ასპირინი 1899 — ტკივილგამაყუჩებელი, სიცხის დამწევი და ანთების საწინააღმდეგო საშუალება

ისტორიკოსი Edward Shorter წერს:

„1899 წლიდან ასპირინი (აცეტილსალიცილის მჟავა) ყველა დროის ყველაზე პოპულარული პრეპარატია. მხოლოდ აშშ-ში ყოველწლიურად 10000-დან 20000 ტონამდე ასპირინს იყენებენ.“

ასპირინი;

• ამსუბუქებს ტკივილს
• ამცირებს სიცხეს
• ამცირებს სისხლის შედედებას

ამიტომ ასპირინი ინსულტისა და გულის შეტევის რისკის შესამცირებლად პოტენციურად სასარგებლოა. ის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატების (NSAID) კლასის პირველი აღმოჩენილი წევრია.

ათასობით წლის განმავლობაში აფრიკელები, ჩინელები, ძველი შუმერები და სხვა ცივილიზაციები მცენარეებისა და ხეებისგან მიღებულ წამლებს იყენებდნენ. ძველ ეგვიპტეში ტირიფის ფოთლებით ტკივილგამაყუჩებელ ნარევებს ამზადებდნენ. ძველი ბერძენი ექიმი ჰიპოკრატე ტკივილის დროს ტირიფის ქერქისა და ფოთლების წვენის გამოღებას ურჩევდა. მოგვიანებით მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ამ ნაყენების აქტიური ნივთიერება იყო ქიმიური ნაერთი „სალიცინი“, რომელსაც ორგანიზმი სალიცილის მჟავად გარდაქმნის. 

ეს ქიმიური ნივთიერებები მომხმარებელთა საჭმლის მომნელებელ სისტემაზე საკმაოდ მძაფრად მოქმედებდა. ამან 1897 წელს გერმანული კომპანია Bayer-ის მკვლევრებს უბიძგა ემუშავათ კუჭისთვის ნაკლებად საზიანო ტკივილგამაყუჩებელ ფორმაზე, აცეტილსალიცილის მჟავაზე (ASA). Bayer-ის მკვლევრებს შორის იყვნენ Felix Hoffmann, Heinrich Dreser და Arthur Eichengrün. საბოლოოდ, 1899 წელს Bayer-მა აცეტილსალიცილის მჟავას „Aspirin“ უწოდა და ფართომასშტაბიანი წარმოება და მარკეტინგი დაიწყო. 

1971 წელს ბრიტანელმა ფარმაკოლოგმა John Vane-მა და მისმა კოლეგებმა აჩვენეს, რომ ასპირინი ორგანიზმში პროსტაგლანდინებისა და თრომბოქსანების ინჰიბირებით მოქმედებს:

• პროსტაგლანდინები ანთების გამოწვევასა და ტკივილის რეგულირებაში მონაწილეობს. 
• თრომბოქსანები სისხლის კოლტის წარმოქმნისას თრომბოციტების აგრეგაციაზეა პასუხისმგებელი. 

დღეს ვიცით, რომ ასპირინი აუქმებს ციკლოოქსიგენაზის (cox) ფერმენტს, რომელიც პროსტაგლანდინებისა და თრომბოქსანების სინთეზისთვისაა საჭირო. ფარმაკოგნოზიის (სამკურნალო მცენარეებისა და სხვა ბუნებრივი ნივთიერებების წამლის შესაძლო წყაროდ შესწავლის) მეტად კარგი მაგალითის, ასპირინის აღმოჩენამ ახალი ანთების საწინააღმდეგო ტკივილგამაყუჩებლების კვლევას ბიძგი მისცა.

სტატიის გამოსახულების განმარტება: ასპირინის გამყიდველი გერმანული კომპანია Bayer-ის რეკლამები ასპირინისთვის: „ასპირინის ყიდვისას «BAYER» მოითხოვეთ. დაჟინებით მოითხოვეთ!“

სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Hippocrates of Cos (460 B.C.–377 B.C.), Charles Frédéric Gerhardt (1816–1856), Heinrich Dreser (1860–1924), Arthur Eichengrün (1867–1949), Felix Hoffmann (1868–1946), Sir John Robert Vane (1927–2004)

• წინა თემა: მალარია 1897 — კოღოებით გამოწვეული დაავადება
• შემდეგი თემა: დეფიბრილატორი 1899 — სიცოცხლის გადამრჩენი ელექტრული შოკი