ეპიგენეტიკა 1983 – გარემო ფაქტორების კავშირი გენებთან
როგორც პიანისტი კითხულობს პარტიტურის ნოტებს და აკონტროლებს ხმის სიმძლავრესა და ტემპს, ეპიგენეტიკა უჯრედებში DNA-ის გენეტიკური თანმიმდევრობების ინტერპრეტაციაზე მოქმედებს. ეპიგენეტიკა ჩვეულებრივ აღნიშნავს მემკვიდრეობითი თვისებების შესწავლას, რომლებიც უჯრედის ძირითად DNA-ის თანმიმდევრობაში ცვლილებას არ მოიცავს.
DNA-ის ექსპრესიის კონტროლის ერთ-ერთი გზა მის ერთ-ერთ ფუძეზე მეთილის ჯგუფის (სამ წყალბადის ატომთან დაკავშირებული ერთი ნახშირბადის ატომის) დამატებაა, რის შედეგადაც DNA-ის ეს „მონიშნული“ უბანი ნაკლებად აქტიური ხდება და გარკვეული ცილის წარმოება პოტენციურად ითრგუნება. გენის ექსპრესიის შეცვლა DNA-ის მოლეკულაზე დაკავშირებულ ჰისტონურ ცილებსაც შეუძლია.
1980-იან წლებში შვედმა მკვლევარმა Lars Olov Bygren-მა ნორბოტენში აღმოაჩინა, რომ ბიჭებს, რომლებიც ერთ სეზონში ჩვეულებრივი კვებიდან გადაჭარბებულ ჭამაზე გადავიდნენ, ბევრად ნაკლები სიცოცხლის ხანგრძლივობის ვაჟები და შვილიშვილები ჰყავდათ:
- ერთ-ერთი ჰიპოთეზით, როლი მემკვიდრეობითმა ეპიგენეტიკურმა ფაქტორებმა ითამაშა.
- სხვა კვლევები ვარაუდობს, რომ გარემო ფაქტორები — სტრესი, კვება, თამბაქოს მოხმარება და პრენატალური კვება — ჩვენს გენებზე თაობებს შორის გადაცემულ კვალს ტოვებს.
ამ არგუმენტის მიხედვით, ბებიებისა და ბაბუების ჩასუნთქულმა ჰაერმა და საკვებმა ათწლეულების შემდეგ თქვენს ჯანმრთელობაზე შეიძლება იმოქმედოს.
1983 წელს ამერიკელმა სამედიცინო მკვლევრებმა Bert Vogelstein-მა და Andrew P. Feinberg-მა ეპიგენეტიკურ მექანიზმთან დაკავშირებული ადამიანის დაავადების პირველი მაგალითი აღწერეს. კერძოდ, მათ კოლორექტულ კიბოებში DNA-ის მეთილირების ფართო დაკარგვა შენიშნეს. რადგან მეთილირებული გენები ჩვეულებრივ გამორთულია, მეთილირების ამ დაკარგვამ კიბოში გენების არანორმალური აქტივაცია შეიძლება გამოიწვიოს. ჭარბმა მეთილირებამ კი სიმსივნისგან დამცავი სუპრესორი გენების მუშაობაც შეიძლება დაარღვიოს. დღეს იქმნება ეპიგენეტიკურ ნიშნებზე მოქმედი პრეპარატები, რომლებიც ცუდ გენებს ახშობს და კარგებს ააქტიურებს.
ეპიგენეტიკის ზოგადი ცნება ახალი არ არის. ტვინისა და ღვიძლის უჯრედების DNA-ის თანმიმდევრობა ერთნაირია, თუმცა ეპიგენეტიკით სხვადასხვა გენი აქტიურდება. ეპიგენეტიკამ შეიძლება ახსნას ისიც, რატომ უვითარდება ერთ ტყუპს ასთმა ან ბიპოლარული აშლილობა, მეორე კი ჯანმრთელი რჩება.
სტატიაში მოხსენიებული ისტორიული პირი: Bert Vogelstein (დაბ. 1949)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.