ضربه‌های مکرر به سر و زوال عقل: قوی‌ترین شواهد آسیب‌شناختی تا امروز
در این مقاله
مراحل پیشرفتهٔ بیماری CTE (انسفالوپاتی تروماتیک مزمن)، که در افرادِ در معرض ضربه‌های مکرر به سر دیده می‌شود، خطر زوال عقل را 4.5 برابر افزایش می‌دهد. اما یافته‌ای شگفت‌انگیز وجود دارد: اختلالات خلقی ممکن است مستقیماً با این آسیب مغزی مرتبط نباشند.
در 27 ژانویه 2026 در مجلهٔ Alzheimer's & Dementia مطالعهٔ جامعی از کالبدگشاییِ بیش از 600 اهداکنندهٔ مغز منتشر شد که نشان داد آسیب‌شناسی عصبیِ مراحل پیشرفتهٔ انسفالوپاتی تروماتیک مزمن (CTE)، مستقل از همهٔ بیماری‌های دیگرِ تحلیل‌برندهٔ عصبی، خطر زوال عقل را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
طراحی مطالعه: یافتن اثر «خالص»
پژوهشگران مغزهای مجموعاً 614 اهداکننده را از بانک‌های مغز دانشگاه بوستون و دیگر مراکز دریافت و بررسی کردند. همهٔ این اهداکنندگان در طول زندگی در معرض ضربه‌های مکرر به سر (RHI) قرار گرفته بودند.
- دارای CTE: 366 نفر
- بدون CTE: 248 نفر
مهم‌ترین نکتهٔ مطالعه این بود که اهداکنندگان دارای دیگر بیماری‌های مهم مغزی، مانند آلزایمر، دمانس با اجسام لویی یا بیماری نورون حرکتی، از مطالعه کنار گذاشته شدند. به این ترتیب، پژوهشگران توانستند اثر آسیب مغزیِ مختصِ فقط CTE (تجمع پروتئین تاو) بر کارکردهای شناختی را جدا کنند.
نتایج: در مراحل پیشرفته خطر چندبرابر می‌شود
مطالعه نشان داد که با پیشرفت مرحلهٔ CTE، خطر زوال عقل نیز به‌وضوح افزایش می‌یابد. به‌ویژه CTE مرحلهٔ 3 و مرحلهٔ 4 به‌عنوان عامل اصلی افت شناختی معرفی شد.
وضعیت در مراحل اولیه چگونه است؟
یافته‌ای جالب و مهم این بود که CTE مرحلهٔ 1 و مرحلهٔ 2 (خفیف) با زوال عقل ارتباط معنادار آماری نداشت. پژوهشگران می‌گویند آسیب مغزی (تجمع تاو) در این مراحل اولیه ممکن است هنوز به تراکمی نرسیده باشد که علائم بالینی ایجاد کند.
یافته‌ای شگفت‌انگیز: آیا خلق‌وخو تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد؟
CTE معمولاً با افسردگی، فوران خشم و رفتارهای تکانشی مرتبط دانسته می‌شود. اما در این مطالعه، بین شدت CTE و اختلالات خلقی یا رفتاریِ گزارش‌شده توسط بستگان بیماران ارتباطی یافت نشد.
این امر این احتمال را مطرح می‌کند که افسردگی یا پرخاشگریِ شایع در ورزشکاران، به‌جای آنکه مستقیماً ناشی از آسیب مغزی مرتبط با CTE باشد، از درد مزمن، اختلالات خواب، تغییر سبک زندگی یا عوامل دیگر سرچشمه بگیرد. به نظر پژوهشگران، این موضوع ممکن است در واقع خبر خوبی باشد؛ زیرا می‌تواند به این معنا باشد که این علائم از علت‌های قابل‌درمان ناشی می‌شوند.
آیا سردرگمی تشخیصی به پایان می‌رسد؟
این مطالعه به مشکلی اشاره می‌کند که در بالین به‌دفعات با آن روبه‌رو می‌شویم: بیماران دارای CTE اغلب به‌اشتباه تشخیص آلزایمر می‌گیرند. در مطالعه مشخص شد که برای 40% از بیماران دارای CTE پیشرفته، اما فاقد آسیب‌شناسی آلزایمر، در زمان حیات به‌اشتباه تشخیص «آلزایمر» داده شده بود.
اکنون روشن‌تر می‌دانیم که فراموشی و افت شناختی در افرادی با سابقهٔ ورزشی ممکن است مبنای زیستی متفاوتی (CTE) از آلزایمر کلاسیک داشته باشد. این امر نشان می‌دهد که تمایز CTE از آلزایمر و به‌کارگیری درمان درست با آزمایش‌های خون و نشانگرهای زیستی‌ای که در آینده توسعه می‌یابند چقدر حیاتی است. همچنین این یافته که علائمی مانند افسردگی ممکن است مستقل از CTE باشند، امید به اینکه این بیماران بتوانند از حمایت روان‌پزشکی بهره‌مند شوند را افزایش می‌دهد.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.