ომი კატასტროფაა — განსაკუთრებით ონკოლოგიური პაციენტებისთვის ის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის უბედურებაა

ჩვენ ყველანი ყურადღებით ვადევნებთ თვალს რუსეთის მიმდინარე, მოულოდნელ და შიშის მომგვრელ შეჭრას უკრაინაში. უმეტესობას ვერ წარმოედგინა, რომ ევროპული ქვეყანა მეზობელს კვლავ ომს გამოუცხადებდა; მიიჩნეოდა, რომ ასეთი თავდასხმები მე-2 მსოფლიო ომთან ერთად დასრულდა. თუმცა რუსეთი მანამდეც შეიჭრა საქართველოში 2008 წელს და ყირიმში 2014 წელს...
ომის საერთო შედეგებზე საუბრისას ყურადღება სამოქალაქო თუ სამხედრო დანაკარგების რაოდენობაზე მახვილდება. დღეს უკრაინაში ფართომასშტაბიანი სამოქალაქო წინააღმდეგობისა და არასამხედრო პირების სწრაფად მებრძოლებად ქცევის ფონზე ვხედავთ, რომ ეს განსხვავება ბუნდოვანი ხდება. მეორე მხრივ, უცნაურია, მაგრამ ასეთი შეიარაღებული კონფლიქტების საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე გავლენას ნაკლებად ითვალისწინებენ.
ომები მოსახლეობას საცხოვრებელი ადგილიდან აძევებს, ჯანდაცვის სისტემებს არღვევს და ანადგურებს კიდეც, სოციალურ მომსახურებებს აზიანებს და ინფექციური დაავადებების გადაცემის რისკს ზრდის. ამასთან, ონკოლოგიურ პაციენტებზეც მრავალგვარ გავლენას ახდენს. თუმცა წინა ომების საფუძველზე იმის პროგნოზირება, თუ რა შეიძლება მოხდეს, საკმაოდ რთულია.
მონაცემთა შეზღუდვები
თუ ვივარაუდებთ, რომ მაღალი ხარისხის მონაცემთა შეგროვების სისტემა ომის დაწყებამდეც არსებობდა და ომის დასრულების შემდეგაც დიდხანს იარსებებს, თეორიულად შესაძლებელი იქნებოდა უკრაინაში ომის კიბოზე გავლენის შეფასება ომამდე და ომის შემდეგ შემთხვევების რაოდენობისა და სიკვდილიანობის მაჩვენებლების შედარებით. უკრაინის კიბოს ეროვნულმა რეესტრმა ბოლო ანგარიში 2020 წელს გამოაქვეყნა. უკრაინის ჩერნობილის სახელმწიფო რეესტრიდან მიღებული სხვა ეპიდემიოლოგიური მონაცემები შემთხვევა-კონტროლის კვლევაში ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ავარიის შედეგების შემაკავებელ მუშაკებში ლეიკემიის პროგნოზირებისთვის გამოიყენეს.
თუმცა მონაცემებს, რომლებიც ომის კიბოზე გავლენის პროგნოზირებისთვის უნდა გამოვიყენოთ, შეზღუდვები აქვს. პირველი და, ალბათ, უმნიშვნელოვანესი ისაა, რომ ასეთი სისტემები ომის დროს მუშაობას წყვეტს და, შესაძლოა, ომის შედეგიდან გამომდინარე, დასრულების შემდეგაც დიდხანს არ ფუნქციონირებდეს. კიდევ ერთი შეზღუდვა რთული მიგრაციული პროცესებია. 4 მილიონამდე ადამიანის (უკრაინის მოსახლეობის 4%-ის) თავშესაფრის ძიებაა მოსალოდნელი ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა პოლონეთი, უნგრეთი, რუმინეთი და თურქეთი. მათი უმრავლესობა უკრაინაში აღარ დაბრუნდება.
შემდეგ კიბოს რეგისტრაციის პრობლემის წინაშე ვდგებით. კიბოს შემთხვევებისა და კიბოთი გარდაცვალების გამოვლენისა და აღრიცხვის ომამდელ დონეზე დაბრუნებას, სამწუხაროდ, წლები დასჭირდება, ან შეიძლება ეს დონე ვეღარც აღდგეს. ამასთან, შორს წასული კიბოს მქონე ადამიანებს სიკვდილის მაღალი რისკი ემუქრებათ, რადგან მათი ევაკუაცია ადვილი არ არის და ინფექციებისადმი მგრძნობიარენი არიან. ეს გარემოებები ზღუდავს იმ ეპიდემიოლოგიური (მოსახლეობაზე დაკვირვების საფუძველზე მიღებული) მონაცემების სიზუსტეს, რომლებიც ომის კიბოზე გავლენის შესაფასებლად უნდა გამოიყენონ.
სხვა სირთულეები
ძუძუს კიბო, კოლორექტული კიბო, პროსტატის კიბო და მელანომა ჩვეულებრივ სკრინინგით ადრეულ სტადიაზე გამოსავლენი სიმსივნეებია; ომის შედეგად ამ სიმსივნეების შემთხვევები თავდაპირველად მცირდება, შემდეგ კი უფრო მეტი შორს წასული კიბო და კიბოთი გარდაცვალება აღინიშნება.
კიდევ ერთი პრობლემაა შემთხვევები, როცა კიბოს მკურნალობა შეწყდა ან ვერ დაიწყო. დაბომბილ ქალაქში საავადმყოფოში წასვლა არავის სურს. საავადმყოფოებიც უკვე სამოქალაქო წინააღმდეგობის მონაწილეთა მკურნალობაზეა ორიენტირებული, რამაც კიბოს ოპერაციების, ქიმიოთერაპიისა და სხივური თერაპიის გადადება ან გაუქმება გამოიწვია. შემცირდა და შეწყდა კიდეც წვდომა იმპორტირებულ ონკოლოგიურ პრეპარატებსა და დამხმარე საშუალებებზე, მათ შორის ანტიბიოტიკებზე, ერითროციტებისა და თრომბოციტების ტრანსფუზიებზე და მოლეკულურად კლონირებულ ჰემატოპოეზურ ზრდის ფაქტორებზე, როგორიცაა ერითროპოეტინი და გრანულოციტების კოლონიის მასტიმულირებელი ფაქტორი.
ეს ყველაფერი თეორია არ არის — სამწუხაროდ, ახლა რეალურად ხდება.
BBC-ის ცნობით, ხარკივში ნეირობლასტომის მქონე 3 წლის ბავშვმა მედიკამენტების დეფიციტის გამო კიბოს მკურნალობა ვეღარ გააგრძელა და ოჯახმა სასწრაფოდ პოლონეთს შეაფარა თავი.
უკრაინაში გამოყენებული ბირთვული საწვავის საცავთან ერთად 15 მოქმედი ატომური ელექტროსადგურია. რომელიმე მათგანის დაზიანებამ შეიძლება რადიოაქტიური ნივთიერებების გამოყოფა გამოიწვიოს, რაც ზემოქმედების ქვეშ მყოფ ადამიანებში კიბოს რისკს ზრდის. რუსეთის არმიამ უმოქმედო ჩერნობილისა და ზაპორიჟიის ატომურ ელექტროსადგურებზე კონტროლი დაამყარა. კიევის მახლობლად ბირთვული საწვავის საცავი და სხვა საცავთან ახლოს მდებარე ელექტროენერგიის გამომმუშავებელი სადგური დაიბომბა. ეს ომი ბირთვულ რისკებს და, შესაბამისად, კიბოს რისკებსაც შეიცავს.
გარემოსა და ცხოვრების წესთან დაკავშირებული პრობლემები
ამ ომს კიდევ ორი გასათვალისწინებელი შედეგი აქვს:
- გარემოს გაუარესება
- ცხოვრების წესის ცვლილებები, რომლებიც კიბოს გაზრდილ რისკს უკავშირდება
თანამედროვე ომებში გამოყენებული იარაღი გარემოსთვის სერიოზულ საფრთხეებს ქმნის, რომლებმაც კიბოს განვითარება შეიძლება გამოიწვიოს. ამის მაგალითია ვიეტნამის ომში „აგენტ ორანჯის“ (Agent Orange) გამოყენება. აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნულმა აკადემიამ და ვეტერანთა საქმეთა დეპარტამენტმა აგენტ ორანჯის გამოყენება დაუკავშირეს ლიმფომას, პლაზმურუჯრედოვან მიელომას, ქრონიკულ ლიმფოციტურ ლეიკემიას, ფილტვის კიბოს, პროსტატის კიბოსა და ძუძუს კიბოს.
მდოგვის გაზის, დარიშხანისა და აზბესტის მსგავსი ნივთიერებების ზემოქმედებაც კიბოს რისკს ზრდის. თანამედროვე ტანკები რადიოაქტიურობადაკარგული ურანით იფარება, რათა მძიმე იარაღმა, მაგალითად ქვემეხებმა და რაკეტებმა, ისინი ვერ გაანადგუროს. უცნაურია, მაგრამ ტანკსაწინააღმდეგო მძიმე იარაღიც ასეთ ურანს შეიცავს. სპარსეთის ყურისა და ბალკანეთის ომებში ამ ურანთან დაკავშირებული კიბოს გაზრდილი რისკის შესახებ ძლიერი მონაცემები არსებობს, თუმცა საკითხი კვლავ სადავოა.
- დაკავშირებული თემა: რა არის კანცეროგენი? ადამიანისთვის ცნობილი და პოტენციური კიბოს გამომწვევი ფაქტორები
რუსეთის მიერ ბირთვული იარაღის შესაძლო გამოყენებით გამოწვეულ გარემოსა და კიბოს საფრთხეებთან ერთად არ უნდა უგულებელვყოთ საკვების მომარაგებისა და კვების ჩვევების ცვლილებები, რომლებიც ასევე კიბოს რისკზე მოქმედებს. სამხედროები და სამოქალაქო პირები ომის დროს და მის შემდეგ ცხოვრების წესს იცვლიან. მნიშვნელოვნად იზრდება თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება, რაც, მოსალოდნელია, მომდევნო ათწლეულსა და შემდგომ პერიოდშიც კიბოს უფრო მეტ შემთხვევას გამოიწვევს.
დასკვნა
აღნიშნული მიზეზების გამო უკრაინაში ომის კიბოზე გავლენას სრულად ვერ გავზომავთ. თუმცა უდავოა, რომ უკრაინელი ონკოლოგიური პაციენტების მკურნალობა შეწყდება და პროფილაქტიკური სკრინინგი ვერ ჩატარდება. სამწუხაროდ, ეს შეჭრა კიბოს უფრო მეტ შემთხვევასა და კიბოთი გარდაცვალებას გამოიწვევს.
ომის საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე გავლენას მეტი ყურადღება უნდა მიექცეს. ზოგი შეფასებით, ომში ყოველ უშუალო სიკვდილზე შეიძლება საზოგადოებრივ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული 9 სიკვდილი მოდიოდეს.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.