درباره نتایج شگفت‌انگیز پژوهش شکوفایی انسان

چرا ترکیه، بریتانیا و ژاپن در شکوفایی انسان عقب مانده‌اند؟

پژوهشی جامع با پوشش 22 کشور از سراسر جهان، در 30 آوریل 2025 در مجله  Nature Mental Health منتشر شد. این پژوهش با نام کوتاه «Global Flourishing Study (GFS)» ابعاد واقعی شکوفایی انسان را فراتر از بزرگی اقتصاد آشکار کرد. در این پژوهش، شاخص‌های اساسی مانند شادی، سلامت، امنیت مالی، زندگی معنادار و روابط اجتماعی ارزیابی شدند و قرارگرفتن کشورهایی مانند ترکیه، بریتانیا و ژاپن در پایین‌ترین رتبه‌ها جلب توجه کرد.

مفهوم شکوفایی انسان فقط رفاه اقتصادی یا مادی را دربر نمی‌گیرد؛ بلکه به معنای یافتن معنا در زندگی، برقراری روابط خوب، سلامت روانی و جسمی، تحقق توانمندی‌ها و سازگاری با جامعه و محیط زندگی و مشارکت سازنده در آنها نیز هست.

نقشه جهان در بالا، کشورهایی را نشان می‌دهد که در The Global Flourishing Study (GFS) ، پژوهشی طولی و پنج‌ساله، طی سال‌های 2022-2023 و در موج نخست (Wave 1) وارد شده‌اند. کشورهای نشان‌داده‌شده با رنگ آبی در مرحله نخست GFS شرکت کرده‌اند و با نمونه‌ای دارای نمایندگی ملی ارزیابی شده‌اند. کشورهای خاکستری‌رنگ در این مرحله وارد مطالعه نشده‌اند.

این کشورها بر اساس هدف GFS و با توجه به تنوع میان قاره‌ها انتخاب شده‌اند و نزدیک به نیمی از جمعیت جهان را نمایندگی می‌کنند.

امتیازهای ترکیه، بریتانیا و ژاپن

در مطالعه GFS، شاخص ترکیبی شکوفایی از میانگین 12 شاخص در شش حوزه اصلی تشکیل می‌شود:

• شادی

• سلامت جسمی و روانی

• معنای زندگی

• منش/فضیلت

• روابط اجتماعی

• امنیت مالی

میانگین امتیازهای سه کشور (در مقیاس 0-10):

• ترکیه: 6.59

• بریتانیا (UK): 6.88

• ژاپن: 5.93 (پایین‌ترین امتیاز در میان همه کشورها)

این سه کشور در میان 22 کشور شرکت‌کننده در مطالعه GFS، سه رتبه آخر را داشتند.

کشورهای دارای بالاترین میانگین امتیاز شکوفایی

1. اندونزی – 8.47

2. اسرائیل – 8.21

3. مکزیک – 8.19 (بدون احتساب امنیت مالی، در رتبه دوم قرار داشت)

4. فیلیپین – 8.11

5. برزیل – 7.87

این کشورها معمولاً در عناصر «معنوی و رابطه‌ای» شکوفایی، مانند احساس تعلق اجتماعی بالا، مشارکت مذهبی و قوت روابط اجتماعی برجسته بوده‌اند. با اینکه از نظر اقتصادی رفاه کمتری نسبت به کشورهای توسعه‌یافته دارند، در یافتن معنا در زندگی و روابط، امتیازهای بالاتری گرفته‌اند.

این نتایج چه معنایی دارند؟

• ترکیه: رضایت پایین جوانان از زندگی، عدم قطعیت اقتصادی و تضعیف احساس تعلق اجتماعی در پایین‌بودن امتیازها تعیین‌کننده‌اند.

• بریتانیا: کاهش جدی شکوفایی به‌ویژه در افراد 18-24 ساله مشاهده شده است.

• ژاپن: با وجود شاخص‌های عینی بسیار خوب سلامت، درک افراد از معنا و رضایت از زندگی بسیار پایین است.

پژوهش چگونه انجام شد؟

Global Flourishing Study (GFS) یک مطالعه پنلی چندملیتی و طولی پنج‌ساله است که در سال 2022 آغاز شد. این پژوهش در موج نخست خود، با پوشش 22 کشور، تا سال 2023 داده‌های دارای نمایندگی ملی را از 203 هزار بزرگسال گردآوری کرده است. شرکت‌کنندگان از نظر متغیرهای جمعیت‌شناختی مانند سن، جنسیت، سطح تحصیلات، وضعیت درآمد و مشارکت مذهبی به‌طور متوازن نمونه‌گیری شده‌اند.

پرسش‌نامه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شدند که «شاخص ترکیبی شکوفایی انسان» را با 12 پرسش مؤلفه‌ای در شش حوزه اصلی شامل شادی، سلامت جسمی و روانی، معنا در زندگی، منش/فضیلت، روابط اجتماعی و امنیت مالی تشکیل دهند.

همچنین از شرکت‌کنندگان پرسش‌هایی گذشته‌نگر درباره دوران کودکی، مانند رابطه با والدین، وضعیت مالی، سلامت، آزار و اعمال مذهبی پرسیده شد.

فرایند گردآوری داده‌ها در سطح بین‌المللی توسط Gallup Inc. انجام شد؛ پرسش‌نامه‌ها به‌صورت آنلاین یا حضوری اجرا شدند.

وضعیت بحرانی ترکیه در شکوفایی انسان

بر اساس پژوهش، ترکیه در میان کشورهای بررسی‌شده به‌عنوان یکی از کشورهای دارای پایین‌ترین سطح شکوفایی برجسته شد. عدم قطعیت اقتصادی، ناامنی مالی، تضعیف روابط اجتماعی و نارضایتی فزاینده جمعیت جوان در امتیازهای پایین ترکیه نقش مهمی دارند. به‌ویژه افزایش نگرانی جوانان درباره آینده و مشکلات اشتغال، از عوامل مهم کاهش رضایت کلی از زندگی شناخته شدند.

در ترکیه، سطح شکوفایی جوانان گروه سنی 18-24 سال به‌طور چشمگیری از گروه‌های سنی بالاتر پایین‌تر است. این وضعیت، عدم قطعیت‌های تحصیلی، دشواری یافتن کار و نگرانی درباره استقلال اقتصادی جمعیت جوان را بازتاب می‌دهد. امتیازهای پایین ترکیه در شاخص‌هایی مانند معنای زندگی و رضایت معنوی نیز قابل‌توجه است.

نتایج غیرمنتظره بریتانیا

بریتانیا با وجود توسعه‌یافتگی اقتصادی، در این پژوهش به‌طور شگفت‌انگیزی در رتبه‌های پایین قرار گرفت. به‌ویژه به نظر می‌رسد جمعیت جوان درباره رضایت از زندگی و انتظارات آینده نگرانی‌های جدی دارند. به‌روشنی ذکر شده که جوانان بریتانیا از دشواری‌هایی مانند انزوای اجتماعی پس از همه‌گیری و وقفه در آموزش تأثیر گرفته‌اند.

وجود رابطه معکوس میان رفاه اقتصادی و یافتن معنای زندگی نیز در پژوهش جلب توجه می‌کند. در کشورهای دارای اقتصاد قوی مانند بریتانیا، با وجود امنیت مادی بالا، معیارهای زندگی رضایت‌بخش از نظر معنوی و اجتماعی پایین می‌مانند.

پارادوکس ژاپن

یکی از جالب‌ترین نتایج پژوهش، وضعیت ژاپن بود. ژاپن با وجود عملکرد برتر در شاخص‌های سلامت مانند طول عمر زیاد و مرگ‌ومیر پایین نوزادان، از نظر شکوفایی کلی در رتبه آخر قرار گرفت. افزایش انزوای اجتماعی، احساس خلأ معنوی در جمعیت جوان و دشواری افراد در یافتن معنا در زندگی، در پس امتیازهای پایین ژاپن قرار دارند.

اهمیت تعلق معنوی و اجتماعی

در پژوهش مشخص شد که در کشورهایی با مشارکت در مراسم مذهبی و پیوندهای اجتماعی قوی، سطح شکوفایی بزرگسالان بالاتر است. به‌ویژه افرادی که در کودکی به‌طور منظم در عبادات یا فعالیت‌های جمعی مذهبی شرکت کرده بودند، در بزرگسالی معنای بیشتری از زندگی می‌گرفتند و شکوفایی روانی‌اجتماعی بالاتری داشتند. در ترکیه، به نظر می‌رسد این وضعیت همراه با تضعیف پیوندهای سنتی و مذهبی جامعه در سال‌های اخیر رو به کاهش گذاشته است؛ در کشورهایی مانند بریتانیا و ژاپن نیز مشاهده شد که کاهش پیوندهای مذهبی و اجتماعی به کمبود رضایت معنوی و اجتماعی منجر شده است.

اثر همه‌گیری نباید نادیده گرفته شود

متخصصان تأکید می‌کنند هنگام ارزیابی نتایج پژوهش، اثر همه‌گیری COVID-19 نباید نادیده گرفته شود. اشاره می‌شود که در دوره همه‌گیری، به‌ویژه جوانان به‌دلیل انزوای اجتماعی، اختلال در آموزش و عدم قطعیت اقتصادی، کاهش جدی سطح شکوفایی را تجربه کرده‌اند.

پیشنهادهای سیاستی برای آینده

نتایج پژوهش نشان می‌دهند کشورهایی مانند ترکیه، بریتانیا و ژاپن باید در کنار سیاست‌های حامی رشد اقتصادی، سیاست‌های معنوی و اجتماعی را برای افزایش شکوفایی جوانان و کل جامعه تدوین کنند. جوامع باید میان ثروت اقتصادی و معنای زندگی، روابط اجتماعی و رضایت معنوی تعادل برقرار کنند. اگر چنین سیاست‌هایی تدوین نشوند، ممکن است دستیابی به شکوفایی به معنای واقعی ممکن نباشد.