سنولیتیک‌ها: آیا می‌توان سلول‌های زامبی را از بین برد و پیری را کند کرد؟

پیری و سلول‌های زامبی: تهدیدی تازه؟

برای بسیاری از ما، عمر طولانی با مشکلاتی مانند پوکی استخوان، دیابت و آلزایمر همراه است. اما شاید یکی از ناشناخته‌ترین تهدیدها، سلول‌های پیرشده یا همان «سلول‌های زامبی» باشند.

سلول‌های پیرشده، سلول‌هایی آسیب‌دیده‌اند که نمی‌توانند خود را ترمیم کنند. با بالاتر رفتن سن در بدن تجمع می‌یابند، مولکول‌های التهابی ترشح می‌کنند و با جلوگیری از بازسازی بافت‌ها ممکن است بیماری‌های وابسته به سن را تسریع کنند.

این سلول‌ها با اختلال در بازسازی بافت، ایجاد فیبروز، تحلیل‌رفتگی و التهاب، به یکی از عوامل اصلی بیماری‌های وابسته به سن تبدیل شده‌اند. درعین‌حال، به‌عنوان هدف درمانی نیز ظرفیت زیادی دارند.

سنولیتیک‌ها: آیا می‌توانند سلول‌های زامبی را حذف کنند؟

سنولیتیک‌ها داروها و مکمل‌هایی هستند که هنوز در مرحلهٔ آزمایشی قرار دارند و هدفشان حذف سلول‌های پیرشده یا کاهش آثار زیان‌بار آن‌هاست.

یکی از امیدوارکننده‌ترین زمینه‌های کاربرد سنولیتیک‌ها، درمان سرطان است. کشف شده است که بعضی داروهای شیمی‌درمانی به‌طور طبیعی اثر سنولیتیک دارند. اما متخصصان تأکید می‌کنند که هدف این فناوری، بیش از آن‌که افزایش عمر انسان به 120 سال باشد، افزایش سال‌های زندگی سالم و فعال است.

وضعیت پژوهش‌های سنولیتیک

از زمان کشف نخستین سنولیتیک‌ها در سال 2015، بیشتر مطالعات امیدوارکننده روی حیوانات انجام شده‌اند. بعضی داروهای اولیهٔ سنولیتیک، مانند ناویتوکلاکس (ABT-263) و ABT-737، به‌دلیل عوارض جانبی در انسان موفق نبودند. تا امروز، مشخص شده است که مؤثرترین سنولیتیک‌ها، داروهای شیمی‌درمانی موجود هستند.

اکنون برای بیماری‌های مختلفی مانند استئوآرتریت، آلزایمر، پارکینسون، COVID-19 و نیز پیوند اعضا، بیش از 20 کارآزمایی بالینی در حال انجام است.

• ترکیب D+Q : ترکیب داساتینیب (داروی شیمی‌درمانی مورد تأیید FDA) و کوئرستین (یک فلاونوئید طبیعی)، بهبود تراکم استخوان و عملکرد جسمانی را نشان داده است.

• فوسلوتوکلاکس: این سنولیتیک در بهبود بینایی بیماران مبتلا به ادم ماکولای دیابتی، نتایج موفقی نشان داده است.

• فیستین: فیستین، فلاونوئیدی طبیعی موجود در میوه‌ها و سبزی‌ها، به‌دلیل احتمال ایجاد اثرات سنولیتیک در موارد شدید COVID-19، وارد کارآزمایی‌های بالینی فاز 2 شده است.

تفاوت سلول‌های پیرشده و موانع درمان

سلول‌های پیرشده بسیار ناهمگون‌اند و دانشمندان در تلاش‌اند نقشه‌ای کلی از آن‌ها تهیه کنند. کنسرسیوم SenNet پژوهش گسترده‌ای برای نقشه‌برداری مکانی سلول‌های پیرشده انجام می‌دهد.

همچنین، همهٔ سلول‌های پیرشده زیان‌بار نیستند. برخی می‌توانند نقش‌های مفیدی مانند مهار تومور، بهبود زخم و ترمیم بافت داشته باشند. ازاین‌رو، توسعهٔ درمان‌های هدفمند اهمیت زیادی دارد.

آیندهٔ سنولیتیک‌ها: درمان‌های ترکیبی

تصور می‌شود سنولیتیک‌های مختلف، انواع متفاوتی از سلول‌های پیرشده را هدف بگیرند. بنابراین، می‌توان «کوکتل‌های سنولیتیک» ساخت؛ برای نمونه، ترکیب‌های ویژه‌ای برای بیماری‌هایی مانند آلزایمر یا پوکی استخوان.

سنولیتیک‌های طبیعی: ورزش و سبک زندگی

ورزش ممکن است از تشکیل سلول‌های پیرشده جلوگیری کند و به دستگاه ایمنی برای حذف این سلول‌ها کمک کند.

در پایان، برآورد می‌شود که ورود سنولیتیک‌ها به کاربرد بالینی گسترده، دست‌کم به 10 سال پژوهش بیشتر نیاز دارد. بااین‌حال، پیشرفت‌های این حوزه امید زیادی برای زندگی طولانی‌تر و سالم‌تر در آینده ایجاد می‌کند.