ყოველი 4 სამეცნიერო კვლევიდან 1 ჩინეთიდანაა — რა ხდება დახურულ კარს მიღმა?

ბოლო პერიოდში მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობა უსაფრთხოების შეშფოთების გამო იცვლება. განსაკუთრებით ჩინეთის მზარდი გავლენა სამეცნიერო პუბლიკაციებში და აშშ-სთან დაძაბული ურთიერთობა კვლევების უსაფრთხოების შესახებ ახალ დისკუსიებს მთელ მსოფლიოში წარმოშობს.

გადავხედოთ რიცხვებს

1980 წელს ჩინელი ავტორები Web of Science-ის მონაცემთა ბაზაში შეტანილი სამეცნიერო სტატიების 2%-ზე ნაკლებს ქმნიდნენ. თუმცა 2023 წლისთვის ეს მაჩვენებელი 25%-მდე გაიზარდა. ეს აჩვენებს, რომ ჩინეთმა აშშ-ს გადაასწრო და სამეცნიერო პუბლიკაციების რაოდენობით მსოფლიო ლიდერი გახდა (აშშ-ის წილი დაახლოებით 14%-ია).

ამავე დროს, 2022 წელს ჩინურმა კომპანიებმა აშშ-ში უცხოური წარმოშობის კატეგორიაში სულ 40000 პატენტი მიიღეს, რაც მნიშვნელოვნად აღემატებოდა ბრიტანული კომპანიების 2000 პატენტს. ეს აჩვენებს, რამდენად აქტიურები არიან ჩინური კომპანიები პატენტების მიღებაში და რამდენად უსწრებენ ამ სფეროში ბრიტანეთს.

თურქეთის წილი დაახლოებით 1,5%-ია

TÜBİTAK-ის მონაცემებით, 2023 წელს თურქეთში Web of Science-ის მონაცემთა ბაზაში რეგისტრირებული დაახლოებით 50 ათასი სამეცნიერო პუბლიკაცია შეიქმნა. იმავე წელს ჩინეთმა დაახლოებით 898 ათასი სამეცნიერო სტატია გამოაქვეყნა. თურქეთის 50 ათასი სამეცნიერო პუბლიკაცია მსოფლიოში სამეცნიერო პუბლიკაციების დაახლოებით 1,5%-ს შეესაბამება.

ჩინეთის სამეცნიერო და ტექნოლოგიური სტრატეგია: საიდუმლოება და ინტენსიური წარმოება

ტექნოლოგიურ შეჯიბრში დაწინაურებისთვის ჩინეთი სამეცნიერო და ტექნოლოგიურ მუშაობას ინტენსიურად ავითარებს და ხშირად საიდუმლოდ ინახავს. დასავლური ტექნოლოგიების მოპოვების მეთოდებს შორისაა ტექნოლოგიების იძულებითი გადაცემა, სამრეწველო ჯაშუშობა და კიბერქურდობა. მაგალითად, ამერიკულმა სადაზვერვო სამსახურებმა და ტექნოლოგიურმა კომპანიებმა დააფიქსირეს, რომ ჩინური სუბიექტები წლების განმავლობაში დასავლურ ინოვაციებს უკანონო გზებით ეუფლებოდნენ. ამ სტრატეგიამ ჩინეთს გლობალურ ინოვაციურ ინდექსებში სწრაფად დაწინაურების და განსაკუთრებით ხელოვნური ინტელექტისა და 5G-ის სფეროებში ლიდერობის შესაძლებლობა მისცა. ეს მდგომარეობა საერთაშორისო ნორმებისა და ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების შესახებ შეშფოთებასაც იწვევს.

უსაფრთხოების ზომების ზრდასთან ერთად თანამშრომლობა მცირდება?

აშშ-სა და ჩინეთს შორის განახლებული ორმხრივი შეთანხმება მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების შესახებ, რომელიც თანამშრომლობის ფარგლებს ავიწროებს და უთანხმოებების გადაჭრის მექანიზმებს ამატებს, ამ შეშფოთების კონკრეტული მაგალითია. სხვა მსხვილმა ძალებმაც, მაგალითად ევროკავშირმა, კანადამ და იაპონიამ, უსაფრთხოების მსგავსი ზომების მიღება დაიწყეს. შეიძლება ამ ზომებმა საერთაშორისო თანამშრომლობით მიღწეულ სამეცნიერო პროგრესს საფრთხე შეუქმნას?

მეცნიერება და ტექნოლოგია: შესაძლებელია პროგრესი დახურულ კარს მიღმა?

მეცნიერება იდეებისა და ნიჭის საზღვრებს შორის თავისუფალ მიმოქცევას ეფუძნება. საერთაშორისო თანამშრომლობის ფარგლებში სამეცნიერო სტატიების დაახლოებით 25% იქმნება და ისინი, როგორც წესი, უფრო მაღალ გავლენას ახდენს. თუმცა, როდესაც უსაფრთხოების შეშფოთება ამ თავისუფალ მიმოქცევას ზღუდავს, სამეცნიერო ინოვაციებიც შეიძლება საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდეს.

რა შეიძლება იყოს გამოსავალი?

საერთაშორისო თანამშრომლობის შესანარჩუნებლად და უსაფრთხოების საკითხებთან დასაბალანსებლად სხვადასხვა სტრატეგიის შემუშავება შეიძლება. მაგალითად, კვლევების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად ეთიკისა და უსაფრთხოების შეფასების კომიტეტების უფრო ეფექტიანად გამოყენებაა შესაძლებელი. ასევე, ინფორმაციის გაზიარებისა და თანამშრომლობისთვის უსაფრთხო პლატფორმების შექმნით სამეცნიერო საქმიანობის გამჭვირვალობა შეიძლება გაიზარდოს.

დასკვნა: ხიდის გადება მეცნიერების ღიაობასა და უსაფრთხოებას შორის

მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია როგორც სამეცნიერო პროგრესისთვის, ისე გლობალური უსაფრთხოებისთვის. მიუხედავად უსაფრთხოების ზომების გაძლიერების საჭიროებისა, აუცილებელია, ამ ზომებმა მეცნიერების ღიაობა არ ჩაახშოს. მსოფლიოში კვლევითმა დაწესებულებებმა ამ ახალი მოთხოვნების დანერგვისას უნდა აირჩიონ მიდგომა, რომელიც ეჭვისა და იზოლაციის ნაცვლად თანამშრომლობასა და ღიაობას უწყობს ხელს. მეცნიერება დახურულ კარს მიღმა კი არა, ღია დიალოგითა და ერთობლივი მუშაობით ვითარდება.