ნეიტროპენიული ცხელება ქიმიოთერაპიისას: რა არის და რა ტემპერატურაზე მივმართოთ სასწრაფოს?
ამ სტატიაში
ნეიტროპენიული ცხელება ქიმიოთერაპიისას: რა არის და რა ტემპერატურაზე მივმართოთ სასწრაფოს?
ქიმიოთერაპიის დროს მომატებულ ტემპერატურას „ალბათ გავცივდი“ არ უნდა დავუცადოთ. ქიმიოთერაპიამ შეიძლება შეამციროს ნეიტროფილები, ანუ ინფექციისგან დამცველი თეთრი უჯრედები, და ამ პერიოდში ტემპერატურა ხშირად ინფექციის ერთადერთი ნიშანია. ეს სტატია ზოგადი ინფორმაციაა: თუ ტემპერატურა უკვე გაქვთ, კითხვას ნუ დაელოდებით, დაუყოვნებლივ დაურეკეთ თქვენს ონკოლოგიურ გუნდს ან იმ საგანგებო ნომერს, რომელიც მოგცეს.
- რა არის ნეიტროპენიული ცხელება? მომატებული ტემპერატურა ნეიტროფილების დაბალი რაოდენობისას; ინფექციის საშიშროების გამო ის გადაუდებელ მდგომარეობად განიხილება.
- რა ტემპერატურაზე მივმართოთ სასწრაფოს? 38,0 °C-ზე (100,4 °F) და ზევით დაუყოვნებლივ დაურეკეთ ონკოლოგიურ გუნდს ან საგანგებო ნომერს; ნუ დაელოდებით 38,3 °C-ს.
- და თუ ტემპერატურა არ არის? ცახცახი, ხველა ან შარდვისას წვა ასევე დარეკვის მიზეზია; მძიმე ნეიტროპენიისას ტემპერატურა შეიძლება არც იყოს, ხოლო სხეულის ტემპერატურა დაიწიოს კიდეც.
- დარეკვამდე: პარაცეტამოლი ან ასპირინი არ მიიღოთ მკურნალი გუნდისთვის შეკითხვის გარეშე.
- სასწრაფოში: იღებენ სისხლის კულტურებს, ხოლო ანტიბიოტიკის პირველი დოზა ტრიაჟიდან 1 საათის განმავლობაში უნდა მიეცეს.
მოკლედ: რაზეა საუბარი?
ნეიტროპენიული ცხელება არის მომატებული ტემპერატურა ქიმიოთერაპიის შემდეგ ნეიტროფილების დაბალი რაოდენობისას. ნეიტროფილები ინფექციისგან დამცველი უჯრედებია; როცა მათი რაოდენობა მცირეა, მცირე ინფექციაც კი სწრაფად შეიძლება გაუარესდეს. ამიტომ ქიმიოთერაპიისას ტემპერატურას არ აკვირდებიან და არ ელოდებიან, არამედ დაუყოვნებლივ დარეკვის მიზეზად თვლიან.
| ტერმინი | განმარტება |
|---|---|
| ნეიტროპენია | IDSA 2010: ნეიტროფილების აბსოლუტური რაოდენობა 500 უჯრედი/მმ³-ზე ნაკლები, ან მოსალოდნელი დაქვეითება ამ დონემდე 48 საათის განმავლობაში. ASCO/IDSA 2018-ის დოკუმენტში ნეიტროპენიად დასახელებულია 1000-ზე დაბალი მნიშვნელობა, მძიმედ — 500-ზე დაბალი, ღრმად — 100-ზე დაბალი |
| ცხელება (სადიაგნოსტიკო კრიტერიუმი) | პირში ერთჯერადი ტემპერატურა 38,3 °C (101 °F) ან 38,0 °C (100,4 °F) 1 საათის განმავლობაში; იღლიასა და სწორ ნაწლავში გაზომვა არ არის რეკომენდებული |
| პაციენტის მოქმედების ზღვარი | CDC: 38 °C-ზე (100,4 °F) და ზევით დაუყოვნებლივ დაურეკეთ ექიმს |
| ღრმა ნეიტროპენია | ნეიტროფილების რაოდენობა 100-ზე ნაკლები; ამ დონის დასადასტურებლად საჭიროა სისხლის ნაცხის ხელით შეფასება |
გაიდლაინების განმარტებები ექიმებისთვისაა დიაგნოზის დასმისას და მკაცრი წესები არ არის; თქვენთვის მოქმედებს ტემპერატურის ზღვარი და საგანგებო ნომერი, რომელიც თქვენმა ონკოლოგიურმა გუნდმა გითხრათ.
ნახაზი 1 · ქიმიოთერაპიიდან სასწრაფომდე
დაბალი ნეიტროფილები, ფარული ინფექცია და სწრაფი რეაგირება
რა ტემპერატურაზე მივმართოთ სასწრაფოს?
CDC აღნიშნავს, რომ ქიმიოთერაპიისას 38 °C-ზე (100,4 °F) და ზევით ტემპერატურისას ექიმს დაუყოვნებლივ უნდა დაურეკოთ და მდგომარეობა გადაუდებლად ჩათვალოთ. ასევე რეკომენდებულია ტემპერატურის გაზომვა, როცა სიცხეს, სიწითლეს, ცახცახს ან ცუდად ყოფნას გრძნობთ. დიაგნოსტიკისას გამოყენებული 38,3 °C-ის კრიტერიუმი ექიმებს ცხელების განსასაზღვრად ჭირდებათ; სახლში ამ მნიშვნელობის მოლოდინი საჭირო არ არის.
ნახაზი 2 · პირველი ნაბიჯები ტემპერატურისას
გაზომვა, დარეკვა, სიცხის დამწევამდე კითხვა, სასწრაფოში გაცხადება
გადაუდებელი დახმარების ორგანიზება და გადამისამართება ქვეყნისა და ცენტრის მიხედვით განსხვავდება; ორიენტირად აიღეთ საგანგებო ნომერი და იმ ცენტრის მითითებები, სადაც ქიმიოთერაპიას იღებთ.
ნიშნები, რომელთა დროსაც ტემპერატურის გარეშეც უნდა დარეკოთ
ნეიტროპენიის მქონე ადამიანებში ინფექცია ცოტა ნიშანს იძლევა; მძიმე ნეიტროპენიისას ის ტემპერატურის გარეშეც შეიძლება მიმდინარეობდეს, ხოლო სხეულის ტემპერატურა შეიძლება დაიწიოს. ამიტომ ქვემოთ ჩამოთვლილი ნიშნები მკურნალ გუნდს ნორმალური ტემპერატურისასაც შეატყობინეთ.
- ცახცახი: ძლიერი კანკალი ან სიცხისა და სიწითლის შეგრძნება.
- სუნთქვა: ხველა, ყელის ტკივილი, ქოშინი.
- შარდი: შარდვისას წვა ან ტკივილი, წელის ახალი ტკივილი, სისხლი შარდში.
- საჭმლის მომნელებელი სისტემა: გაძლიერებული ფაღარათი ან განავლის სუნის ცვლილება.
- კანი და კათეტერის ადგილი: ახალი გამონაყარი, სიწითლე ან ანთება; სიწითლე ან ტკივილი კათეტერის, დრენაჟის ან ჭრილობის ადგილას.
- პირი: ტკივილი ან შეშუპება პირსა და ყელში, წყლულები ან თეთრი ნადები.
როდის არის რისკი ყველაზე მაღალი?
CDC-ის მონაცემებით, თეთრი უჯრედების რაოდენობა ჩვეულებრივ ყველაზე დაბალ დონეს აღწევს ქიმიოთერაპიის თითოეული დოზის დასრულებიდან 7–12 დღის შემდეგ და დაახლოებით ერთი კვირა შეიძლება დაბალი დარჩეს. ამ დროს ინფექციის რისკი ყველაზე მაღალია; თქვენს სქემაზე ეს როგორ ხდება, ექიმს შეგიძლიათ ჰკითხოთ.
რა ხდება სასწრაფოში?
| ეტაპი | რას ამბობს გაიდლაინი |
|---|---|
| სწრაფი შეფასება | ქიმიოთერაპიიდან 6 კვირის განმავლობაში ტემპერატურით მოსულები ტრიაჟიდან 15 წუთში უნდა შეფასდნენ (ASCO/IDSA 2018) |
| სისხლის ანალიზები | სისხლის საერთო ანალიზი ლეიკოფორმულით, კრეატინინი, შარდოვანა, ელექტროლიტები, ღვიძლის ფერმენტები და ბილირუბინი (IDSA 2010) |
| კულტურები | სისხლის კულტურების მინიმუმ 2 ნაკრები; კათეტერის არსებობისას — თითოეული სანათურიდან და ვენიდან; ჩივილების შემთხვევაში — სხვა ადგილებიდან, სასუნთქი გზების ნიშნებისას — გულმკერდის რენტგენი (IDSA 2010) |
| პირველი ანტიბიოტიკი | ASCO/IDSA 2018: პირველი დოზა ტრიაჟიდან 1 საათის განმავლობაში. IDSA 2010: სასწრაფოდ (2 საათის განმავლობაში) ტემპერატურისა და ნეიტროპენიის მქონე ყველა პაციენტს |
| მკურნალობა | სწრაფად მიცემული ვენაში შესაყვანი ფართო სპექტრის ანტიბიოტიკები; უფრო მიზნობრივი მკურნალობა, თუ წყარო აღმოჩნდება (OncoLink) |
გაიდლაინებში მოცემული ორი ვადა (2 საათი და 1 საათი) სხვადასხვა წელსა და მიზანს ეკუთვნის; საერთო აზრი ისაა, რომ ანტიბიოტიკი არ უნდა დაგვიანდეს.
შესაძლებელია თუ არა სახლში ან ამბულატორიულად მეთვალყურეობა?
ყველას ასე არ აკვირდებიან. ASCO/IDSA 2018-ის გაიდლაინი იწყება კლინიკური შეფასებით, შემდეგ კი იყენებს რისკის შეფასების ინსტრუმენტებს, მაგალითად MASCC; MASCC 21 და მეტი დაბალ რისკად ითვლება. ამბულატორიულ მეთვალყურეობას განიხილავენ მხოლოდ უსაფრთხოების პირობების შესრულებისა და ექიმის თანხმობის შემთხვევაში.
| კითხვა | მონაცემი |
|---|---|
| ამბულატორიული მეთვალყურეობისთვის შესაფერისობა | საცხოვრებელი ადგილი ცენტრიდან არაუმეტეს 1 საათის ან 30 მილის (48 კმ) დაშორებით; სახლში ოჯახის წევრი, ტელეფონი და ტრანსპორტი დღეღამის 24 საათის განმავლობაში; ხშირი შემოწმების შესაძლებლობა; ექიმის თანხმობა |
| დაკვირვება | გაწერამდე მინიმუმ 4 საათი; შემდეგ მდგომარეობის ხშირი შეფასება მინიმუმ 3 დღის განმავლობაში |
| რეკომენდებულია ჰოსპიტალიზაცია | მწვავე ლეიკემიის ინდუქციაზე ან ღეროვანი უჯრედების გადანერგვაზე მყოფი ადამიანები; გარკვეული რეზისტენტული მიკროორგანიზმების მატარებლები; ინფექციის აშკარა კერით ან მძიმე სეფსისის ნიშნებით |
| ხელახალი შეფასება | თუ ტემპერატურა 2–3 დღეში არ ეცემა, დაცემის შემდეგ ბრუნდება, ჩნდება ინფექციის ახალი ნიშნები ან მედიკამენტების პირით მიღება აღარ ხერხდება |
წყარო: ASCO/IDSA 2018-ის განახლება (ნანახი დოკუმენტი). საქართველოსა და თურქეთში პრაქტიკა ცენტრიდან ცენტრამდე შეიძლება განსხვავდებოდეს.
გავრცელებული მცდარი წარმოდგენები
- „დაველოდები, სანამ ტემპერატურა 38,3 °C-ს მიაღწევს“. არა. 38,3 °C ექიმების სადიაგნოსტიკო კრიტერიუმია. ქიმიოთერაპიისას CDC 38,0 °C-ზე (100,4 °F) და ზევით დაუყოვნებლივ დარეკვას ურჩევს.
- „თუ ტემპერატურა არ მაქვს, ინფექციაც არ მაქვს“. არა. ნეიტროპენიის მქონე ადამიანებში ინფექცია ცოტა ნიშანს იძლევა; ცახცახი, ხველა ან შარდვისას წვა ტემპერატურის გარეშეც დარეკვის მიზეზია.
- „ჯერ სიცხის დამწევს დავლევ, მერე ვნახავ“. არა. პარაცეტამოლი ან ასპირინი არ მიიღოთ მკურნალი გუნდისთვის შეკითხვის გარეშე; ინფექცია შეიძლება მაშინაც გაგრძელდეს, როცა ტემპერატურა დაეცემა.
- „ეს სტატია ჩემს მდგომარეობას აფასებს“. არა. თუ ტემპერატურა გაქვთ, შეწყვიტეთ კითხვა და თქვენს გუნდს დაურეკეთ; გადაწყვეტილებას მხოლოდ თქვენი მეთვალყურე ექიმები იღებენ.
სად შეხვდებით ამ ტერმინებს თქვენს დოკუმენტებში?
- „ANC“ ან „ნეიტროფილების აბსოლუტური რაოდენობა“: ნეიტროფილების რაოდენობა სისხლის ანალიზში.
- „ნეიტროპენიის“ ხარისხი: შეფასება, რამდენად დაბალია ეს რაოდენობა.
- ქიმიოთერაპიის თარიღები და ციკლის დღე: რომ გაიგოთ, როდის შეიძლება იყოს მაჩვენებლები ყველაზე დაბალი.
- კათეტერის ან პორტის შესახებ ჩანაწერი: ადგილი, რომელსაც ინფექციის გამო ცალკე აკვირდებიან.
- საგანგებო ნომერი: მითითებულია ინსტრუქციებში, რომლებიც თქვენმა სამკურნალო ცენტრმა მოგცათ.
რა შეგიძლიათ ჰკითხოთ ექიმს?
- რა არის ჩემი ტემპერატურის ზღვარი და ღამით ან შაბათ-კვირას რომელ ნომერზე დავრეკო?
- ჩემს სქემაზე რომელ დღეებში არის ნეიტროფილები ყველაზე დაბალი?
- რა უნდა გავაკეთო, სანამ სიცხის დამწევს მივიღებ?
- თუ სასწრაფოში უნდა წავიდე, რა წავიღო და პერსონალს რა ვუთხრა?
DROZDOGAN აკადემიის შეფასება
ნეიტროპენიული ცხელება იმ სიტუაციებს განეკუთვნება, სადაც ქიმიოთერაპიისას დაკარგული დრო ყველაზე ძვირი ჯდება. ეს ნაწილი ექიმის თვალსაზრისით აჯამებს, როგორ გადადის გაიდლაინების განმარტებები პაციენტის წესში.
⚡ რატომ არის მნიშვნელოვანი
ცხელების განმარტება გაიდლაინებში და პაციენტის მოქმედების ზღვარი ერთი და იგივე რიცხვი არ არის. პაციენტმა შეიძლება დრო დაკარგოს, თუ 38,3 °C-ს დაელოდება, მაშინ როცა მიზანი ანტიბიოტიკის რამდენიმე საათში მიცემაა.
✅ ძლიერი მხარეები
ორივე გაიდლაინი კონკრეტულ რიცხვებს იძლევა ცხელებისა და ნეიტროპენიის განმარტებისთვის, გამოკვლევებისთვის, ანტიბიოტიკის დროისა და ამბულატორიული მეთვალყურეობის კრიტერიუმებისთვის. CDC და პაციენტის საინფორმაციო წყაროები ერთსა და იმავე აზრს გადმოსცემს: ქიმიოთერაპიისას ტემპერატურა გადაუდებელი მოქმედების მიზეზია.
⚠️ შეზღუდვები
თვით გაიდლაინები საკუთარ განმარტებებს მკაცრ წესად არ თვლიან. ნეიტროპენიის განმარტება გაიდლაინებს შორის განსხვავდება. ქვეყნისა და ცენტრის გადაუდებელი დახმარების წესები, სახლში გაზომვის ხერხი და მედიკამენტების დოზები ამ სტატიაში არ არის განხილული.
🩺 პრაქტიკული მნიშვნელობა პაციენტისა და ექიმისთვის
ექიმმა წინასწარ უნდა მისცეს პაციენტს წერილობითი ტემპერატურის ზღვარი, საგანგებო ნომერი და თითოეულ შემთხვევაში მოქმედების გზა. პაციენტმა ჩვევად უნდა გაიხადოს ტემპერატურის გაზომვა და მისი მომატების დაუყოვნებლივ შეტყობინება.
❓ ღია კითხვები
რომელ სქემებზეა რისკი მაღალი, ზრდის ფაქტორებით პროფილაქტიკა და სახლში ტემპერატურის გაზომვის საუკეთესო ხერხი აქ არ არის განხილული; ეს ექიმთან უნდა განიხილოთ.
შეჯამება: ტემპერატურა 38,0 °C-დან (100,4 °F) ქიმიოთერაპიისას ნეიტროფილების დაბალი რაოდენობის გამო დაუყოვნებლივ დარეკვის მიზეზია; ინფექციის ნიშნებს ტემპერატურის გარეშეც სერიოზულად უდგებიან. ეს სტატია სამედიცინო რჩევა არ არის; თუ ტემპერატურა გაქვთ, დაყოვნების გარეშე დაურეკეთ თქვენს ონკოლოგიურ გუნდს ან საგანგებო ნომერს.
ხშირად დასმული კითხვები
- რა არის ნეიტროპენიული ცხელება?
- მომატებული ტემპერატურა ქიმიოთერაპიის შემდეგ ნეიტროფილების დაბალი რაოდენობისას. ის გადაუდებლად ითვლება, რადგან ინფექციის ნიშნები შეიძლება სუსტი იყოს.
- ქიმიოთერაპიისას რა ტემპერატურაზე მივმართო სასწრაფოს?
- CDC აღნიშნავს: 38 °C-ზე (100,4 °F) და ზევით დაუყოვნებლივ დაურეკეთ ექიმს. მოქმედებს თქვენი გუნდის დასახელებული ტემპერატურის ზღვარი და საგანგებო ნომერი; წინასწარ გაარკვიეთ.
- შეიძლება თუ არა წამლის მიღება ტემპერატურის დასაწევად?
- OncoLink აღნიშნავს, რომ პარაცეტამოლი ან ასპირინი არ უნდა მიიღოთ მკურნალი გუნდისთვის წინასწარ შეკითხვის გარეშე. ჯერ თქვენს გუნდს დაურეკეთ.
- რა ვქნა, თუ ტემპერატურა არ მაქვს, მაგრამ ცახცახი მაქვს?
- ცახცახი, ხველა, შარდვისას წვა, გაძლიერებული ფაღარათი ან კათეტერის ადგილას სიწითლე ასევე ინფექციის ნიშნებია, რომლებიც მკურნალ გუნდს უნდა შეატყობინოთ.
- სასწრაფოში რა სისწრაფით აძლევენ ანტიბიოტიკს?
- ASCO/IDSA 2018 პირველ დოზას ტრიაჟიდან 1 საათის განმავლობაში ასახელებს; IDSA 2010 — სასწრაფოდ, 2 საათის განმავლობაში.
- ნეიტროპენიულ ცხელებას ყველას ჰოსპიტალში უვლიან?
- არა. შერჩეულ დაბალი რისკის პაციენტებში შეიძლება ამბულატორიული მეთვალყურეობა განიხილონ, მაგრამ გადაწყვეტილებას ექიმი იღებს და უსაფრთხოების პირობებია საჭირო.
ლექსიკონი
- ნეიტროფილები
- თეთრი უჯრედების ტიპი, რომელიც ინფექციისგან დაცვაში მონაწილეობს.
- ნეიტროპენია
- ნეიტროფილების დაბალი რაოდენობა.
- ნეიტროპენიული ცხელება
- მომატებული ტემპერატურა ნეიტროფილების დაბალი რაოდენობისას.
- ნეიტროფილების აბსოლუტური რაოდენობა (ANC)
- ნეიტროფილების რეალური რაოდენობა სისხლის ანალიზში.
- ნადირი
- ქიმიოთერაპიის შემდეგ პერიოდი, როცა სისხლის უჯრედების მაჩვენებლები ყველაზე დაბალია.
- ტრიაჟი
- გადაუდებელ დახმარებაში პაციენტების რიგითობის განსაზღვრა სისწრაფის მიხედვით.
- სისხლის კულტურა
- ნიმუში, რომელშიც სისხლში მიკროორგანიზმებს ეძებენ.
- MASCC-ის შკალა
- ნეიტროპენიული ცხელებისას რისკის შეფასების შკალა; 21 და მეტი დაბალ რისკად ითვლება.
- სეფსისი
- ორგანიზმის მძიმე რეაქცია ინფექციაზე, რომელმაც შეიძლება ორგანოებზეც იმოქმედოს.
გადამოწმებული: ცხელებისა და ნეიტროპენიის განმარტებები, რისკის შეფასება, პირველადი გამოკვლევები და ანტიბიოტიკის დრო IDSA 2010-ის გაიდლაინში; ვადები და შესაფერისობის კრიტერიუმები ამბულატორიულ დოკუმენტში ASCO/IDSA 2018 (ნანახი დოკუმენტის მიხედვით); 38 °C-ის ზღვარი და 7–12 დღე CDC-ის მიხედვით; სიმპტომების სია და პარაცეტამოლის გაფრთხილება OncoLink-ის მიხედვით. მხოლოდ ნახსენები: გაიდლაინების სრული ტექსტი არ წაკითხულა, გამოყენებულია მხოლოდ ნანახი დოკუმენტები და შეჯამებები; OncoLink-ის ტექსტში სახლისთვის ზღვარი ჩაწერილია როგორც „100,4 და ზევით“, ისე „100,4-ზე მეტი“, აქ CDC-ის ფორმულირება „38 °C და ზევით“ მიიღეს. დაუდასტურებლობის გამო დაუწერელი: გადაუდებელი დახმარების წესები თურქეთსა და საქართველოში; ქიმიოთერაპიის რომელ სქემებზეა რისკი მაღალი; ზრდის ფაქტორებით პროფილაქტიკა; ზღვრები ბავშვებში; სახლში ტემპერატურას პირში ზომავენ თუ იღლიაში; ანტიბიოტიკების სქემები და დოზები; ინდივიდუალური რისკი; drozdogan.com-თან გადაფარვა (მთელ საიტზე არ შემოწმებულა). ეს სტატია სამედიცინო რჩევა არ არის; ამ ინფორმაციით დიაგნოზის დასმა ან მკურნალობის გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია.
ვისთვისაა ეს სტატია? ქიმიოთერაპიაზე მყოფი ადამიანებისთვის, მათი ახლობლებისა და ჯანდაცვის სპეციალისტებისთვის. თქვენს მდგომარეობაზე გადაწყვეტილებას მხოლოდ თქვენი მეთვალყურე ექიმები იღებენ.
წყაროები
- Freifeld AG et al. ნეიტროპენიის მქონე ონკოლოგიურ პაციენტებში ანტიმიკრობული საშუალებების გამოყენების გაიდლაინი: IDSA 2010-ის განახლება. Clin Infect Dis 2011;52:e56–e93. academic.oup.com
- Taplitz RA et al. ცხელებისა და ნეიტროპენიის ამბულატორიული მართვა სიმსივნის სამკურნალოდ თერაპიას მიღებულ მოზრდილებში: ASCO/IDSA გაიდლაინის განახლება, 2018. infectiousdiseases.med.wayne.edu
- CDC. ინფექციების პროფილაქტიკა ონკოლოგიურ პაციენტებში. cdc.gov
- OncoLink. ნეიტროპენიული ცხელება. oncolink.org
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
