کودکان دارای والد مبتلا به سرطان باید حمایت روانشناختی دریافت کنند

درستترین راه برای کمک به فردی که سرطان در او تشخیص داده شده، نزدیکانش و بهویژه کودکانش برای گذراندن آسانتر این دوره دشوار، دریافت حمایت روانشناختی است.
سرطان بیماریای است که از لحظه تشخیص باید بهدرستی مدیریت شود. مقابله با این بیماری که ناگهان زندگی را تغییر میدهد فقط با حمایت پزشکی ممکن خواهد بود. اما باید از نظر روانی نیز به تصویر نگاه کرد. حمایت روانشناختی از بیمار و نزدیکانش در این فرایند طولانی و دشوار، خلأهای عاطفی را پر میکند، مانع احساس تنهایی میشود و درباره چگونگی ادامه مسیر راهنمایی میکند.
به همین دلیل حمایت روانشناختی که اهمیتش نباید نادیده گرفته شود، هم برای فرد مبتلا به سرطان و هم نزدیکان او مهم است. بهویژه نباید فراموش کرد بهترین راه کمک به کودکان برای درک این وضعیت حساس، گفتوگو با روانشناس متخصص است. برای حمایت از کودکان و گذراندن این دوره با کمترین آسیب، باید والدین راهنمایی شوند که در این راستا عمل کرده و از روانشناس متخصص کمک بگیرند.
ما نیز با همین اندیشه برخی پرسشهای ذهنی خود درباره چگونگی راهنمایی کودکان دارای والد مبتلا به سرطان را با روانشناس بالینی متخصص خود، آلمیلا شن، مطرح کردیم.
اثر روانی سرطان بر فرد چیست؟
بزرگترین اثر تشخیص سرطان بر فرد، اختلال اضطراب (anxiete) است. فرد مبتلا به سرطان با نگرانی درباره اینکه زندگی آیندهاش چگونه خواهد بود و آیا به نظم سابق برمیگردد، به چگونگی بهبود، فواید و عوارض درمان و تأثیر سرطان بر زندگی فکر میکند و دنبال پاسخ میگردد. هنگام مقابله با وضعیتی که قبلاً تجربه نکرده و اکنون با آن تنهاست، نیافتن پاسخها در او اضطراب ایجاد میکند. بسته به ویژگی شخصیتی، گاهی وضعیتهای روانی متعددی مانند خشم، بیصبری و افسردگی میتوانند پس از اضطراب ظاهر شوند.
چگونه باید به کودک گفت والدش سرطان دارد؟ کودک در این وضعیت چه احساس میکند؟
برخلاف تصور رایج، برای توضیح بیماری به هر کودک بر اساس شخصیت، سن و درک او روش و شیوهای وجود دارد. کافی است با کودک صادق باشیم و برای مقابله با واکنشها و دشواریهای او آگاهی پیدا کنیم. باز هم برخلاف تصور، بهترین حالت این است که کودک موضوع را از خود فرد بیمار بشنود، نه روانشناس یا دیگر متخصصان سلامت. اما گاهی فرد مبتلا به سرطان این توان را در خود نمییابد. در این حالت بزرگتر خانواده که فرد او را دوست دارد و به او اعتماد میکند، باید در محیطی که کودک احساس امنیت میکند، مثلاً خانه، وضعیت را توضیح دهد. سالمترین شیوه بیان، حضور فرد بیمار در همان محیط است.
خانوادهها بسیار تمایل دارند موضوع را با کودک در میان نگذارند، چون میترسند روند زندگی و در نتیجه درسهای او آسیب ببیند و بسیار ناراحت شود. اما نکته فراموششده این است که کودک متوجه اتفاقهای اطراف خود میشود. تنها گذاشتن او در این دوره باعث میشود برای فهمیدن رویدادهای اطراف بهتنهایی تحقیق کند. این امر شاید موجب شود وضعیت را بدتر از واقع تصور کند. مشکلات ذهنی خود را بزرگ میکند و فکر میکند چون مادر یا پدرش حال بسیار بدی دارد چیزی به او نمیگویند. همچنین اگر والد با گفتن «کمی بیمارم» از توضیح وضعیت بگذرد، بعداً هنگام بروز عوارض درمان سرطان مانند ریزش مو، کودک ممکن است به برداشت نادرست «پس بیماری یعنی این؛ اگر من هم بیمار شوم موهایم میریزد و اینقدر ضعیف میشوم» برسد و حتی در ناراحتی کوچکی مانند سرماخوردگی اضطراب بسیار شدیدی تجربه کند.
نزدیکان برای آسانتر کردن زندگی کودک در این زمینه چه کنند؟
ابتدا باید روشن، صریح و صادق بود. هر عارضهای که بیمار ممکن است تجربه کند، نخست باید با کلام قابل فهم برای کودک توضیح داده شود تا فرصت عادت کردن به فکر آن و آماده شدن داشته باشد. برای مثال در برابر ریزش موی ناشی از شیمیدرمانی باید گفت این وضعیت مدتی به علت عارضه دارو رخ میدهد، اما پس از شیمیدرمانی موها دوباره مانند گذشته خواهند شد. برای نمونه به جای برگشتن به خانه با موی کوتاه بدون خبر دادن، میتوان همراه کودک به آرایشگاه رفت؛ یا اسباببازیهای مورد علاقه او را متناسب کرد، مانند عروسکی که موهایش جدا میشود و کلاهگیس میپوشد. این کارها به سازگاری آسانتر کمک میکنند. فراموش نکنیم اگر درست و آگاهانه توضیح داده شود، کودکان میتوانند بسیار سریع با وضعیت سازگار شوند.
معلم کودک، باشگاه ورزشی او یا مسئولان گروههای فعالیت مشابه نیز حتماً باید در جریان قرار گیرند. باید تلاش شود برنامه روزمره زندگی کودک تا حد امکان ادامه یابد.
کودکی که میفهمد والدش سرطان دارد بیشتر در چه زمینهای احساس درماندگی میکند؟ وظایف نزدیکان برای رفع این احساس چیست؟
میزان اضطراب کودک بسته به اینکه چگونه از موضوع آگاه شده میتواند متفاوت باشد. کودکی که درباره وضعیت تغییریافته خانه به او اطلاعات داده نشده، بیش از همه در همین زمینه درمانده است. احساس ناتوانی در در میان گذاشتن و سؤال کردن و این فکر که «وضعیت آنقدر بد است که کسی چیز زیادی به من نمیگوید» در او غلبه دارد. اضطراب، ترس و استرس کودکی که بهتنهایی تلاش میکند وضعیت خانه را بفهمد، بسیار بیشتر از کودکی است که خانواده وضعیت را توضیح داده و گفتهاند «در هر تجربهای از تو حمایت میکنیم و اینجا هستیم».
به همین دلیل اهمیت گرفتن حمایت از روانشناس متخصص در برخورد با کودک در این دوره روشن است. حمایت و شیوه توضیح میتواند بر اساس شخصیت و گروه سنی کودک متفاوت باشد. اضطراب و ترس ناشی از ترس از دست دادن مادر یا پدر، ممکن است بر نظم روزانه مانند غذا خوردن و خواب اثر منفی بگذارد. وظیفه نزدیکان کار کردن مانند یک تیم است. باید در گفتهها و رفتارها ثبات داشت. گفتههای متفاوت اعضای خانواده میتواند باعث شود کودک گاهی جداگانه از نزدیکان مورد اعتماد سؤال کند تا بسنجد واقعیت و جدیت وضعیت چقدر درست گفته شده است. خلاصه، صداقت، روشنی و صراحت نزدیکان برای گذراندن سالم این فرایند بسیار مهم است.
آیا لازم است کودک حمایت روانشناختی بگیرد؟
این موضوع به رویکرد خانواده به کودک هم مربوط است. اگر از ابتدا ارتباط سالمی میان کودک و خانواده برقرار شود، ممکن است در بیشتر کودکان نیازی دیده نشود.
بهتر است خانواده پیش از توضیح وضعیت به کودک از روانشناس متخصص درباره نگرش و رفتار مناسب کمک بگیرد. روانشناس با در نظر گرفتن شخصیت و سن کودک به خانواده حمایت و راهنمایی میدهد. مهم است به کودک گفته شود هر وقت بخواهد افرادی بیرون از خانواده به او کمک خواهند کرد. به این ترتیب حتی یک دیدار با روانشناس میتواند این برداشت را ایجاد کند که متخصصی بیطرف بیرون از خانواده هست که کمک میکند؛ و صحبت درباره وضعیت خانواده با متخصص بیرونی به او اطمینان میدهد. در ادامه خانواده و روانشناس میتوانند درباره نیاز کودک به حمایت تصمیم بگیرند.
آیا باور دارید در کشورمان از کودکان دارای والد مبتلا به سرطان به اندازه کافی حمایت میشود؟
متأسفانه باید بگویم باور ندارم… زیرا بیشتر خانوادهها در برابر چنین تشخیصی آگاه نیستند و باور ندارند که خودشان به حمایت روانشناختی نیاز دارند. در این حالت چگونه میتوان از کودک حمایت کرد یا برای حمایت از او کمک خواست؟
در این زمینه ما متخصصان باید نخست آگاهی خانوادهها را افزایش دهیم؛ زیرا همه چیز ابتدا در خانواده شروع میشود. با خانوادههایی روبهرو میشویم که از لحظه تشخیص نمیخواهند موضوع را با کودک در میان بگذارند و نمیگذارند. فقط وقتی موفقیت درسی کودک افت میکند فکر میکنند باید به روانشناس مراجعه کرد. این باور غالب است که پیش از مختل شدن حال عاطفی یا افت تحصیلی، حمایت پیشگیرانه لازم نیست. حال آنکه به نظر من هنگام ورود به چنین دوره دشواری، دریافت حمایت روانشناختی از آغاز توسط خانواده همراه با کودکان، کمک میکند در برابر اتفاقهای مثبت یا منفی موضع محکمتری داشته باشند.
از روانشناس بالینی متخصص، آلمیلا شن، که دیدگاههای ارزشمند خود را با ما در میان گذاشت، صمیمانه سپاسگزاری میکنیم.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.