ადამიანის კეთილდღეობის კვლევის გასაოცარი შედეგების შესახებ

რატომ ჩამორჩნენ თურქეთი, გაერთიანებული სამეფო და იაპონია ადამიანის კეთილდღეობით?

მსოფლიოს 22 ქვეყნის მომცველი ფართომასშტაბიანი კვლევა 2025 წლის 30 აპრილს  Nature Mental Health ჟურნალში გამოქვეყნდა. კვლევამ, მოკლე სახელით „Global Flourishing Study (GFS)“, ეკონომიკური სიდიდეების მიღმა ადამიანის კეთილდღეობის რეალური განზომილებები წარმოაჩინა. მასში შეფასდა ბედნიერების, ჯანმრთელობის, ფინანსური დაცულობის, აზრიანი ცხოვრებისა და სოციალური ურთიერთობების ძირითადი მაჩვენებლები. ყურადღება მიიპყრო იმან, რომ თურქეთის, გაერთიანებული სამეფოსა და იაპონიის მსგავსი ქვეყნები ბოლო ადგილებზე აღმოჩნდა.

ადამიანის ყოვლისმომცველი კეთილდღეობის ცნება მხოლოდ ეკონომიკურ ან მატერიალურ უზრუნველყოფას არ გულისხმობს. ის ასევე მოიცავს ადამიანების მიერ ცხოვრებაში აზრის პოვნას, კარგი ურთიერთობების დამყარებას, ფსიქოლოგიურ და ფიზიკურ ჯანმრთელობას, საკუთარი პოტენციალის რეალიზებასა და იმ საზოგადოებასთან და გარემოსთან ჰარმონიულ, სასარგებლო ურთიერთობას, რომელშიც ცხოვრობენ.

ზემოთ მოცემული მსოფლიოს რუკა აჩვენებს The Global Flourishing Study-ის (GFS) ხუთწლიანი გრძელვადიანი კვლევის 2022-2023 წლების პირველ ტალღაში (Wave 1) ჩართულ ქვეყნებს. ლურჯად მონიშნული ქვეყნები GFS-ის პირველ ეტაპში მონაწილეობდნენ და ეროვნულად წარმომადგენლობითი შერჩევით შეფასდნენ. ნაცრისფერი ქვეყნები ამ ეტაპზე კვლევაში ჩართული არ ყოფილა.

ქვეყნები GFS-ის მიზნის შესაბამისად კონტინენტთაშორისი მრავალფეროვნების გათვალისწინებით შეირჩა და მსოფლიოს მოსახლეობის თითქმის ნახევარს წარმოადგენს.

თურქეთის, გაერთიანებული სამეფოსა და იაპონიის ქულები

GFS კვლევაში გამოყენებული კეთილდღეობის კომპოზიტური ინდექსი (composite flourishing index) ექვს ძირითად სფეროში 12 მაჩვენებლის საშუალოსგან შედგება:

• ბედნიერება

• ფიზიკური და ფსიქიკური ჯანმრთელობა

• ცხოვრების აზრი

• ხასიათი/სათნოება

• სოციალური ურთიერთობები

• ფინანსური დაცულობა

სამი ქვეყნის საშუალო ქულები (0-10-ქულიან შკალაზე):

• თურქეთი: 6,59

• გაერთიანებული სამეფო (UK): 6,88

• იაპონია: 5,93 (ყველაზე დაბალი ქულა ყველა ქვეყანას შორის)

ეს სამი ქვეყანა GFS-ში მონაწილე 22 ქვეყანას შორის ბოლო სამ ადგილზე აღმოჩნდა.

კეთილდღეობის ყველაზე მაღალი საშუალო ქულების მქონე ქვეყნები

1. ინდონეზია – 8,47

2. ისრაელი – 8,21

3. მექსიკა – 8,19 (ფინანსური დაცულობის გაუთვალისწინებლად მეორე ადგილზე იყო)

4. ფილიპინები – 8,11

5. ბრაზილია – 7,87

ეს ქვეყნები უმეტესად კეთილდღეობის „სულიერ და ურთიერთობით“ ელემენტებში გამოირჩეოდნენ: საზოგადოებრივი მიკუთვნებულობის მაღალი განცდა, რელიგიური მონაწილეობა და ძლიერი სოციალური ურთიერთობები. განვითარებულ ქვეყნებთან შედარებით უფრო დაბალი ეკონომიკური კეთილდღეობის მიუხედავად, ცხოვრების აზრის პოვნასა და ურთიერთობებში უფრო მაღალი ქულები მიიღეს.

რას ნიშნავს ეს?

• თურქეთი: ახალგაზრდებში ცხოვრებით დაბალი კმაყოფილება, ეკონომიკური გაურკვევლობა და საზოგადოებრივი მიკუთვნებულობის განცდის დასუსტება დაბალ ქულებში განმსაზღვრელია.

• გაერთიანებული სამეფო: კეთილდღეობის მკვეთრი დაქვეითება განსაკუთრებით 18-24 წლის პირებში დაფიქსირდა.

• იაპონია: ჯანმრთელობის ობიექტური მაჩვენებლები ძალიან კარგია, მაგრამ ცხოვრების აზრისა და კმაყოფილების სუბიექტური აღქმა საკმაოდ დაბალია.

როგორ ჩატარდა კვლევა?

Global Flourishing Study (GFS) 2022 წელს დაწყებული ხუთწლიანი, მრავალეროვნული გრძელვადიანი პანელური კვლევაა. პირველ ტალღაში, რომელიც 22 ქვეყანას მოიცავდა, 2023 წლისთვის მონაცემები შეგროვდა ეროვნული წარმომადგენლობითობის მქონე 203 ათასი ზრდასრულისგან. მონაწილეები დემოგრაფიული ცვლადების — ასაკის, სქესის, განათლების დონის, შემოსავლისა და რელიგიური მონაწილეობის — მიხედვით დაბალანსებულად შეირჩნენ.

კითხვარები ისე იყო აგებული, რომ ბედნიერების, ფიზიკური და ფსიქიკური ჯანმრთელობის, ცხოვრების აზრის, ხასიათის/სათნოების, სოციალური ურთიერთობებისა და ფინანსური დაცულობის ექვს ძირითად სფეროში 12 კომპონენტური კითხვით „ადამიანის კეთილდღეობის კომპოზიტური ინდექსი“ (composite flourishing index) შეექმნა.

მონაწილეებს ასევე დაუსვეს რეტროსპექტიული კითხვები ბავშვობის შესახებ: მშობლებთან ურთიერთობა, ფინანსური მდგომარეობა, ჯანმრთელობა, ძალადობა და რელიგიური პრაქტიკები.

მონაცემების შეგროვებას საერთაშორისო მასშტაბით Gallup Inc. ხელმძღვანელობდა; გამოკითხვები ონლაინ ან პირისპირ ტარდებოდა.

თურქეთის კრიტიკული მდგომარეობა ადამიანის კეთილდღეობის მხრივ

კვლევით თურქეთი შესწავლილ ქვეყნებს შორის კეთილდღეობის ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი დონის მქონე ქვეყანა აღმოჩნდა. თურქეთის დაბალ ქულებში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ეკონომიკური გაურკვევლობა, ფინანსური დაუცველობა, სოციალური ურთიერთობების შესუსტება და ახალგაზრდების მზარდი უკმაყოფილება. განსაკუთრებით ახალგაზრდებში მომავლის მიმართ შფოთვა და დასაქმების პრობლემები ცხოვრების საერთო კმაყოფილების დამაქვეითებელ კრიტიკულ ფაქტორებად განისაზღვრა.

თურქეთში 18-24 წლის ახალგაზრდების კეთილდღეობის დონე უფროს ასაკობრივ ჯგუფებზე საგრძნობლად დაბალია. ეს ასახავს განათლებასთან დაკავშირებულ გაურკვევლობას, სამსახურის პოვნის სირთულეებსა და ეკონომიკური დამოუკიდებლობის შესახებ შფოთვას. საყურადღებოა თურქეთის დაბალი ქულებიც ცხოვრების აზრისა და სულიერი კმაყოფილების მაჩვენებლებში.

გაერთიანებული სამეფოს მოულოდნელი შედეგები

გაერთიანებული სამეფო, ეკონომიკურად განვითარებული ქვეყნის მიუხედავად, კვლევაში მოულოდნელად ბოლო ადგილებზე აღმოჩნდა. განსაკუთრებით ახალგაზრდებს ცხოვრებით კმაყოფილებისა და მომავლის მოლოდინების შესახებ სერიოზული შფოთვა აქვთ. მკაფიოდ არის აღნიშნული, რომ გაერთიანებული სამეფოს ახალგაზრდებზე პანდემიის შემდგომი სოციალური იზოლაცია და განათლების პროცესის შეფერხების მსგავსი სირთულეები მოქმედებდა.

კვლევაში საყურადღებოა უკუკავშირიც ეკონომიკურ კეთილდღეობასა და ცხოვრების აზრის პოვნას შორის. გაერთიანებული სამეფოს მსგავს ეკონომიკურად ძლიერ ქვეყნებში მატერიალური დაცულობა მაღალია, მაგრამ სულიერად და სოციალურად დამაკმაყოფილებელი ცხოვრების კრიტერიუმები დაბალი რჩება.

იაპონიის პარადოქსი

კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო შედეგი იაპონიის მდგომარეობა იყო. ხანგრძლივი სიცოცხლისა და ჩვილთა დაბალი სიკვდილიანობის მსგავსი ჯანმრთელობის მაჩვენებლების მაღალი დონის მიუხედავად, საერთო კეთილდღეობით იაპონია ბოლო ადგილზე აღმოჩნდა. დაბალ ქულებს საფუძვლად უდევს მზარდი სოციალური იზოლაცია, ახალგაზრდებში სულიერი სიცარიელე და ადამიანების სირთულეები ცხოვრებაში აზრის პოვნაში.

სულიერი და საზოგადოებრივი მიკუთვნებულობის მნიშვნელობა

კვლევაში დადგინდა, რომ ქვეყნებში, სადაც რელიგიურ მსახურებებში მონაწილეობა და სოციალური კავშირები ძლიერია, ზრდასრულთა კეთილდღეობა უფრო მაღალია. განსაკუთრებით იმ პირებში, რომლებიც ბავშვობაში რეგულარულად მონაწილეობდნენ რელიგიურ ღვთისმსახურებასა თუ ჯგუფურ რელიგიურ ღონისძიებებში, ზრდასრულ ასაკში ცხოვრების მეტი აზრი და უფრო მაღალი ფსიქოსოციალური კეთილდღეობა გამოვლინდა. თურქეთში ეს მაჩვენებელი ბოლო წლებში ტრადიციული და რელიგიური კავშირების შესუსტებასთან ერთად, როგორც ჩანს, შემცირდა; გაერთიანებულ სამეფოსა და იაპონიაში კი რელიგიური და სოციალური კავშირების კლებას სულიერი და საზოგადოებრივი კმაყოფილების ნაკლებობა მოჰყვა.

პანდემიის გავლენა არ უნდა გამოგვრჩეს

ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ შედეგების შეფასებისას COVID-19 პანდემიის გავლენა არ უნდა უგულებელვყოთ. აღნიშნულია, რომ პანდემიის პერიოდში განსაკუთრებით ახალგაზრდების კეთილდღეობა მკვეთრად დაეცა სოციალური იზოლაციის, განათლების შეფერხებისა და ეკონომიკური გაურკვევლობის გამო.

სამომავლო პოლიტიკის რეკომენდაციები

კვლევის შედეგები აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია, რომ თურქეთის, გაერთიანებული სამეფოსა და იაპონიის მსგავსმა ქვეყნებმა ეკონომიკური ზრდის პოლიტიკასთან ერთად ახალგაზრდებისა და მთელი საზოგადოების კეთილდღეობის ასამაღლებელი სულიერი და სოციალური პოლიტიკაც შეიმუშაონ. საზოგადოებებმა ეკონომიკურ სიმდიდრესა და ცხოვრების აზრს, სოციალურ ურთიერთობებსა და სულიერ კმაყოფილებას შორის ბალანსი უნდა იპოვონ. ასეთი პოლიტიკის გარეშე კეთილდღეობის რეალური უზრუნველყოფა შეიძლება შეუძლებელი იყოს.