განვითარებულ ქვეყნებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა იზრდება — სად არის თურქეთი?

მოსახლეობის პროგნოზირება ადვილი არ არის. დემოგრაფიის სპეციალისტები მონაცემებს იმის შესახებ, თუ რატომ და როდის გარდაიცვალნენ ადამიანები, იყენებენ ცოცხლად დარჩენილთა სიცოცხლის ხანგრძლივობის შესაფასებლად. გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია (გაერო), ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (ჯანმო) და ზოგიერთი დაწესებულება პერიოდულად ერთმანეთის მსგავს პროგნოზებს აქვეყნებენ.
ახალი კვლევის მიხედვით, 2030 წელს სამხრეთკორეელებს სიცოცხლის ყველაზე დიდი ხანგრძლივობა ექნებათ

ადრე პროგნოზირების არსებული მეთოდებით სიცოცხლის ყველაზე დიდი ხანგრძლივობა განვითარებულ და ჩამოყალიბებული ჯანდაცვის სისტემის მქონე ქვეყნებს, მაგალითად იაპონიას, შვეიცარიასა და ავსტრალიას ჰქონდათ. თუმცა ლონდონის Imperial College-ისა და ჯანმოს მკვლევრების მიერ 35 განვითარებული ქვეყნისთვის ჩატარებული, Lancet-ში გამოქვეყნებული სანდო კვლევის შედეგები, რომელშიც 21 განსხვავებული სტატისტიკური მოდელი გამოიყენეს, საკმაოდ გასაოცარია.
ვარაუდობენ, რომ 2030 წელს ქალებისა და მამაკაცების სიცოცხლის ხანგრძლივობაში ყველაზე დიდი ცვლილება სამხრეთ კორეაში იქნება
სამხრეთ კორეაში ვარაუდობენ, რომ 2030 წელს დაბადებული გოგონა 90 წელს იცოცხლებს, მაშინ როცა 2010 წელს დაბადებულისთვის ეს ხანგრძლივობა 7 წლით ნაკლები იყო. სამხრეთკორეელი მამაკაცების სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 84 იქნება, რაც მათ 18 ქვეყანას შორის ნახტომით სიის სათავეში მოაქცევს.
სამხრეთ კორეის ცვლილება შესამჩნევია. ერთ სულ მოსახლეზე ეროვნული შემოსავალი 1960-იანი წლებიდან 20-ზე მეტჯერ გაზარდეს, მაშინ როცა ამერიკამ და ბრიტანეთმა იმავე პერიოდში სამჯერ გაზარდეს. ამ ეკონომიკურმა მიღწევებმა ერების ჯანმრთელობის მდგომარეობაც გააუმჯობესა. 1985 წელს სამხრეთკორეელი კაცებისა და ქალების სიცოცხლის ხანგრძლივობა ამერიკელებისაზე 4 წლით ნაკლები იყო; 2010 წელს მამაკაცებმა იმავე ხანგრძლივობას მიაღწიეს, ქალების სიცოცხლის ხანგრძლივობა კი 3 წლით მეტიც აღმოჩნდა. მთავარი მიზეზებია ბავშვთა სიკვდილიანობის, ინფექციებით გამოწვეული სიკვდილისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების შემცირება. სამხრეთკორეელები ნაკლებად განიცდიან მდგომარეობას, რომელიც ზრდის სხვადასხვა ქრონიკული დაავადების, მაგალითად დიაბეტის, გულის დაავადებისა და კიბოს სიხშირეს — სიმსუქნემათ შორის ნაკლებად არის გავრცელებული. ქალებში მოწევის მაჩვენებელიც დაბალია.
სხვა ქვეყნებში მიღწეული წინსვლაც მსგავს მიზეზებს ეფუძნება. საფრანგეთსა და შვეიცარიაში ქალებში სიმსუქნის მაჩვენებლები შედარებით დაბალია. ვარაუდობენ, რომ 2030 წელს უნგრელი მამაკაცები თამბაქოსა და ალკოჰოლის ნაკლები მოხმარების გამო 2010 წლის საშუალო მაჩვენებელთან შედარებით დაახლოებით 7.5 წლით მეტხანს იცოცხლებენ. ახალ ზელანდიაში, ავსტრალიასა და კანადაში ჩვილთა და საგზაო შემთხვევებით გამოწვეული სიკვდილიანობის მაჩვენებლები დაბალია, ამავე დროს გულის დაავადებებისა და კიბოს პრევენციისა და მკურნალობისთვის ეფექტური ზომებია მიღებული.

ზოგ ნაკლებად განვითარებულ ქვეყანაში, მაგალითად მაკედონიასა და სერბეთში, სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა ნაკლებია და მომავალშიც დიდი ზრდა მოსალოდნელი არ არის. შვედეთსა და იაპონიაში კი, რადგან უკვე ცხრილის სათავეში არიან, მხოლოდ მცირე ზრდა შეიძლება დაფიქსირდეს.
აშშ სიცოცხლის ხანგრძლივობის მოლოდინს ვერ აკმაყოფილებს
ყველაზე თვალშისაცემი შედეგები ამერიკას ეხება. აშშ მსოფლიოს უდიდესი ეკონომიკაა. დაბადებისას სიცოცხლის საშუალო მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 2010 წელს კაცებისთვის 77, ქალებისთვის კი 81 წელია. ამერიკელთა სიცოცხლის ხანგრძლივობა განვითარებულ ქვეყნებს შორის ყველაზე დაბალ დონეზეა. მთავარი მიზეზი შეიძლება იყოს ის, რომ ამერიკელებს ყველა მოქალაქეზე გავრცელებული სამართლიანი და ყოვლისმომცველი სამედიცინო სისტემა არ აქვთ და სიმსუქნის მაჩვენებლები საკმაოდ მაღალია. განვითარების დონესთან შედარებით დედათა და ბავშვთა სიკვდილიანობაც ყველაზე მაღალი აქვთ. დანაშაულისა და მკვლელობის მაღალი მაჩვენებლებიც სიცოცხლის შემამცირებელი სხვა მიზეზებია.
მდგომარეობა ჩვენს ქვეყანაში

თურქეთის სტატისტიკის ინსტიტუტის (TÜİK) მიერ 2016 წელს გამოქვეყნებული მონაცემებით, დაბადებისას სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა მთლიანად თურქეთში 78 წელია, კაცებში 75,3, ქალებში კი 80,7 წელი.
ევროკავშირში (ევროკავშირი) სიცოცხლის ხანგრძლივობით მოწინავე ქვეყნების სიაში ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნები ლიდერობენ. სიის სათავეში ესპანეთია, სადაც სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 83,2 წელია, შემდეგ იტალია მოდის. ვფიქრობთ, ამაში როლი აქვს ხმელთაშუაზღვისპირეთის კვებით ჩვევებს (ხმელთაშუაზღვის დიეტა). ჩვენს ქვეყანაში 15 წლის წინანდელ მდგომარეობასთან შედარებით დაბადებისას სიცოცხლის საშუალო მოსალოდნელი ხანგრძლივობა შესამჩნევად გაიზარდა. ამ სასიხარულო ცვლილების ძირითადი მიზეზებია ჯანდაცვის მომსახურების ხარისხისა და ხელმისაწვდომობის ზრდა, ქრონიკული დაავადებების (გულ-სისხლძარღვთა, დიაბეტისა და კიბოს) უკეთ მკურნალობა და დედათა და ჩვილთა სიკვდილიანობის შემცირება.
ჩვენი ერთ-ერთი უდიდესი სურვილია, რომ ქვეყნის მიერ მიღწეული ეს წინსვლა მომავალშიც გაგრძელდეს. თუმცა ამ განვითარების შესაძლო დაბრკოლებებად ჩანს კვების წესის დასავლურ მოდელზე გადასვლა, სიმსუქნის ზრდა და თამბაქოს წინააღმდეგ ბრძოლის შენელება.
კვლევები პროგნოზირებს, რომ დაბალი შემოსავლის, მაგრამ კარგი ჯანდაცვის სისტემის მქონე ქვეყნებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა დროთა განმავლობაში აშშ-ს გადააჭარბებს. 2030 წელს დაბადებული ჩეხი მამაკაცი საშუალო ამერიკელის მსგავსად დიდხანს იცოცხლებს; იგივე ეხება მექსიკელ და ხორვატ ქალებსაც. ამასთან, ამერიკელთა პროგნოზის შედეგები ხელახლა შესასწორებელია. დროთა განმავლობაში ვნახავთ, როგორ იმოქმედებს ამ მაჩვენებლებზე ტრამპთან ერთად შეცვლილი აშშ-ის ახალი ადმინისტრაცია.
გენეტიკის მეცნიერება საზღვრებს აფართოებს
ბოლო წლებში გენეტიკის მეცნიერების წინსვლამ შესაძლებელი გახადა ტექნიკების შემუშავების დაწყება, რომლებსაც „დაბერების“ თავიდან აცილება შეეძლება. დაბერების მთავარი მიზეზი ქრომოსომების ბოლოებზე არსებული დამცავი სტრუქტურების (ტელომერების) ასაკთან ერთად შემცირებაა. ამავდროულად, გენების დაზიანებაც დაბერებას იწვევს. 2013 წელს შემუშავებული გენომის რედაქტირების მეთოდით — CRISPR/CAS9 — შესაძლებელია უჯრედების დაზიანებული გენების შეცვლა. ვარაუდობენ, რომ ეს ტექნიკა, რომლის „ლაბორატორიული“ კვლევები ჯერ კიდევ გრძელდება და რომელიც სრულად არ არის გარკვეული, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების (ოსტეოპოროზი, ტიპი 2 დიაბეტი, თვალის დაავადებები, ალცჰაიმერი, კიბო) მკურნალობაში და ადამიანის სიცოცხლე გახანგრძლივდეს.
2000-იან წლებში შეუძლებლად მიაჩნდათ, რომ ქვეყნის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 90-ს გადააჭარბებდა. ბევრმა განვითარებულმა ქვეყანამ ჯანდაცვის სისტემაში მიღწეული წარმატებით 80-ს გადააჭარბა. მთავრობების ამჟამინდელი ამოცანაა, სათანადო ჯანმრთელობისა და სოციალური ზრუნვის პოლიტიკით ადამიანებს უფრო ხანდაზმულ ასაკამდე მიღწევა შეუწყონ ხელი.
წყაროები
Future life expectancy in 35 industrialised countries: projections with a Bayesian model ensemble.
The LANCET, 21 February 2017
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.