Yeni kimyaterapiya texnikası: işıqla kimyaterapiya

Bir çox kimyaterapiya dərmanı illərdir məlumdur və istifadə olunur. Misal kimi 1970-ci illərin sonunda qaraçöhrə ağacından əldə olunan taksan qrupu dərmanlarını göstərə bilərik. Bu dərmanların ən yaxşı tanınan və bir çox xərçəng növündə istifadə olunan üzvləri paklitaksel və dosetakseldir. İşıqdan istifadə edilən yeni texnika ilə yan təsirləri artırmadan bu kimyaterapiya dərmanlarının effektivliyinin 250 dəfəyədək artırıla bildiyi göstərilmişdir.

Klassik kimyaterapiya dərmanları xərçəng hüceyrələrinə təsir etsə də, onları birbaşa hədəfləyə bilmir və buna görə normal hüceyrələrin funksiyasını pozaraq müxtəlif yan təsirlər yaradır. Yan təsirlər səbəbindən daha təsirli ola biləcək yüksək dərman dozalarına çıxmaq olmur.

Mövcud kimyaterapiya dərmanlarını daha təsirli etmək üçün hər il minlərlə elmi tədqiqat aparılır. Nəticələri Cell jurnalında 9 iyulda dərc olunan təəccüblü tədqiqata görə hüceyrə bölünməsinə təsir edən kimyaterapiya dərmanlarının effektivliyi işıqla idarə oluna bilər.

Taksanlar mikrotubul basdırıcı adlandırılan dərmanlardır. Mikrotubullar zülal quruluşlu molekullardır, hüceyrə skeletini yaradırlar və vəzifələrindən biri hüceyrə bölünməsi zamanı hər yeni hüceyrəyə aid genetik məlumatı yeni yaranan hüceyrələrə ötürməkdir. Taksan adlandırılan kimyaterapiya dərmanları mikrotubulların işini pozaraq hüceyrələrin bölünməsinə mane olur və beləliklə xərçəng hüceyrələri çoxala bilmir.

Mikrotubul basdırıcı dərmanların yalnız xərçəng hüceyrələrinə təsir etməsini təmin etmək son dövrün mühüm tədqiqat mövzularından birinə çevrilmişdir. Bu araşdırmalar nəticəsində mikrotubul basdırıcı dərmanları işıqla idarə edə bilən yüksək həssaslıqlı bu tətbiq kəşf edilmişdir.

Alimlərin yeni hazırladığı bu texnika mikrotubul basdırıcı kimyaterapiya dərmanlarının doza məhdudiyyəti səbəbindən istənilən qədər təsirli ola bilməməsinin öhdəsindən gəlmiş kimi görünür. Tədqiqatçılar bu dərmanların xüsusilə mavi işıq altında qonşu normal hüceyrələr təsirlənmədən xərçəngli toxumada daha aktiv hala gəldiyini müəyyən etmişlər. Bəs bu dərmanları mavi işıq altında daha təsirli edən nədir?

Mavi işıq altında dərmanların fotostatinlər adlı komponentləri dəyişir. Müxtəlif işıq dalğa uzunluqları altında fotostatinlərin -cis və -trans izomer formaları arasında keçməsi ilə dərmanın bioloji aktivliyi on=aktiv və off=passiv olur. Mikrotubul basdırıcı dərmanlar mavi işıq altında ən aktiv, qaranlıqda isə ən passiv halda aşkar edilmişdir.

Fotostatinlərin bu açılıb-bağlanması UV-Vis spektroskopiya görüntüləmə cihazı altında göstərilmişdir (xəbərin şəklinə baxın).

Nəticə etibarilə, hələ çox gənc olan bu fotofarmakologiya tətbiqləri ümid vəd edir, lakin klinik praktikaya keçməsi üçün elmi tədqiqatlarla dəstəklənməlidir. Digər tərəfdən, xərçəng müalicəsi sahəsində hər gün yeni kəşflərin həyata keçirilməsi ümidimizin və həyəcanımızın daim canlı qalmasını təmin edir.

Açar sözlər: işıqla kimyaterapiya, taksanlar, paklitaksel, dosetaksel, mikrotubul inhibitorları, kimyaterapiyanın yan təsirləri, mavi işıq, fotostatin, fotofarmakologiya