نتایج مثبت کاذب در پت‌سی‌تی: چه شرایطی سرطان را تقلید می‌کنند؟
در این مقاله
مثبت کاذب در پت‌سی‌تی: تصویر چه زمانی «شبیه سرطان» می‌شود؟
توموگرافی گسیل پوزیترون همراه با سی‌تی (PET-CT) از قوی‌ترین ابزارهای سرطان‌شناسی نوین برای تعیین مرحله و پایش پاسخ درمان است. اما مادهٔ استفاده‌شده، 18F-FDG، افزون بر سلول‌های تومور، در فرایندهای متعدد غیرسرطانی، مانند کانون عفونت و التهاب نیز جذب می‌شود. این می‌تواند در گزارش موجب نواحی «مثبت کاذب» شود؛ یعنی نواحی‌ای که در تصویر سرطان را تقلید می‌کنند.
1. سازوکار FDG: چه می‌بینیم و چه نمی‌بینیم؟
شایع‌ترین ردیاب رادیواکتیو در پت‌سی‌تی، 18F-FDG، یا فلورودئوکسی‌گلوکز،است. FDG مولکولی شبیه گلوکز است که با ناقل‌های GLUT وارد سلول می‌شود. سلول‌های سرطانی برای تکثیر سریع به انرژی زیاد نیاز دارند و معمولاً گلوکز و FDG بیشتری مصرف می‌کنند؛ بنابراین در تصویر پت، روشن‌تر دیده می‌شوند.
اما همین سازوکار در عفونت فعال، بیماری التهابی، بافت در حال ترمیم، عضله و چربی قهوه‌ای نیز عمل می‌کند. پت با FDG محل فعالیت متابولیک بالا را نشان می‌دهد؛ برای گفتن اینکه این فعالیت سرطان، عفونت یا فرایند فیزیولوژیک است، اطلاعات تکمیلی لازم است.
FDG مثبت = تشخیص قطعی سرطان نیست
جذب بالای FDG (مقدار بالای SUV ) سرنخ مهمی است، اما به‌تنهایی سرطان را تشخیص نمی‌دهد. نتیجهٔ پت‌سی‌تی حتماً باید همراه شرح‌حال، آزمایش، سی‌تی یا ام‌آر‌آی و در صورت نیاز بیوپسی بررسی شود.
2. عفونت و التهاب: بزرگ‌ترین تقلیدکنندگان در پت‌سی‌تی
هنگام فعال شدن، لکوسیت‌ها، ماکروفاژها و لنفوسیت‌های Tبرای مقابله با عفونت گلوکز زیادی مصرف می‌کنند. بنابراین عفونت و بیماری التهابی اغلب در پت‌سی‌تی کانون‌های مثبت کاذب ایجاد می‌کنند. به‌ویژه در ارزیابی ریه و غدد لنفاوی، این وضعیت تصمیم بالینی را دشوار می‌کند.
-
عفونت‌های ریه: پنومونی، پنومونی سازمان‌یابنده و آبسهٔ ریه با SUV بالا می‌توانند سرطان ریه یا متاستاز را تقلید کنند.
-
سل و سارکوئیدوز: با جذب شدید و اغلب متقارن FDG در غدد مدیاستن و ناف ریه، می‌توانند شبیه لنفوم یا انتشار سرطان ریه باشند. این موضوع در کشورهایی مانند ترکیه که سل شایع است، اهمیت ویژه دارد.
-
کانون‌های عفونت مزمن: استئومیلیت، عفونت پروتز، سینوزیت مزمن و آبسهٔ کبد یا طحال می‌توانند کانون‌های شدیدی ایجاد کنند که با بدخیمی اشتباه شوند.
جذب پس از جراحی و پرتودرمانی
پس از جراحی بزرگ یا پرتودرمانی، در ناحیهٔ مربوط، التهاب ترمیمی ممکن است ماه‌ها ادامه یابد. افزایش FDG این نواحی، به‌ویژه زودهنگام، ممکن است با عود یا متاستاز اشتباه شود. بنابراین:
- پس از جراحی معمولاً دست‌کم 6–8 هفته صبر می‌کنند.
- جذب با الگوی «جغرافیایی» و محدود به میدان پرتودرمانی اغلب پنومونیت پرتویی یا فیبروز را مطرح می‌کند.
اطلاع از زمان درمان، زمینه‌ای بسیار ارزشمند برای متخصص پزشکی هسته‌ای است.
3. جذب فیزیولوژیک: روشنایی طبیعی بدن
حتی بدون سرطان یا بیماری، برخی بافت‌ها به دلیل مصرف بالای انرژی در پت‌سی‌تی جذب واضح FDG دارند. شناخت درست آن‌ها از اضطراب و بررسی‌های تکمیلی نامناسب جلوگیری می‌کند.
-
مغز: چون بافت عصبی پیوسته فعال است، به‌طور فیزیولوژیک FDG را شدید و یکنواخت جذب می‌کند. این فعالیت بالا طبیعی است و ارزیابی معمولاً بر اندام‌های دیگر متمرکز می‌شود.
-
عضلهٔ قلب: به‌ویژه پس از غذا ممکن است FDG را با شدت متغیر جذب کند. در تصویربرداری اختصاصی قلب، رژیم و پروتکل آمادگی متناسب تنظیم می‌شود.
-
بافت چربی قهوه‌ای: در گردن، بالای ترقوه و کنار مهره‌ها، به‌ویژه با فعال شدن در سرما، می‌تواند به‌صورت نواحی روشن متقارن دیده شود و متاستاز غدد لنفاوی را تقلید کند.
-
فعالیت عضلانی: ورزش سنگین، تنش، حرف زدن یا جویدن پیش از تصویربرداری ممکن است جذب FDG را در عضلات مربوط افزایش دهد. بنابراین پیش از تصویربرداری، استراحت و کاهش فعالیت عضلانی توصیه می‌شود.
-
روده‌ها: جذب ناهمگون در رودهٔ باریک و بزرگ به دلیل حرکات روده و فعالیت مخاط ممکن است فیزیولوژیک باشد. جذب کانونی یا تک‌نقطه‌ای با دقت بیشتری بررسی می‌شود.
4. تومورهای خوش‌خیم: ضایعات روشن اما غیرسرطانی
بعضی تومورهای خوش‌خیم و ضایعات پرسلولی به دلیل تراکم سلول و فعالیت متابولیک، جذب شدید FDG در پت‌سی‌تی دارند. این وضعیت به‌ویژه در تیروئید، رحم، کولون و غدد بزاقی ممکن است شک کاذب به سرطان ایجاد کند.
تیروئید و غدد بزاقی
آدنوم تیروئید، بیماری گریوز یا تیروئیدیت و همچنین در غدد بزاقی، تومور وارتین، می‌توانند FDG را شدید جذب کنند. وارتین به‌ویژه در پاروتید با SUV بالا جلب توجه می‌کند، اما خوش‌خیم است.
رحم و میوم‌ها
میوم‌های رحم، یا فیبروم‌ها، به‌ویژه انواع بزرگ و پرسلول، ممکن است جذب واضح در پت‌سی‌تی داشته باشند. فعالیت آندومتر مرتبط با چرخهٔ قاعدگی نیز باید در ارزیابی لحاظ شود.
پولیپ‌های روده
آدنوم پرزدار کولون و برخی پولیپ‌های هیپرپلاستیک ممکن است جذب FDG بیشتری نشان دهند. این یافته‌ها باید با کولونوسکوپی بررسی شوند و هر بخش پت‌مثبت مستقیماً «سرطان» نام نگیرد.
تومورهای غلاف عصب و دیگر موارد
ضایعات خوش‌خیم مانند شوانوما، نوروفیبروم و بعضی همانژیوم‌ها نیز می‌توانند FDG را شدید جذب کنند. بنابراین پت‌سی‌تی همیشه باید با شکل‌شناسی سی‌تی یا ام‌آر‌آی و اطلاعات بالینی تفسیر شود.
5. مقدار SUV و عوامل فنی: چرا عدد همه‌چیز را نمی‌گوید؟
در گزارش پت‌سی‌تی، SUVmax شاخص عددی جذب استانداردشدهٔ FDG است. اما SUV علاوه بر زیست‌شناسی تومور، تحت‌تأثیر مدت ناشتایی، قند خون، فاصلهٔ تزریق تا تصویربرداری، تفاوت دستگاه و الگوریتم بازسازی و عوامل فنی دیگر قرار می‌گیرد.
برای مثال، SUVmax در کانون سل ممکن است 15 یا بالاتر باشد، در حالی که در بعضی سرطان‌های کم‌درجهٔ ریه، مانند کارسینوئید، در حد 2–3 باقی بماند. بنابراین متخصص باتجربهٔ پزشکی هسته‌ای، SUV را به‌تنهایی نمی‌سنجد، بلکه با شکل و محل ضایعه و زمینهٔ بالینی ارزیابی می‌کند.
انجمن اروپایی پزشکی هسته‌ای (EANM) و راهنماهای دیگر در پت‌سی‌تی سرطان با FDG توصیه می‌کنند:
- دست‌کم 4–6 ساعت ناشتایی،
- قند خون کنترل‌شده،
- فاصلهٔ استاندارد تزریق تا تصویربرداری،
- و در بررسی‌های تکراری، دستگاه یکسان و پروتکل مشابه
و شرایط مشابه رعایت شوند تا تغییر در طول زمان به‌طور قابل‌اعتماد پیگیری شود.
6. نقش متخصص پزشکی هسته‌ای: پزشکی که نقشه را می‌خواند
خروجی خام پت‌سی‌تی، متشکل از نواحی روشن و تیره، یک نقشهٔ شدت متابولیکاست. برای تبدیل این نقشه به واقعیت بالینی، متخصص پزشکی هسته‌ای همراه با رادیولوژیست، متخصص سرطان پزشکی، متخصص پرتودرمانی و در صورت نیاز جراح، ارزیابی چندتخصصی انجام می‌دهد.
1. شناخت الگو
شکل، تقارن و توزیع جذب تقریباً به‌اندازهٔ تشخیص ارزش دارند. برای مثال، جذب خطی مری اغلب با رفلاکس یا التهاب مری سازگار است، در حالی که جذب ندولی کانونی می‌تواند تومور را مطرح کند.
2. تطبیق با سی‌تی یا ام‌آر‌آی
جزء پت فقط «افزایش فعالیت» را نشان می‌دهد. متخصص پزشکی هسته‌ای با نگاه به سی‌تی همان ناحیه تشخیص می‌دهد که گرانولوم کلسیفیه، کیست دارای مایع، بافت فیبروتیک یا تودهٔ واقعی است. این تطبیق گام اصلی کنار گذاشتن مثبت‌های کاذب است.
3. ترکیب با سابقهٔ بالینی
عفونت چند هفتهٔ اخیر، بیوپسی تازه، درمان دندان، واکسن اخیر یا سابقهٔ پرتودرمانی می‌تواند توضیح دهد چرا بسیاری از کانون‌های «مشکوک» در واقع غیرسرطانی‌اند. بنابراین اشتراک اطلاعات دقیق بالینی بسیار مهم است.
4. کمک به تصمیم بیوپسی و پیگیری
برای برخی کانون‌ها بیوپسی مستقیم و برای بعضی پیگیری با فاصلهٔ کوتاه توسط پت‌سی‌تی یا سی‌تی مناسب‌تر است. متخصص پزشکی هسته‌ای، «بیوپسی فوری یا ابتدا پیگیری؟» را همراه تیم سرطان پاسخ می‌دهد.
امضای زیر نتیجهٔ پت‌سی‌تی شما، نمایندهٔ تفسیر پزشکی هسته‌ای است که علاوه بر تصویر، کل زمینهٔ بالینی را می‌خواند . با ارزیابی همان تصویر توسط چشم باتجربه، می‌توان تا حد زیادی مثبت‌های کاذب را تشخیص داد.
پت‌سی‌تی مثبت ≠ تشخیص قطعی سرطان
دیدن عبارت‌های «افزایش جذب FDG», «SUV بالا» یا «کانون پرمتابولیسم» در گزارش پت‌سی‌تی برای بسیاری از بیماران اضطراب شدید ایجاد می‌کند. اما این یافته‌ها ممکن است ناشی از عفونت، التهاب، تومور خوش‌خیم یا فرایند کاملاً فیزیولوژیک باشند. بنابراین پت‌سی‌تی در فرایند تشخیص، تنها داور نیست،بلکه ابزاری نیرومند است: تصمیم همیشه باید همراه وضعیت بالینی، آزمایش‌ها، تصویربرداری‌های دیگر و در صورت نیاز بیوپسی گرفته شود.
- Long NM, Smith CS. (2011): Causes and Imaging Patterns of False-Positive Findings on 18F-FDG PET/CT in Oncology. RadioGraphics;31(7):1915–1938.
- Chang JM et al. (2006): False Positive and False Negative FDG-PET Scans in Various Thoracic Diseases. Korean J Radiol;7(1):57–69.
- Metser U, Even-Sapir E. (2010): Benign nonphysiologic lesions with increased 18F-FDG uptake on PET/CT: characterization and pitfalls. AJR Am J Roentgenol;194(2):W201–W209.
- Boellaard R et al. (2015): FDG PET/CT: EANM procedure guidelines for tumour imaging: version 2.0. Eur J Nucl Med Mol Imaging;42:328–354.
- Treglia G. (2019): Diagnostic performance of 18F-FDG PET/CT in infectious and inflammatory diseases. BioMed Research International.
- Calabria FF et al. (2024): FDG PET/CT in inflammatory and infectious diseases including sarcoidosis. Diagnostics.
- Budak ES et al. (2018): The contribution of 18F-FDG PET/CT to lung cancer diagnosis and staging. Molecular Imaging and Radionuclide Therapy.
- Radiopaedia.org: “False positive FDG PET”، سال دسترسی: 2024.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.