დამალული საფრთხე მაღალ სიმაღლეზე: პილოტებში კანის კიბოს რისკი და ადრეული დიაგნოზის საჭიროება
ამ სტატიაში
რატომ უვითარდებათ პილოტებს უფრო ხშირად კანის კიბო?
ავიაციის პერსონალს სიმაღლის ყოველი 4500 feet-ით (1.3 km) მატებისას გაორმაგებული კოსმოსური გამოსხივებისა და კაბინის მინიდან შემოსული გაუფილტრავი UVA სხივების გამო, ზოგად პოპულაციასთან შედარებით, მელანომის 2-ჯერ მაღალი რისკი აქვს.
ავიაციის პერსონალი პროფესიის გამო ისეთ გარემოში მუშაობს, რომელიც ჩვენს ბიოლოგიურ შესაძლებლობებს გამოცდის. სამხედრო და კომერციული ავიახაზების პილოტები მაღალ სიმაღლეზე კოსმოსური და ულტრაიისფერი (UV) გამოსხივების ხანგრძლივი ზემოქმედების გამო, განსაკუთრებით კანის კიბოს მხრივ, მნიშვნელოვნად მაღალი რისკის ქვეშ არიან.
მზის აქტივობიდან და გალაქტიკური წყაროებიდან მომდინარე კოსმოსური მაიონიზებელი გამოსხივება ფრენის 35000 feet და მეტ სიმაღლეზე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება. ამ სიმაღლეებზე ატმოსფერო თხელდება და ორგანიზმი ბუნებრივ დამცავ ფარს კარგავს.
ბიოლოგიური დაზიანების მექანიზმი: რატომ ზიანდება DNA?
ავიაციის პერსონალზე მოქმედი კუმულაციური რადიაციის დოზა ზოგჯერ რადიაციასთან მომუშავე პირების დონესაც შეიძლება აღემატებოდეს. რისკფაქტორების უკეთ გასაგებად ორი ძირითადი წყარო უნდა განვიხილოთ:
კოსმოსური მაიონიზებელი გამოსხივება
ატმოსფეროს გათხელებასთან ერთად დაცვა მცირდება. განსაკუთრებით პოლარულ მარშრუტებზე (პოლარულ განედებზე) ფრენისას გამოსხივების ზემოქმედება ეკვატორთან შედარებით 2-ჯერ მეტია.
გაუფილტრავი UV სხივები
კაბინის მინები UVB-ის დიდ ნაწილს ბლოკავს, თუმცა UVA გამოსხივების 50%-ზე მეტი გაუფილტრავად აღწევს შიგნით. ეს სხივები კანის ღრმა შრეებში ჩადის და DNA-ის დაზიანებასა და ოქსიდაციურ სტრესს იწვევს.
რისკის სურათი სამეცნიერო მონაცემებით
პილოტებში ავთვისებიანი მელანომის სიხშირე ზოგად პოპულაციასთან შედარებით ორჯერ მაღალია.
პილოტებში მელანომით სიკვდილიანობა ზოგად პოპულაციასთან შედარებით 83%-ით მეტია.
აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის (2023) მონაცემებით, ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მნიშვნელოვანი ზრდა გამოვლინდა.
რეგულირების ხარვეზი: განსხვავება ევროკავშირსა და აშშ-ს შორის
ყველა ცნობილი რისკის მიუხედავად, საავიაციო ორგანოების მიდგომები მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ევროკავშირიავიაკომპანიის თანამშრომლებზე მოქმედი კოსმოსური მაიონიზებელი გამოსხივების შეფასებას სავალდებულოდ მიიჩნევს. თუ მოსალოდნელია წლიური დოზის 1 mSv-ზე გადაჭარბება, იწყება მონიტორინგი და 6 mSv/წელი ზღვრის არგადასაჭარბებლად ფრენის განრიგის შეცვლა მოითხოვება.
ამის საპირისპიროდ, აშშ-ში ფედერალური საავიაციო ადმინისტრაციის (FAA) ოფიციალური დოზის ზღვარი ან სავალდებულო მეთვალყურეობა არ არსებობს. თვითმფრინავებში მუდმივი დოზიმეტრების არარსებობა პილოტების კუმულაციური დოზის ზუსტ გაზომვასა და პრევენციული ზომების მიღებას ართულებს.
პილოტებში გავრცელებული კიბოს კონკრეტული ტიპები
1. ავთვისებიანი მელანომა (ყველაზე სასიკვდილო რისკი)
2015 წელს JAMA Dermatology-ში გამოქვეყნებულმა Sanlorenzo-სა და კოლეგების მეტაანალიზმადაადასტურა, რომ პილოტებში მელანომის სიხშირე ზოგად პოპულაციაზე ორჯერ მეტად მაღალია.
Miura-სა და მისი გუნდის (2019) სისტემურ მიმოხილვაში საინტერესო დეტალია: პილოტებსა და ბორტგამცილებლებს დაავადების განვითარების მსგავსი რისკი აქვთ, თუმცა სიკვდილიანობის რისკი პილოტებში უფრო მაღალია. მკვლევრები ამას კაბინის წინა მინიდან შემოსულ ინტენსიურ და გაუფილტრავ UV გამოსხივებას უკავშირებენ.
2. კანის არამელანომური კიბო
ჩვეულებრივ იყოფა ბაზალურუჯრედოვან კარცინომად (BCC) და ბრტყელუჯრედოვან კარცინომად (SCC) .
- ბაზალურუჯრედოვანი კარცინომა: შემთხვევათა 80%-ს შეადგენს. ჩვეულებრივ მარგალიტისფერი ან ვარდისფერი კვანძებით ვლინდება.
- ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომა: 20%-ში გვხვდება. შეუხორცებელი წყლულებით ან ქერქიანი დაზიანებებით ვლინდება.
3. სხვა სისტემური კიბო
რისკი მხოლოდ კანით არ შემოიფარგლება. აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის 2023 წლის კვლევამსაფრენ ეკიპაჟში, ზოგად პოპულაციასთან შედარებით, ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს 39%-ით და პროსტატის კიბოს 16%-ით მაღალი სიხშირე აღწერა. Robbins-მა და კოლეგებმა (2020) კი საბრძოლო პილოტებში სათესლე ჯირკვლის კიბოსა და არაჰოჯკინის ლიმფომის რისკის ზრდაც აღწერეს.
ოქროს სტანდარტი ადრეული დიაგნოზისთვის: ABCDE წესი
დერმატოლოგებისა და პირველადი ჯანდაცვის ექიმებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია კანის მთელი სხეულის ყოველწლიური გასინჯვა. თვითგასინჯვისას პილოტებმა შემდეგი ABCDE კრიტერიუმები უნდა გაითვალისწინონ:
თუ ხალის შუაზე წარმოსახვითი ხაზის გავლისას ორი ნახევარი ერთმანეთს არ ჰგავს, ეჭვი უნდა გაჩნდეს.
არათანაბარი, ჩაღრმავებული–ამობურცული, ბუნდოვანი ან „დაკბილული“ კიდეები სარისკოა.
ყურადღებაა საჭირო, თუ ხალი ერთფეროვანი არ არის და ყავისფერი, შავი, წითელი, თეთრი ან ლურჯი ტონების ნაზავს შეიცავს.
ჩვეულებრივ 6 mm-ზე (ფანქრის საშლელის დიამეტრზე) დიდი დაზიანებები მელანომის მხრივ უფრო სარისკოა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი კრიტერიუმია. თუ ხალის ზომა, ფორმა ან ფერი იცვლება, ან ქავილი / სისხლდენა ვითარდება, დაუყოვნებლივი ბიოფსიაა საჭირო.
დასკვნა და კლინიკური რეკომენდაციები
პროფესიული ზემოქმედების გამო ავიაციის პერსონალი ონკოლოგიურად „მაღალი რისკის ჯგუფად“ უნდა ჩაითვალოს. კაბინის მინების UV ფილტრაციის გაუმჯობესება ინდუსტრიული საჭიროებაა, თუმცა ინდივიდუალურ დაცვას სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს.
ფრენისას მზისგან დამცავისა და UV-დამცავი ტანსაცმლის გამოყენება და, რაც მთავარია, წელიწადში სულ მცირე ერთხელ დერმატოსკოპიული გასინჯვაამ რისკის მართვის ყველაზე ეფექტიანი გზაა. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ადრეულ სტადიაზე აღმოჩენილი მელანომის 5-წლიანი გადარჩენა 99%-ია, გვიან სტადიაზე კი ეს მაჩვენებელი მკვეთრად მცირდება.
- Jr. CG. Study on the incidence of cancer diagnosis and mortality among military aviators and aviation support personnel. Defense Do; 2023. [ანგარიშის ბმული]
- Scheibler C, et al. Cancer risks from cosmic radiation exposure in flight: a review. Front Public Health. 2022. [DOI: 10.3389/fpubh.2022.947068]
- Sanlorenzo M, et al. The risk of melanoma in airline pilots and cabin crew: a meta-analysis. JAMA Dermatol. 2015;151:51-58. [DOI: 10.1001/jamadermatol.2014.1077]
- Miura K, et al. Do airline pilots and cabin crew have raised risks of melanoma and other skin cancers? Systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2019;181(1):55-64. [DOI: 10.1111/bjd.17586]
- Minoretti P, et al. Occupational health challenges for aviation workers amid the changing climate: a narrative review. Cureus. 2024;16(3):e55935. [DOI: 10.7759/cureus.55935]
- Pariset E, et al. DNA damage baseline predicts resilience to space radiation and radiotherapy. Cell Rep. 2020;33(10):108434. [DOI: 10.1016/j.celrep.2020.108434]
- Seitz G. The highs and lows of sun exposure: understanding the impact of altitude. Wyoming Academy of Dermatology. [წვდომის ბმული]
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.