რა არის მორბენლის მუხლი (ქონდრომალაცია)? სიმპტომები და მკურნალობა

სპორტი / ვარჯიში ჯანსაღი ცხოვრების აუცილებელი ნაწილია. ის ადამიანს მხნედ აგრძნობინებს თავს და ცხოვრების ხარისხს ზრდის. ამის მნიშვნელობის მცოდნე ბევრმა ადამიანმა ყოველდღიურ რუტინაში მცირედი სიარული თუ სირბილი ჩართო. თუმცა სპორტისას ტრავმებისა და სხვადასხვა დაზიანების მიმართაც სიფრთხილეა საჭირო. ხანგრძლივი ვარჯიში კუნთების, ძვლებისა და სახსრებისგან შემდგარ საყრდენ-მამოძრავებელ სისტემაში გარკვეულ სტრესსა და წნევას ქმნის. არასწორ მოძრაობებთან ერთად ამ წნევამ სპორტული ტრავმა შეიძლება გამოიწვიოს. 2016 წელს დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის (US-CDC “Centers for Disease Control and Preventation”) აშშ-ში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ყოველწლიურად 8-24 წლის 8.6 მილიონ ადამიანს სპორტული უბედური შემთხვევა ემართება (წყარო 1). ეს შემთხვევები, რომლებიც შვიდიდან სამოცდაათ წლამდე ყველას შეიძლება დაემართოს, მრავალ დაზიანებას იწვევს. მოტეხილობა, ამოვარდნილობა, მყესის გაწყვეტა/გახევა და დაჭიმვა ძირითადი შესაძლო დაზიანებებია (იხილეთ სპორტსმენთა 7 ყველაზე ხშირი ტრავმა და პრევენციის გზები).
პირველი არჩევანი: RICE
თუ ტრავმა მიიღეთ, ართრიტისა და კუნთ-ძვლოვანი და კანის დაავადებების საერთაშორისო ინსტიტუტის რეკომენდაციით შეიძლება გამოიყენოთ მკურნალობა, რომლის სახელი ინგლისური სიტყვების „Rest (დასვენება), Ice (ყინულის დადება), Compression (ზეწოლა), Elevation (მაღლა დაჭერა)“ პირველი ასოებისგან შედგენილი RICE-ის აბრევიატურაა (2).
თუ ტრავმა მძიმე არ არის, RICE მეთოდი კარგ შედეგს მოგცემთ. თუ ამ რეკომენდაციას 2 კვირა ასრულებდით და შედეგი არ გაქვთ, უფრო მძიმე პრობლემების ეჭვის გამო ექიმთან მისვლა სასარგებლოა. ასევე, თუ ტრავმისას სახსრიდან ხმა გაიგონეთ, ძლიერი შეშუპება, ტკივილი და ფეხის დადგმის / მოძრაობის შეუძლებლობა გაქვთ, ეს ცუდი ნიშანია და რაც შეიძლება მალე სპეციალისტს უნდა მიმართოთ. ამ დაზიანებების თავიდან ასაცილებლად სპორტამდე და შემდეგ გაწელვა და გახურება არ უნდა გამოგვრჩეს. თუ წონებით ვვარჯიშობთ, პოზა უნდა დავიცვათ და გამოყენებულ წონებს ყურადღება მივაქციოთ. კიდევ ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხია შესაძლო დაზიანების შემდეგ გამოსაჯანმრთელებლად საკმარისი დროის მიცემა საკუთარი თავისთვის. რადგან თუ ტრავმები მეორდება და უმკურნალოდ დატვირთვა გრძელდება, ხოლო სახსარსაც მიდრეკილება აქვს, შეიძლება გამოიწვიოს მორბენლის მუხლად წოდებული „პატელას ქონდრომალაცია“.
რა არის მორბენლის მუხლის დაავადება?
სამედიცინო ტერმინოლოგიაში პატელას ქონდრომალაციად წოდებული დაავადების არსი სინამდვილეში სახელშივე იმალება. ლათინურად ქონდრო ხრტილს ნიშნავს; პატელა – მუხლის კვირისტავს; მალაცია კი სტრუქტურის დარბილებას, სიმტკიცის დაკარგვას და შედეგად მთლიანობის დარღვევას.
ამ მნიშვნელობებზე დაყრდნობით, მორბენლის მუხლი შეგვიძლია განვმარტოთ, როგორც გარკვეული მიზეზებით კვირისტავის ხრტილის დარბილება და სტრუქტურის დარღვევა. მიზეზი შეიძლება იყოს კვირისტავის ტრავმა, ჭარბი სპორტი, განსაკუთრებით მუხლზე დატვირთვის გამზრდელი თხილამურებით სრიალი, სირბილი ან ხტომა, ან თანდაყოლილი მუხლის სისუსტე. ძირითადი სიმპტომებია კვირისტავის ტკივილი ინტენსიური ვარჯიშის ან ზედმეტი უმოძრაობის შემდეგ და მოძრაობისას ჭრიალის ხმა. თუ მუხლი გტკივათ და რამდენიმე დღეში არ უმჯობესდება, აუცილებლად ექიმს მიმართეთ. გასინჯვის შემდეგ დაზიანების სანახავად ექიმმა შეიძლება რენტგენი, MRI (მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) ან ართროსკოპია მოითხოვოს. ყველა მონაცემს შეაფასებს, დაავადების დონეს განსაზღვრავს და შესაბამისად მკურნალობის პროგრამას შეადგენს.
დონის მიხედვით დაავადებამ დროთა განმავლობაში დაკვირვებით შეიძლება გაიაროს ან ხანგრძლივი მკურნალობა მოითხოვოს. მკურნალობის სხვადასხვა ვარიანტი არსებობს. მიზანი კვირისტავზე ზეწოლის შემცირებაა. თავდაპირველად ტკივილის, შეშუპებისა და მგრძნობელობის შესამცირებლად წამლებით მკურნალობა შეიძლება დაიწყოს, თუმცა უშედეგობისას ჯერ ფიზიოთერაპია, შემდეგ ქირურგიული მკურნალობა განიხილება. ფიზიოთერაპიის მიზანია მუხლის გარშემო კუნთების გაძლიერება. ეს ველოსიპედით სიარულისა და ცურვის მსგავსი მუხლზე წონის არდამტვირთავი ვარჯიშებით შეიძლება მიღწეულ იქნეს. თუმცა თუ სახსარში გადანაცვლებაა, მკურნალობა შეიძლება ქირურგიული გახდეს.
მორბენლის მუხლის თავიდან ასაცილებლად მთავარი მიზანია მუხლის დაცვა ჭარბი დატვირთვისა და შეუსაბამო მოძრაობებისგან. ამისთვის სპორტი სწორად და სხეულისთვის შესაფერისად უნდა ვაკეთოთ. ინტენსიური ვარჯიშისას თუ მუხლის ზედმეტ დატვირთვას ან ტკივილს ვიგრძნობთ, აუცილებლად უნდა შევისვენოთ, სანამ კარგად არ გავხდებით. თუ რისკფაქტორები გვაქვს, უნდა ვიცოდეთ მიდრეკილება და მეტი სიფრთხილე გამოვიჩინოთ. განსაკუთრებით მუხლის დამტვირთავი სპორტის ან მუხლებზე ფიზიკური აქტივობისას აუცილებლად უნდა გამოვიყენოთ მუხლის დამცავი. ჭარბი წონაც ზრდის მუხლებზე ზეწოლას. ამიტომ წონა სიმაღლის შესაბამის დიაპაზონში უნდა შევინარჩუნოთ. თუ რისკებს გავაცნობიერებთ, ზომებს მივიღებთ და რეკომენდაციებს დავიცავთ, თავს მუდმივი დაზიანებისგან დავიცავთ. ასე ჯანსაღი ცხოვრებისთვის საჭირო სპორტის უწყვეტად, მთელი სიცოცხლის განმავლობაში კეთების შანსი გვექნება.
წყაროები
2. Sport Injuries, National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, February 2016
3. Preventing Sports Injuries, Health Encyclopedia, University of Rochester Medical Center
4. Cedars-Sinai, Health Library, Chondromalacia
5. How to Deal with Kneecap Pain, Sutter Health
6. Evaluation of chondromalacia of the patella with axial inversion recovery–fast spin‐echo imaging, Journal of Magnetic Resonance Imaging, March 2001
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.