სენოლიტიკები: შესაძლებელია „ზომბი უჯრედების“ მოცილება და დაბერების შენელება?

დაბერება და „ზომბი უჯრედები“: ახალი საფრთხე?

მრავალი ჩვენგანისთვის ხანგრძლივ სიცოცხლეს თან ახლავს ისეთი პრობლემები, როგორიცაა ოსტეოპოროზი, დიაბეტი და ალცჰაიმერის დაავადება. თუმცა ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად ცნობილი საფრთხე, შესაძლოა, „ზომბი უჯრედების“ სახელით ცნობილი სენესცენტური უჯრედები იყოს.

სენესცენტური უჯრედები დაზიანებული უჯრედებია, რომლებსაც საკუთარი თავის აღდგენა არ შეუძლია. ასაკის მატებასთან ერთად ისინი ორგანიზმში გროვდება, ანთებით მოლეკულებს გამოყოფს და ქსოვილების განახლებას აფერხებს, რითაც ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების განვითარება შეიძლება დააჩქაროს.

ქსოვილების განახლების შეფერხებით, ფიბროზის, დეგენერაციისა და ანთების გამოწვევით ეს უჯრედები ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების ერთ-ერთ ძირითად მიზეზად იქცა. ამავე დროს, მათ სამკურნალო სამიზნის სახითაც დიდი პოტენციალი აქვს.

შეუძლია სენოლიტიკებს „ზომბი უჯრედების“ მოცილება?

სენოლიტიკები ჯერ კიდევ ექსპერიმენტულ ეტაპზე მყოფი პრეპარატები და დანამატებია, რომელთა მიზანია სენესცენტური უჯრედების მოცილება ან მათი მავნე ეფექტების შემცირება.

სენოლიტიკების ერთ-ერთი ყველაზე იმედისმომცემი მიმართულება კიბოს მკურნალობაა. აღმოჩნდა, რომ ზოგიერთ ქიმიოთერაპიულ პრეპარატს ბუნებრივი სენოლიტიკური მოქმედება აქვს . თუმცა ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ ამ ტექნოლოგიის მიზანი ადამიანის სიცოცხლის 120 წლამდე გაზრდა კი არა, ჯანმრთელი და აქტიური ცხოვრების გახანგრძლივებაა.

სენოლიტიკების კვლევის მდგომარეობა

2015 წელს პირველი სენოლიტიკების აღმოჩენის შემდეგ იმედისმომცემი კვლევების უმეტესობა ცხოველებზე ჩატარდა. ზოგიერთმა ადრეულმა სენოლიტიკურმა პრეპარატმა, მათ შორის navitoclax-მა (ABT-263) და ABT-737-მა, ადამიანებში გვერდითი ეფექტების გამო წარუმატებლობა განიცადა. აქამდე ყველაზე ეფექტიან სენოლიტიკებად არსებული ქიმიოთერაპიული პრეპარატები გამოვლინდა.

ამჟამად ისეთი მდგომარეობებისთვის, როგორიცაა ოსტეოართრიტი, ალცჰაიმერისა და პარკინსონის დაავადებები, COVID-19 და ორგანოთა ტრანსპლანტაცია, 20-ზე მეტი კლინიკური კვლევა მიმდინარეობს.

• D+Q კომბინაცია: dasatinib-ისა (FDA-ს მიერ დამტკიცებული ქიმიოთერაპიული პრეპარატი) და კვერცეტინის (ბუნებრივი ფლავონოიდი) კომბინაციამ ძვლის სიმკვრივისა და ფიზიკური ფუნქციების გაუმჯობესება აჩვენა.

• ფოსელუტოკლაქსი: დიაბეტური მაკულური შეშუპების მქონე პაციენტებში წარმატებული შედეგები აჩვენა, როგორც მხედველობის გამაუმჯობესებელმა სენოლიტიკმა.

• ფისეტინი: ხილსა და ბოსტნეულში არსებული ბუნებრივი ფლავონოიდი ფისეტინი 2 ფაზის კლინიკურ კვლევებში ჩაერთო, რადგან COVID-19-ის მძიმე შემთხვევებში სენოლიტიკური ეფექტები შეიძლება ჰქონდეს.

სენესცენტური უჯრედების მრავალფეროვნება და მკურნალობის დაბრკოლებები

სენესცენტური უჯრედები ძალიან ჰეტეროგენულია და მეცნიერები მათი საერთო რუკის შედგენაზე მუშაობენ. SenNet კონსორციუმი, სენესცენტური უჯრედების სივრცითი რუკის შესაქმნელად მასშტაბურ კვლევას ატარებს.

გარდა ამისა, ყველა სენესცენტური უჯრედი მავნე არ არის. ზოგიერთს ისეთი სასარგებლო ფუნქციები აქვს, როგორიცაა სიმსივნის დათრგუნვა, ჭრილობის შეხორცება და ქსოვილის აღდგენა. ამიტომ მიზნობრივი მკურნალობის შემუშავებას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება.

სენოლიტიკების მომავალი: კომბინირებული მკურნალობა

ვარაუდობენ, რომ სხვადასხვა სენოლიტიკს სენესცენტური უჯრედების სხვადასხვა ტიპზე მოქმედება შეუძლია. ამიტომ შესაძლოა „სენოლიტიკური კოქტეილები“ შეიქმნას. მაგალითად, შესაძლებელია ალცჰაიმერის დაავადებისთვის ან ოსტეოპოროზისთვის სპეციალური სენოლიტიკური კომბინაციების შემუშავება.

ბუნებრივი სენოლიტიკები: ვარჯიში და ცხოვრების წესი

ვარჯიშმა შეიძლება სენესცენტური უჯრედების წარმოქმნა შეაფერხოს და იმუნურ სისტემას ამ უჯრედების მოცილებაში დაეხმაროს.

დაბოლოს, ვარაუდობენ, რომ სენოლიტიკების ფართო კლინიკურ გამოყენებამდე სულ მცირე კიდევ 10 წლის კვლევაა საჭირო. თუმცა ამ სფეროს განვითარება მომავალში უფრო ხანგრძლივი და ჯანმრთელი ცხოვრების დიდ იმედს იძლევა.