هنردرمانیای که بیماران مبتلا به سرطان بهآسانی در خانه انجام میدهند: ساخت ماسک

پیوستار درمان بیانی (DVTS - The Expressive Therapy Continuum ETC)، چارچوب مفهومی اصلی هنردرمانی، درمان با هنرهای خلاق و هنردرمانی بیانی را تشکیل میدهد. این چارچوب نخستین بار در اواخر دهه 1970 به دست دو درمانگر متخصص، Sandra Graves (Kagin) و Vija Lusebrink، آغاز شد و پژوهشها درباره آن تا امروز ادامه یافته است.
بر اساس پژوهشهای عصبشناختی، DVTS رشد عاطفی و حرکتی و توانایی شناخت را با رفتارهای عاطفی و روان فرد پیوند میدهد. هنردرمانی در درجه نخست بر این نظریه تکیه دارد که چارچوب اصلی DVTS میتواند در روشهای مختلف هنردرمانی برای درمان بیماران مبتلا به سرطان قابل اجرا و سودمند باشد.
DVTS در 4 سطح متفاوت بررسی میشود؛
- جنبشی / حسی،
- ادراکی / تأثیر یا فرم
- مفهومی / نمادین یا طرحواره
- خلاقیت
بر اساس نظریه رشد درمانگر متخصص، Perry، سه سطح نخست بر مغز میانی، دستگاه لیمبیک و قشر مغز اثر مثبت دارند.
سطح جنبشی / حسی به فرد امکان میدهد معمولاً از راه فعالیتهای هنری در مسیر ایجاد پیوندی اکتشافی پیش برود و ارتباط برقرار کند. جنبههای جنبشی با فعالیتهای حرکتی و حرکت شکل میگیرند. حرکات آزاد یا نقاشی آزاد ممکن است جنبشی به نظر برسند؛ در واقع فعالیتهای مجسمهسازی سهبعدی با گل رس و خمیر بازی بهترین نمونه سطح حسی هستند. تماس بیمار با گل، آزمودن آن با دستها و ساخت یک فرم سهبعدی، تنها شدن با خود و مشاهده خویش، و تمام این فرایند، بسیار مهمتر از جزئیات زیباییشناختی یک مجسمه تمامشده است.
سطح ادراکی / عاطفی باید فرایندی باشد که فرد از راه تجربههای خود، احساس و فرم هنری را کشف کند و عواطفش را با رنگها بازتاب دهد. در این سطح، فرایند آفرینش هنری بهویژه به بیمار کمک میکند ایدههایش را پرورش دهد و عواطفش را بیان کند. برای مثال، شیوه بیان از راه ساخت فرم با خطها و رنگآمیزی در سطح ادراکی است و بیان از راه موسیقی در سطح عاطفی قرار میگیرد. به این ترتیب، بیمار میتواند از راه هنر حدود آنچه را که قادر به بازتاب دادنش است ببیند و خود را مشاهده کند. این فرایند میتواند به بهبود عاطفی و ادراکی بیماران مبتلا به سرطان کمک کند.
سطح مفهومی / نمادین یا طرحواره؛ بیمار میتواند از فرمهای هنری برای حل مسئله، جستوجوی معنا و در برخی موقعیتهای خاص استفاده کند. در این سطح، فرد میتواند در فرایند آفرینش هنری تواناییهایش را رشد دهد، مسائل تحلیلی مربوط به فرایند را حل کند و به پیشرفتی منسجم برسد. بیماران هنگام تجربه سطح مفهومی / نمادین، بهطور خودکار شروع به معنا دادن به آثارشان و درک جنبههای متفاوت خود میکنند. از این راه، بیمار میتواند نسبت به موضوعی که پیشتر آن را مشکل میدانست، دیدگاه و راهحلی متفاوت پیدا کند. این امر میتواند به بیمار در رویارویی با دشواریها و رشد مهارت حل مسئله کمک کند.
در عمل، درمانگر میتواند این روشهای بیانی را در طول فرایند برای بیمار به کار گیرد. روشهای هنری متفاوت مانند رقص، نوشتن، موسیقی و مجسمهسازی را میتوان وارد کار کرد؛ مهم این است که هنگام فعال کردن ادراکها و حواس مختلف، پیشرفت بر فرایند متمرکز باشد، نه بر نتیجه.
اسکار وایلد: «به او ماسکی بدهید تا حقیقت را به شما بگوید»
بیماران میتوانند بر اساس اطلاعات کوتاهی که در اینجا آمده است، در محیط زندگی خود نیز بهطور مستقل برخی فعالیتهای خلاقانه انجام دهند. یکی از پرکاربردترین روشهای درمانی، ساخت ماسک، برای شروع ایدهآل است.

ماسکها در طول تاریخ برای اهداف گوناگونی مانند سرگرمی، محافظت از خود، باورهای مذهبی، آیینهای سنتی و شکار استفاده شدهاند؛ امروزه استفاده از آنها کمتر و برای اهداف خاصتر است.
ماسک در واقع ضمن نمایندگی هویت فرد، ابزاری است که با آن میتواند هم از چهره خود محافظت کند و هم چهره یا هویتش را همانطور طراحی و نشان دهد که میخواهد به نظر برسد. فرد در صورت تمایل میتواند با ماسک ناشناس شود، عواطفی مانند خشم، اندوه و خشونت را بیان کند یا نکند، یا خود را از راههای رنگی و سهبعدی دیگر ابراز کند.
بیمار میتواند ساخت ماسک، یکی از روشهای پرکاربرد هنردرمانی بیانی، را بهآسانی در خانه امتحان کند.
وسایل لازم؛
- قالب آماده ماسک یا خمیر سرامیک هواخشک
- ماژیکهای رنگی
- رنگهای مختلف
- قلممو
- آب و ظرف آن
- چسب
- قیچی
- و وسایل گوناگون بنا به سلیقه شخصی؛ پر، سنگ، دکمه، پنبه، تکههای پارچه، کاغذهای رنگی، نخ، مهره، صدف، برگ خشک و مانند آن.
وسایل را میتوان مطابق سلیقه انتخاب کرد و از مواد متفاوت دیگری که در دسترس است نیز بهره برد. محدودیتی برای مواد وجود ندارد. اما بر اساس پژوهشها، فرایند آفرینش با خمیر سرامیک به جای قالب آماده ماسک، در سطح جنبشی و ادراکی اثر بهتری دارد و کار پربارتری شکل میگیرد. بیمار میتواند در آغاز، بدون نگرانی از شبیه شدن ماسک به «چیزی»، خود را نخستین فرد ماسکساز در ابتداییترین قبیله تصور کند و آزادانه وارد فرایند آفرینش شود. به این ترتیب، میتواند با گوش دادن به صدای درون، سپردن خود به جریان و دور ماندن از عوامل بیرونی، عواطف و احساساتش را بیان کند.

سپردن خود به جریان در فرایند درمان بسیار مهم است
در پایان میتواند ماسکی را که طراحی کرده به سلیقه خود تزئین و رنگآمیزی کند و در آخر برای محافظت، آن را با ورنی تثبیت کند. از نظر سلامت مهم است که تمام مواد پایهآب و بیبو باشند. میتوان ماسک تمامشده را نگه داشت و با مقایسه آن با ماسکهای تازهای که در فاصلههای زمانی مشخص ساخته میشوند، فرایند را پیگیری کرد.
منابع
Expressive Therapies Continuum: A framework for using art in therapy.
New York: Routledge
2. Cathy Malchiodi, (2010)
Cool Art Therapy Intervention #8 Mask Making,
Psychology Today
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.