აღმოაჩინეს ფერმენტი, რომელიც კანის კიბოს შემაკავებელი mRNA ვაქცინის შექმნას შესაძლებელს ხდის

კანის კიბოები აშშ-სა და მზის ძლიერი ზემოქმედების მქონე ქვეყნებში ყველაზე ხშირად გვხვდება. მათ უმეტესად ადრეულ სტადიაზე ავლენენ და ადვილად მართავენ და მკურნალობენ. თუმცა კანის კიბოების დაახლოებით 3-5% მელანომის სახელით ცნობილი აგრესიული ტიპია და მისი მკურნალობა კანის სხვა კიბოებისგან განსხვავდება. იმუნოთერაპიებისა და BRAF მუტაციაზე მიმართული მიზნობრივი წამლების აღმოჩენამდე მელანომის ეფექტიანი მკურნალობის არჩევანი არ გვქონდა — ეს კი ბოლო 10 წლის მიღწევაა. მკურნალობის წინსვლის მიუხედავად, კანის კიბოთი სიკვდილის შემთხვევათა უმეტესობის მიზეზი კვლავ მელანომაა. თურქეთის კიბოს სტატისტიკის თანახმად, 2020 წელს ჩვენს ქვეყანაში მელანომის 1756 დიაგნოზი დაისვა და იმავე წელს დაავადებით 888 ადამიანი გარდაიცვალა. ამიტომ მელანომის „პრევენციულ“ სტრატეგიებზე ინტენსიურად მუშაობენ.
მელანომა მელანოციტებში ვითარდება — უჯრედებში, რომლებიც კანის ფერის განმსაზღვრელ მელანინის პიგმენტს წარმოქმნის. მზის ულტრაიისფერი სხივები ოქსიდაციურ სტრესს ქმნის და DNA-ს აზიანებს. ამ დაზიანებების დაგროვებით უჯრედი უკონტროლოდ მრავლდება და ავთვისებიანად გარდაიქმნება.
2022 წლის იანვარში Journal of Investigative Dermatology ჟურნალში გამოქვეყნებულ კვლევაში აღინიშნა, რომ TR1 ცილის წარმოქმნის უზრუნველმყოფი mRNA ვაქცინა კანის უჯრედების ავთვისებიანად გარდაქმნას შეიძლება ხელს უშლიდეს. როგორც ცნობილია, BioNTech-ისა და Moderna-ს მსგავსი კომპანიების COVID-19-ის წინააღმდეგ შექმნილი mRNA ვაქცინები, კორონავირუსის წინააღმდეგ წარმატებით გამოიყენება და პანდემიის განმავლობაში ბევრი ადამიანის სიცოცხლე გადაარჩინა.
კვლევაში ყურადღება გამახვილდა TR1 (თიორედოქსინ რედუქტაზა 1) ფერმენტზე. მას კანის უჯრედების — მელანოციტების — ანტიოქსიდანტურ სისტემებში ყველაზე მნიშვნელოვანი როლი აქვს. ანტიოქსიდანტები უჯრედის DNA-ს დამაზიანებელი ჟანგბადის რეაქტიული ფორმებისგან იცავს. TR1 ფერმენტი ამ მავნე მოლეკულებისგან უჯრედის დაცვით ავთვისებიან გარდაქმნას უშლის ხელს. ამ აღმოჩენის შემდეგ მკვლევრებმა აღნიშნეს, რომ TR1 ცილის გაზრდა mRNA ვაქცინებით შეიძლება იყოს შესაძლებელი.
კანის ფერის მიმნიჭებელი მელანინის მწარმოებელი მელანოციტები მუდმივად განიცდის შინაგანი და გარეგანი რეაქტიული ბიოქიმიური ნივთიერებების ზემოქმედებას; თუმცა ამ უჯრედული სტრესის დასათრგუნად უჯრედშიდა ანტიოქსიდანტები და სხვა რეგულატორები ზუსტადაა მორგებული. მელანომის წარმოქმნისას ეს კონტროლი ირღვევა და TR1 აქ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს.
ქვემოთ მოცემული სურათი: მელანოციტები ბუნებრივად განიცდის ოქსიდაციური სტრესის მრავალი წყაროს ზემოქმედებას:
მესენჯერული RNA (mRNA) ვაქცინები უჯრედებს გარკვეული ცილების წარმოქმნისკენ მიმართავს. ამ შემთხვევაში TR1-ის წარმოქმნის უზრუნველმყოფმა mRNA ვაქცინამ მელანომისგან დაცვა შეიძლება უზრუნველყოს. აცრის შემდეგ წარმოქმნილმა TR1 ფერმენტებმა უჯრედის დაზიანების თავიდან აცილებით მელანომის განვითარებას შეიძლება შეუშალოს ხელი.
რას ნიშნავს ეს კვლევა ჩვენთვის?
- ეს კვლევა ჯერ პრეკლინიკურ (ადამიანზე გამოცდამდე) ეტაპზეა.
- მკვლევრების თანახმად, მხოლოდ TR1-ისთვის შექმნილი ვაქცინა კანის კიბოს თავიდან ასაცილებლად შეიძლება საკმარისი იყოს. რადგან TR1 ფერმენტის არმქონე უჯრედებში სხვა ანტიოქსიდანტების არსებობის მიუხედავად ოქსიდაციური სტრესი და DNA-ს დაზიანება გამოვლინდა.
- კანის კიბოს პრევენციული mRNA ვაქცინები ახლო მომავალში გამოყენებისთვის შეიძლება მზად იყოს. მიზანია, მელანომის მაღალი რისკის მქონე პირები — ოჯახში მელანომის ისტორიით, მრავალი ხალით ან გადატანილი მელანომით — გარკვეული პერიოდულობით აცრით მელანომისგან დაიცვან.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.