ვის აქვს პანკრეასის კიბოს განვითარების უფრო მაღალი ალბათობა?
ამ სტატიაში
ასაკმა, სქესმა და ოჯახურმა ისტორიამ შეიძლება პანკრეასის კიბოს განვითარების რისკი გაზარდოს. მიუხედავად იმისა, რომ ის ჩვეულებრივ უფროს ასაკში ჩნდება, გარკვეულმა მდგომარეობებმაც შეიძლება პანკრეასის კიბოს ალბათობა გაზარდოს.
პანკრეასის კიბო პანკრეასის ქსოვილებში ვითარდება, საიდანაც საჭმლის მომნელებელი ფერმენტები გამოიყოფა. პანკრეასის ზოგიერთი უჯრედი ინსულინსაც გამოიმუშავებს — ჰორმონს, რომელიც სისხლში შაქრის კონტროლისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.
მიუხედავად იმისა, რომ პანკრეასის კიბო შეიძლება ნებისმიერს განუვითარდეს, გარკვეულმა მდგომარეობებმა მისი განვითარების რისკი შეიძლება გაზარდოს.
რომელ ასაკშია პანკრეასის კიბოს განვითარების ალბათობა უფრო მაღალი?
პანკრეასის კიბოს განვითარების ალბათობა 65 წელს გადაცილებულ ადამიანებში უფრო მაღალია, 40 წლამდე კი ეს მდგომარეობა ძალიან გავრცელებული არ არის. თუმცა მათ, ვისაც პანკრეასის კიბო უფრო ახალგაზრდა ასაკში განუვითარდა, გადარჩენის უფრო მაღალი შანსი შეიძლება ჰქონდეთ.
2020 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ პანკრეასის კიბოს მქონე 20 – 40 წლის ადამიანების ხუთწლიანი გადარჩენა 40 წელს გადაცილებულ პაციენტებთან შედარებით თითქმის 3-ჯერ უფრო მაღალი იყო.
პანკრეასის კიბო კაცებში უფრო ხშირია თუ ქალებში?
კაცებში პანკრეასის კიბოს რისკი ქალებთან შედარებით ოდნავ უფრო მაღალია. თუმცა ამერიკის კიბოს საზოგადოების მიხედვით, ეს შესაძლოა კაცებში მოწევის უფრო მაღალი სიხშირით იყოს გამოწვეული.
2023 წლის კვლევამ კაცებსა და ქალებში მოწევასთან დაკავშირებული პანკრეასის კიბოს რისკი შეადარა. მკვლევრებმა შენიშნეს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ქალები კაცებზე ნაკლებს ეწეოდნენ, მწეველებში პანკრეასის კიბოს რისკი მსგავსი იყო.
პანკრეასის კიბო მემკვიდრეობითია?
პანკრეასის კიბო მემკვიდრეობითი მდგომარეობა არ არის.
თუმცა ზოგიერთმა მემკვიდრეობითმა მდგომარეობამ შეიძლება პანკრეასის კიბოს ალბათობა გაზარდოს:
- ატაქსია-ტელანგიექტაზია
- ოჯახური ატიპური მრავლობითი ხალების მელანომის (FAMMM) სინდრომი
- ძუძუსა და საკვერცხის მემკვიდრეობითი კიბოს სინდრომი
- მემკვიდრეობითი არაპოლიპოზური მსხვილი ნაწლავის კიბო (HNPCC), ანუ Lynch-ის სინდრომი
- მრავლობითი ენდოკრინული ნეოპლაზია ტიპი 1 (MEN1)
- Peutz-Jeghers-ის სინდრომი
- Von Hippel-Lindau-ს სინდრომი
ოჯახში პანკრეასის კიბოს ისტორიამაც შეიძლება მისი განვითარების ალბათობა გაზარდოს. თუმცა ამის მიზეზი ჯერ გარკვეული არ არის. პანკრეასის კიბოს მქონე ადამიანების უმეტესობას ოჯახური ისტორია არ აქვს.
პანკრეასის კიბოს რისკფაქტორები
ზოგიერთი მემკვიდრეობითი მდგომარეობის გარდა, პანკრეასის კიბოს რისკი შემდეგმა მდგომარეობებმაც შეიძლება გაზარდოს:
- ქრონიკული პანკრეატიტი: პანკრეასის განმეორებადი ანთებაა. ქრონიკული პანკრეატიტის გამო საავადმყოფოში მისულ ადამიანებზე 2023 წელს ჩატარებულმა რეტროსპექტულმა კვლევამ აჩვენა, რომ მათ დაახლოებით 2%-ს საშუალოდ 2,4 წლის შემდეგ პანკრეასის კიბო განუვითარდა.
- დიაბეტი: ადამიანებს, რომლებსაც დიაბეტი 5 წელზე მეტია აქვთ, პანკრეასის კიბოს განვითარების უფრო მაღალი რისკი აქვთ, ვიდრე დიაბეტის არმქონეებს. თუმცა ჯერ გარკვეული არ არის, დიაბეტი იწვევს პანკრეასის კიბოს განვითარებას თუ კიბოს უჯრედები იწვევს დიაბეტს. 50 წელს გადაცილებულებში ახლად განვითარებული დიაბეტი შესაძლოა პანკრეასის კიბოს ნიშანი იყოს.
- ინფექციები: B ჰეპატიტის ან Helicobacter pylori-ს (H. pylori) ინფექციის მსგავსი გარკვეული ინფექციების მქონე ადამიანებში პანკრეასის კიბოს რისკი უფრო მაღალია. თუმცა ჯერ გარკვეული არ არის, არსებობს თუ არა კავშირი ამ ინფექციებსა და პანკრეასის კიბოს შორის. ამ კავშირის გასარკვევად მეტი კვლევაა საჭირო.
პანკრეასის კიბოს სხვა რისკფაქტორები
სხვა ფაქტორები, რომლებმაც პანკრეასის კიბოს განვითარების ალბათობა შეიძლება გაზარდოს:
- სიგარეტის მოწევა
- სიმსუქნე
- წითელი ან გადამუშავებული ხორცით მდიდარი კვება
- ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება, რომელმაც შეიძლება ქრონიკული პანკრეატიტი გამოიწვიოს
- დასუფთავებისა და ლითონის დამუშავების ინდუსტრიებში გარკვეული ქიმიური ნივთიერებების ზემოქმედება
- რეგულარულად ვარჯიშის არქონა — თუმცა ვარჯიშსა და პანკრეასის კიბოს რისკს შორის კავშირი ჯერ ნათელი არ არის.
- ყავის დალევა — თუმცა თანამედროვე კვლევები ამას არ ადასტურებს.
შესაძლებელია პანკრეასის კიბოს რისკის შემცირება?
პანკრეასის კიბოს თავიდან აცილება ყოველთვის შესაძლებელი არ არის. თუმცა გარკვეული რისკფაქტორების შემცირება შეიძლება:
- სიგარეტის არმოწევა ან მოწევის შეწყვეტა
- ალკოჰოლის მოხმარებისგან თავის შეკავება ან შემცირება
- სხეულის მასის ინდექსის შესაბამისი წონის დიაპაზონში ყოფნა
- სალამის, ლორისა და ბასტურმის მსგავსი გადამუშავებული ან წითელი ხორცის მოხმარების შემცირება ან სრულად თავიდან აცილება
როდის მივმართოთ ექიმს?
პანკრეასის კიბო ყოველთვის სიმპტომებს არ იწვევს. თუმცა თუ ქვემოთ ჩამოთვლილი ნიშნები გაჩნდება და 2 კვირის განმავლობაში არ გამოსწორდება ან გაუარესდება, მნიშვნელოვანია ჯანდაცვის სპეციალისტს რაც შეიძლება მალე მიმართოთ:
- აუხსნელი წონის კლება
- სიყვითლე — კანისა და თვალის თეთრი გარსების გაყვითლება
- ძლიერი დაღლილობა
- ცხელება
- შემცივნება
- გულისრევა
- ღებინება
- შებერილობა
- ნაწლავის მოქმედების ცვლილება, მაგალითად დიარეა ან ყაბზობა
- ზურგისა და მუცლის ზედა ნაწილის ტკივილი, რომელიც ჭამის ან დაწოლისას ძლიერდება
პანკრეასის კიბოს განვითარების მაღალი ალბათობის მქონე ადამიანები — შეჯამება
პანკრეასის კიბოს განვითარების ალბათობა 65 წელს გადაცილებულებში უფრო მაღალია. ამასთან, ქალებთან შედარებით ამ კიბოს სიხშირე კაცებში ოდნავ მეტია.
ზოგიერთმა ჯანმრთელობის მდგომარეობამ, მათ შორის დიაბეტმა, ქრონიკულმა პანკრეატიტმა და ზოგიერთმა მემკვიდრეობითმა მდგომარეობამ, პანკრეასის კიბოს განვითარება შეიძლება გამოიწვიოს. ამასთან, მოწევა, სიმსუქნე, წითელ ხორცზე დაფუძნებული კვება, ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება და გარკვეული ქიმიური ნივთიერებების ზემოქმედებაც პანკრეასის კიბოს რისკის გამზრდელ ფაქტორებს შორისაა.
მიუხედავად იმისა, რომ პანკრეასის კიბოს უპირობოდ თავიდან აცილება შეუძლებელია, რისკფაქტორებისგან თავის არიდება რისკის შემცირებაში შეიძლება დაგვეხმაროს.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.