Məzmuna keç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tibbi onkologiya mütəxəssisi

Piylənmə bizi deyil, xərçəng hüceyrələrini sevindirir..

Piylənmə bizi deyil, xərçəng hüceyrələrini sevindirir..

Lancet Oncology tibb jurnalında dərc edilmiş bir məqalədə piylənmə ilə 22 müxtəlif xərçəng növü arasındakı əlaqə araşdırılmış və nəticələri ictimaiyyətlə paylaşılmışdır.

Bir çox xərçəng növünün hələ yaranmadan qarşısının alına biləcəyini göstərən güclü sübutlar olmasına baxmayaraq, 2008-ci ildə dünya üzrə 12.7 milyon xərçəng halı aşkar edilmiş, bunun 7.6 milyonu ölümlə nəticələnmişdir. Xərçəng xəstəliyinə bağlı ölüm göstəriciləri yeni müalicə üsulları sayəsində hər keçən gün azalır. Lakin buna baxmayaraq, əsas olan xərçəngin inkişafının qarşısının alınmasına yönəlmiş tədqiqatlardır.

Hazırda xərçəngə səbəb olan bir çox amil artıq qəti olaraq müəyyən edilmişdir. Bunların bəziləri siqaret istifadəsi, piylənmə, sağlam olmayan qidalanma və hərəkətsiz həyatdır. Başqa bir tədqiqatda dünya üzrə bütün xərçəng hallarının %35-nə səbəb olan 9 düzəldilə bilən risk amili müəyyən edilmişdir. Bunlar siqaret istifadəsi, alkoqol istifadəsi, tərəvəz və meyvə baxımından kasad pəhriz, piylənmə, hərəkətsiz həyat, qorunmasız cinsi əlaqə, şəhərlərdəki çirkli hava, bərk yanacaq istifadəsi (kömür kimi) və səhiyyə işçiləri arasında infeksiya ilə çirklənmiş iynələrlə təsadüfi təmas kimi sadalana bilər.

Göründüyü kimi, əslində həyat tərzində edilən bəzi sadə dəyişikliklərlə və elmi əsaslarla çalışan xərçəng mərkəzlərində tətbiq olunan müntəzəm skrininq testləri ilə bir çox xərçəng növündən qorunmaq mümkündür. Həyat tərzindəki bu dəyişikliklər arasında qidalanma vərdişləri və dolayısı ilə piylənmə ilə mübarizə mühüm yer tutur.

Piylənmə Hippokrat dövrü olan 2500 il əvvəldən bu günə qədər tibb mütəxəssisləri tərəfindən insan sağlamlığını təhdid edən problem kimi tanınır. Hazırda isə bütün yaş qruplarına, etnik mənşələrə, dünyanın bütün coğrafi bölgələrinə və hər cür sosial-iqtisadi səviyyədəki insana təsir edən geniş yayılmış problemə çevrilmişdir.

Piylənmə bədən kütləsi indeksinin hesablanması ilə müəyyən edilir (kg ilə çəkinin metr ilə boyun kvadratına bölünməsi). Bu tərifə görə bədən kütləsi indeksi 25-29.9 kg/m² arasında olanlar “artıq çəkili”, 30-dan yuxarı isə “piylənmə” kimi müəyyən edilir. Ciddi piylənmə kimi müəyyən edilən bədən kütləsi indeksi də 40-dan yuxarıdır. Aparılan tədqiqatlarda piylənmə birbaşa ölüm göstəricilərini artıran risk amili kimi müəyyən edilmişdir. Piylənməsi olan xəstələrin arıqlaması isə xərçəng, şəkər və ürək xəstəlikləri kimi mühüm sağlamlıq problemlərinin yaxşılaşmasını və ölüm göstəricilərinin azalmasını təmin edir. Məhz buna görə ötən günlərdə Britaniya tibb jurnalında piylənmə ilə 22 müxtəlif xərçəng növü arasında nə dərəcədə əlaqə olduğunu göstərən bir tədqiqatın nəticələri dərc edilmiş və ictimaiyyətlə paylaşılmışdır.

Tədqiqatda 5.24 milyon britaniyalı yetkin müəyyən müddət izlənmiş, bu müddətdə 22 müxtəlif xərçəng növündən 166.955 xərçəng halı inkişaf etmişdir. Bədən kütləsi indeksi bu xərçəng növlərinə müxtəlif nisbətlərdə təsir etmiş, 22 xərçəngin 17-si ilə əlaqəli tapılmışdır. Bədən kütləsi indeksində hər %5 artım uşaqlıq xərçəngində %1.6, öd kisəsi xərçəngində %1.31, böyrək xərçəngində %1.25, uşaqlıq boynu xərçəngində %1.1, qalxanabənzər vəzi xərçəngində %1.09, leykemiya, yəni qan xərçəngində %1.09, qaraciyər xərçəngində %1.19, yoğun bağırsaq xərçəngində %1.1, over (yumurtalıq) xərçəngində %1.09, menopozdan sonrakı süd vəzi xərçəngində %1.05 artıma səbəb olur. Bu halda aparılan hesablamada uşaqlıq xərçəngində %41, öd kisəsi, böyrək, qaraciyər və yoğun bağırsaq xərçənglərində %10 və daha yüksək nisbətdə piylənmə ilə əlaqə aşkar edilmişdir.

Nəticə olaraq, əvvəlki bir çox tədqiqatda olduğu kimi bu tədqiqatda da piylənmənin xərçəng baxımından risk amili olduğu bir daha göstərilmiş, sağlam qidalanaraq və idman edərək düzgün çəkidə qalmaq lazım olduğu yenidən xatırladılmışdır.

Mənbələr

Danaei G, Vander Hoorn S, Lopez AD, Murray CJ, Ezzati M, Comparative Risk Assessment collaborating group (Cancers) : Causes of cancer in the world: comparative risk assessment of nine behavioural and environmental risk factors Lancet. 2005;366(9499):1784.

Görüş sorğusu

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Bu məqaləni birlikdə araşdıraq

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Drozdogan Köməkçisi

Piylənmə bizi deyil, xərçəng hüceyrələrini sevindirir..

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

Söhbət və məxfilik məlumatı

Bu söhbətə Drozdogan Köməkçisi cavab verir. Səlahiyyətli sayt idarəçiləri onu keyfiyyət üçün nəzərdən keçirə bilər. Şəxsi məlumat paylaşmayın.

Cavablar OpenAI infrastrukturu ilə hazırlanır. Suallar və cavablar həmin xidmət tərəfindən işlənir; söhbət qeydləri saytımızda saxlanılır. Şəxsiyyət, əlaqə və ya şəxsi sağlamlıq məlumatlarını paylaşmayın.

0 / 1000

Yalnız məlumat üçündür; fərdi diaqnoz və ya müalicə məsləhəti verilmir.

Əlaqəli məqalələr

Bu mövzuda digər məqalələrə baxın.

Yeniliklərdən xəbərdar olun

Yeni məqalələri və elmi yenilikləri e-poçtla alın.

Google Analytics ümumi səhifələrdə bu pəncərədən asılı olmadan işləyir və analitik kukilərdən istifadə edə bilər. Buradakı seçiminiz yalnız xarici xidmətləri idarə edir.