პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია 1983 — გენეტიკური მასალის სტამბა
1983 წელს კალიფორნიის გზატკეცილზე მგზავრობისას ბიოქიმიკოს Kary Mullis-ს გენეტიკური მასალის მიკროსკოპული ძაფის მილიარდობითჯერ კოპირების იდეა გაუჩნდა. მას შემდეგ პროცესი მედიცინაში ურიცხვი მიზნით გამოიყენეს. პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის (Polymerase Chain Reaction — PCR) იდეა მილიარდდოლარიან ინდუსტრიად იქცა, თუმცა Mullis-მა დამსაქმებლისგან მხოლოდ 10,000 დოლარის პრემია მიიღო. შესაძლოა, ათი წლის შემდეგ მიღებული Nobel-ის პრემია მისთვის დიდი სანუგეშო ჯილდო იყო.
მეცნიერებს სამუშაოდ ჩვეულებრივ დნმ-ის გენეტიკური მიმდევრობის გარკვეული რაოდენობა სჭირდებათ. თუმცა გარღვევის მომტანი PCR ტექნიკა შეიძლება ხსნარში დნმ-ის ერთადერთი მოლეკულითაც დაიწყოს. ამას ეხმარება Taq პოლიმერაზა — დნმ-ის მაკოპირებელი ფერმენტი, რომელიც ხსნარის ტემპერატურის მატებისასაც დაუზიანებელი რჩება. (Taq პოლიმერაზა აშშ-ის Yellowstone-ის ეროვნულ პარკში ცხელი წყაროდან აღებული ბაქტერიისგან გამოყვეს.) ნარევს პრაიმერებიც ემატება — დნმ-ის მოკლე სეგმენტები, რომლებიც ნიმუშს გამოსაკვლევი მიმდევრობის წინ და შემდეგ უკავშირდება.
გაცხელებისა და გაგრილების განმეორებად ციკლებში პოლიმერაზა პრაიმერებს შორის ნიმუშის დნმ-ის სულ უფრო მეტ ასლს სწრაფად ქმნის. თერმული ციკლი ძაფებს კოპირებისთვის საჭიროებისამებრ არაერთხელ აცალკევებს და კვლავ აერთიანებს.
PCR მრავალ სფეროში გამოიყენება:
- საკვებით გადამდები პათოგენების გამოვლენაში
- გენეტიკური დაავადებების დიაგნოსტიკაში
- AIDS-ის მქონეებში HIV ვირუსის დონის შეფასებაში
- მამობის ტესტებში
- დანაშაულის ადგილზე დარჩენილი დნმ-ით დამნაშავეთა აღმოჩენაში
- ნამარხებში დნმ-ის შესწავლაში
ასევე PCR-მა ადამიანის გენომის პროექტის წინსვლაშიც დიდი როლი ითამაშა.
სამედიცინო ჟურნალისტი Tabitha Powlege წერს:
„PCR გენეტიკური მასალისთვის იმას აკეთებს, რაც სტამბის გამოგონებამ წერილობითისთვის გააკეთა: კოპირებას ამარტივებს, აიაფებს და ხელმისაწვდომს ხდის.“
New York Times Mullis-ის გამოგონებას ასე აღწერს:
„ბიოლოგია PCR-მდელ და PCR-ის შემდგომ ორ ეპოქად იყოფა.“
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Kary Banks Mullis (დაბ. 1944)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.