ახალი ჰორიზონტი კიბოს მკურნალობასა და კვლევაში: მეტაგენომიკა! როგორ იწვევს კიბოს ისეთი მიკროორგანიზმები, როგორიცაა ბაქტერიები და ვირუსები?

კიბო განვითარებულ და განვითარებად ქვეყნებში ჯანმრთელობის ერთ-ერთი ძირითადი პრობლემაა. მას მრავალი ფაქტორის ერთობლიობა იწვევს, მათ შორის გენეტიკური, გარემოსა და ცხოვრების წესის ფაქტორები. გარემოს მზარდი დაბინძურება, არასაკმარისი სტერილიზაციით წარმოებული პროდუქტების მოხმარება და ზოგ შემთხვევაში პირად მოვლაზე უყურადღებობა მიკროორგანიზმებთან (ბაქტერიებთან, ვირუსებთან) ურთიერთქმედებას ზრდის და სხვადასხვა ტიპის კიბოს ხელს უწყობს. გარემოს ერთ-ერთი ფაქტორის, მიკროორგანიზმების მიერ გამოწვეული კიბოები მსოფლიოში გამოვლენილი კიბოს შემთხვევების %16,1-ს შეადგენს.

ჯანმრთელი ადამიანის სხეულში ნორმალურ პირობებში მრავალი სასარგებლო ბაქტერიის სახეობა ცხოვრობს. თუმცა რაიმე კონტამინაციის (ურთიერთქმედების) შედეგად სხეულში მოხვედრილ დაავადების გამომწვევ ბაქტერიებს და/ან ვირუსებს ან ორგანიზმის საკუთარი იმუნური სისტემა ამოიცნობს, ან სამედიცინო ჩარევით ანადგურებენ. იმუნური სისტემის დამასუსტებელი გარემო ფაქტორები, როგორიცაა სტრესი, კვებითი ჩვევები, ანტიბიოტიკები, ქიმიოთერაპიული და სხვა საშუალებები, სხეულში პათოგენური (დაავადების გამომწვევი) მიკროორგანიზმების რაოდენობის ზრდას იწვევს.

მიკროორგანიზმების რაოდენობის ზრდა იწვევს მათ მიერ, განსაკუთრებით ბაქტერიების მიერ, სხეულში წარმოქმნილი ტოქსიკური (შხამიანი) ნივთიერებების რაოდენობის ზრდას და/ან ქრონიკულ (ხანგრძლივ) ინფექციას იმ ორგანოსა თუ ქსოვილში, სადაც ბინადრობენ. ტოქსიკური ნივთიერებების მატებისა და ქრონიკული ინფექციის შედეგად იზრდება თავისუფალი რადიკალების წარმოქმნა, რომლებიც დნმ-ს (გენეტიკურ მასალას) აზიანებს. წარმოქმნილი თავისუფალი რადიკალები ჯანმრთელ უჯრედებში დნმ-ის დაზიანების აღმდგენი მექანიზმების მოშლას და უჯრედებში მუტაციების (გენეტიკური ცვლილებების) დაგროვებას იწვევს. დაგროვილი მუტაციების შედეგად უჯრედები უკონტროლოდ და დაზიანებულად მრავლდება და სიმსივნეს ქმნის.

როგორ იწვევს კიბოს ვირუსები ან ბაქტერიები?

მიკროორგანიზმების ჯგუფში შემავალი ვირუსები სხეულში შეღწევის შემდეგ უჯრედებს თავს ესხმის და შეიძლება საკუთარი გენეტიკური მასალა შემთხვევითი გზით უჯრედის ბირთვის დნმ-ის სტრუქტურაში ჩართოს, რაც სიმსივნის განვითარებაში მონაწილე ონკოგენების ჭარბ წარმოებას იწვევს, ან ეს ონკოგენები საკუთარ გენეტიკურ სტრუქტურას დაუმატოს, სხეულში სწრაფად გავრცელდეს და სიმსივნის წარმოქმნას შეუწყოს ხელი. ეს გენები, რომლებიც ნორმალური დონის წარმოებისას უჯრედის გამრავლებაში მონაწილეობს, მუტაციის შემდეგ სიმსივნის წარმოქმნის დამთრგუნველ გენებს ფუნქციის შესრულებაში ხელს უშლის. ისინი ხელს უწყობს იმ უჯრედების სიკვდილის მექანიზმებისგან თავის დაღწევასა და უკონტროლო გამრავლებას, რომლებიც სინამდვილეში უნდა დაიღუპოს, და შედეგად, სხვა მიკროორგანიზმების მსგავსად, სიმსივნის წარმოქმნაში მონაწილეობს. ყველა ეს მოვლენა საკმარისი მტკიცებულებაა იმის ასახსნელად, თუ როგორ იწვევს მიკროორგანიზმები კიბოს.

რა არის მეტაგენომიკა?

კიბოს წარმოქმნასა და მიკროორგანიზმებს შორის კავშირების შესასწავლად მეტაგენომიკურ კვლევებს იყენებენ. მეტაგენომიკური კვლევები არის ისეთი ნიმუშების, მაგალითად ბიოფსიით აღებული ქსოვილის ნაწილში შესაძლო მიკროორგანიზმების გენეტიკური მასალის ანალიზი. მეტაგენომიკური კვლევების საშუალებით კიბოს წარმოქმნასა და მიკროორგანიზმებს შორის კავშირები შეიძლება შეისწავლონ. ეს მიღწევა კიბოს პაციენტებიდან აღებულ ქსოვილის ნიმუშებში მიკრობული მრავალფეროვნების ანალიზსა და მიკროორგანიზმების სახეობების განსაზღვრას უზრუნველყოფს. მეტაგენომიკა ქსოვილის ნიმუშებში მიკროორგანიზმების გენეტიკურ თანმიმდევრობებს ავლენს და ამით აადვილებს იმის გაგებას, თუ რომელი მიკროორგანიზმების სახეობები და/ან მათი რომელი ახლო ნათესავები იწვევს კიბოს გარკვეულ სახეობებს. როგორც ქვემოთ მოცემულ ცხრილშია ნაჩვენები, ანალიზებმა დაადასტურა, რომ კონკრეტული სახეობების მიკროორგანიზმები კონკრეტული ტიპის კიბოს იწვევს.

ყველა ეს მიღწევა გზას უნათებს მეცნიერებს, რომლებიც კიბოს მკურნალობაში მუდმივად ახალ შესაძლებლობებს ეძებენ. კიბოს მოლეკულურ დონეზე გაგების ხელშემწყობი მეტაგენომიკის გამოყენებით ქსოვილის ნიმუშებში განსაზღვრული მიკროორგანიზმების სახეობების წინააღმდეგ მკურნალობის განვითარება მათ მიერ გამოწვეული კიბოების მკურნალობის ახალ გზებადაც იქცევა.