელებში გამოყენებული ტექნიკები ადამიანებში კიდევ 11 ქიმიკატის იდენტიფიცირებისთვის შეიძლება იქნეს გამოყენებული.

ექსპერტები ამბობენ, რომ ქიმიკატებსა და ძუძუს კიბოს შორის კავშირი დღემდე „დიდწილად უგულებელყოფილი იყო“. ქიმიკატების ზემოქმედების შემცირებამ ბევრ ქალში შეიძლება ძუძუს კიბოს რისკი შეამციროს. ძუძუს კიბოსგან დაცვის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისას ქიმიკატების ზემოქმედება ხშირად არ არის ნახსენები. ტოქსიკური ქიმიკატების ზემოქმედებაზე ორიენტირებული კვლევები ძუძუს კიბოსთვის დახარჯული თანხის მხოლოდ 1 წვეთია ვედროში.

თუმცა ამ ბოლო კვლევამ შესაძლოა ეს შეცვალოს. აშშ-ში მალე დაიწყება დების კვლევა, რომელშიც 50 ათასზე მეტი ქალი მიიღებს მონაწილეობას; მისი მიზანია ამ აღმოჩენების გამოყენებით ძუძუს კიბოს მიზეზებზე უკეთესი წარმოდგენის შექმნა.

ნაბიჯები ძუძუს კიბოს კანცეროგენების ზემოქმედების შესამცირებლად

ძუძუს კიბოს კანცეროგენების ზემოქმედების რისკის შესამცირებლად უკვე ახლა შეგიძლიათ რამდენიმე რამ გააკეთოთ:

• შეზღუდეთ ავტომობილებისა და გენერატორების მიერ გამოყენებული ბენზინის, დიზელისა და სხვა წიაღისეული საწვავის ორთქლის ზემოქმედება,
• გამოიყენეთ გაზზე ან ელექტროენერგიაზე მომუშავე გაზონის საკრეჭი,
• საჭმლის მომზადებისას გამოიყენეთ ვენტილატორი და შეამცირეთ ნახშირივით ქცეული ან დამწვარი საკვების მოხმარება,
• მოერიდეთ ლაქაგამძლე ხალიჩებს, ქსოვილებსა და ავეჯს,
• სასმელი წყლის ფილტრისთვის გამოიყენეთ მყარი ნახშირბადის ბლოკი,
• სახლში მტვერში არსებული ქიმიკატების ზემოქმედების შესამცირებლად გაწმინდეთ სველი ტილოთი და მოწმინდეთ იატაკი.

ამ კვლევით დადასტურდა, რომ ყოველდღიურ ცხოვრებაში რამდენიმე მცირე, თუმცა თანაბრად მნიშვნელოვანი საკითხის გათვალისწინებით შეგიძლიათ ძუძუს კიბოს რისკის შემცირება. გახსოვდეთ, ცხოვრების წესისთვის ჯანსაღი მიმართულების მიცემით შეგიძლიათ დაამტკიცოთ, რომ კიბო თქვენი ბედისწერა არ არის. მაშ, რატომ არ უნდა იცხოვროთ ჯანსაღად, უფრო გააზრებულად და კონტროლირებულად მოქმედებით...