იმუნოთერაპიის ჩატარების დროის კავშირი სიცოცხლის ხანგრძლივობის შედეგებთან მელანომის დროს

იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორების კლასის იმუნოთერაპიებმა კიბოს მკურნალობაში რევოლუციური წინსვლა მოიტანა, მნიშვნელოვნად გაზარდა პაციენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობა და მკურნალობაზე პასუხის სიხშირე. ამასთან, ბოლო წლებში ონკოლოგიაში ყურადღება მიიპყრო მკურნალობისას პრეპარატების შეყვანის დროის გავლენამ პაციენტების შედეგებზე. კვლევები აჩვენებს, რომ ადამიანის ორგანიზმის ბიოლოგიურ პროცესებს აკონტროლებს 24-საათიანი ციკლით რეგულირებული ცირკადული რიტმი .

ამ ბიოლოგიურ საათს შეუძლია გავლენა მოახდინოს მრავალ პროცესზე, მათ შორის ჰორმონების გამოყოფაზე, იმუნური სისტემის აქტივობასა და უჯრედების განახლებაზე. ამიტომ ვარაუდობენ, რომ კიბოს სამკურნალო პრეპარატების ბიოლოგიურ რიტმთან შესაბამის დროს შეყვანამ მკურნალობის ეფექტიანობა შეიძლება გაზარდოს. თუმცა იმუნოთერაპიის ეფექტიანობაში ცირკადული ფაქტორების როლზე კვლევები ცოტაა და საკითხი საკმარისად შესწავლილი არ არის.

კიბოს მკურნალობის დროის შერჩევასთან დაკავშირებული ტერმინები:

• ქრონოთერაპია (Chronotherapy): მკურნალობის დროის ცირკადულ რიტმთან შესაბამისობაში დაგეგმვა.
• ცირკადული მედიცინა (Circadian Medicine): ცირკადული რიტმის ფაქტორების სამედიცინო მკურნალობაში ინტეგრაცია.
• მკურნალობის დროის შერჩევა (Treatment Timing): მკურნალობის ჩატარების დრო.
• მკურნალობის ქრონომოდულაცია (Chronomodulation of Therapy): მკურნალობის დროის მოდულაცია.

მიმდინარე კვლევა: მკურნალობის დროის შერჩევა მელანომის დროს

2023 წლის 16 მაისს Immunotherapy ჟურნალში გამოქვეყნებულმა ამ კვლევამ შორსწასული მელანომის მქონე პაციენტებში იმუნოთერაპიის ჩატარების დროის შესაძლო გავლენა შეისწავლა საერთო სიცოცხლის ხანგრძლივობასა (OS, overall survival) და პროგრესირების გარეშე სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე (PFS, progression free survival) რათა ბიოლოგიურ საათსა და მკურნალობის შედეგებს შორის კავშირი გამოევლინა. მიზანია სამეცნიერო მტკიცებულებების მიწოდება, რომლებიც მკურნალობის დაგეგმვისას ინდივიდუალური ბიოლოგიური რიტმის ფაქტორების გათვალისწინების საჭიროებას შეიძლება უჭერდეს მხარს.

1. იმუნური სისტემის ბიოლოგიური საათი

ცირკადული რიტმი შიდა საათის მექანიზმია, რომელიც ორგანიზმის ბიოლოგიურ პროცესებს 24-საათიანი ციკლის მიხედვით არეგულირებს. იმუნური სისტემის უჯრედები ამ რიტმის მიმართ მგრძნობიარეა და ამ მგრძნობელობამ იმუნოთერაპიაზე პასუხზე შეიძლება იმოქმედოს. წინა კვლევებმა აჩვენა, რომ ცირკადული დროის შერჩევა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქიმიოთერაპიასა და რადიოთერაპიაში. თუმცა იმუნოთერაპიისა და იმუნური უჯრედებისთვის დროის გავლენის შესახებ საკმარისი მონაცემი არ არსებობს.

2. კვლევის მიზანი:

ამ რეტროსპექტიულ კვლევაში შორსწასული/მეტასტაზური მელანომის მქონე პაციენტებში იმუნოთერაპიის პირველი ოთხი ინფუზიის დღის მონაკვეთის გავლენა შეისწავლეს სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე.

ჰიპოთეზა მდგომარეობდა იმაში, რომ დილის საათებში ჩატარებული ინფუზიები საერთო და პროგრესირების გარეშე სიცოცხლის ხანგრძლივობის მხრივ უკეთეს შედეგებს გამოიღებდა.

3. მეთოდები:

კვლევის დიზაინი და მონაწილეები:

კვლევაში ჩაერთო კანადის Kingston Health Sciences Centre-ში 2015 წლის მაისიდან 2021 წლის მაისამდე იმუნოთერაპიით მკურნალობის დამწყები შორსწასული მელანომის მქონე 121 პაციენტი . პირველი ოთხი ინფუზიის დროის მიხედვით მონაწილეები ორ ჯგუფად დაყვეს:

• ადრეული ჯგუფი: პირველი ოთხი ინფუზიიდან სულ მცირე ერთი 13:00 საათამდე ჩატარდა.

• გვიანი ჯგუფი: პირველი ოთხივე ინფუზია 13:00 საათის შემდეგ ჩატარდა.

მონაცემების შეგროვება და ანალიზი:

დეტალურად შეისწავლეს პაციენტების დემოგრაფიული მონაცემები, სიმსივნის სტადიები, მკურნალობის სქემები და სიცოცხლის ხანგრძლივობა. Kaplan-Meier-ის მეთოდით შეადგინეს სიცოცხლის ხანგრძლივობის მრუდები, სტატისტიკური ანალიზისთვის კი Cox-ის რეგრესიის მოდელი გამოიყენეს.

4. შედეგები:

• საერთო სიცოცხლის ხანგრძლივობა (OS): პაციენტებში, რომლებმაც პირველი ოთხივე ინფუზია შუადღის შემდეგ მიიღეს, სიცოცხლის მედიანური ხანგრძლივობა 5.5 თვე იყო, დილის ინფუზიების ჯგუფში კი 24.9 თვეს მიაღწია (p < 0.001).

• პროგრესირების გარეშე სიცოცხლის ხანგრძლივობა (PFS): შუადღის შემდეგ ინფუზიების მიმღებ პაციენტებში პროგრესირების გარეშე სიცოცხლის მედიანური ხანგრძლივობა 3.3 თვე, ხოლო დილის ინფუზიების ჯგუფში 7.6 თვე იყო (p = 0.009).

• იმუნოთერაპიის გვერდითი მოვლენები: დილის საათებში ინფუზიების მიმღებ ჯგუფში იმუნოთერაპიის გვერდითი მოვლენები უფრო ხშირად აღინიშნა (72% შედარებით 43%-თან; p = 0.008).

მრავალცვლადიანი ანალიზის შედეგები: დილის ინფუზიების ჯგუფში სიკვდილის რისკი დაახლოებით 58%-ით ნაკლები იყო. კავშირი სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი დარჩა ისეთი ცვლადების გათვალისწინების შემდეგაც, როგორიცაა ფუნქციური სტატუსი და თანმხლები დაავადებები.

კომენტარი

კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ იმუნოთერაპიის ჩატარების დრო კლინიკურ შედეგებზე მნიშვნელოვნად მოქმედებს. განსაკუთრებით პირველი ოთხი ინფუზიის დროის მნიშვნელობა მიუთითებს, რომ მკურნალობის დასაწყისში იმუნური პასუხი კრიტიკული მნიშვნელობისაა. ეს შედეგი მხარს უჭერს იდეას, რომ იმუნოთერაპიის დროის მოდულაციამ მკურნალობის ეფექტიანობა შეიძლება გაზარდოს.

ამასთან, დილის ინფუზიების ჯგუფში გვერდითი მოვლენების მაღალი სიხშირე აჩენს ვარაუდს, რომ უფრო ძლიერმა იმუნურმა პასუხმა სიმსივნის კონტროლი შეიძლება გააუმჯობესოს და იმავდროულად ჯანმრთელი ქსოვილები დააზიანოს. გვერდითი მოვლენების მონიტორინგი და მართვა კლინიკური პროტოკოლების ნაწილად უნდა განიხილებოდეს.

ამ კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ დილის საათებში იმუნოთერაპიის ჩატარებამ სიცოცხლის ხანგრძლივობის მხრივ უპირატესობა შეიძლება მოიტანოს. მკურნალობის დროის შერჩევა შეიძლება შეფასდეს როგორც პაციენტზე ორიენტირებული შედეგების გასაუმჯობესებელი მარტივი და უხარჯო სტრატეგია.

შემდგომი კვლევის მიმართულებები:

• იმუნოთერაპიის დროის გავლენის შესწავლა კიბოს სხვა ტიპებში.
• ცირკადული ბიომარკერების გამოყენებით მკურნალობის პერსონალიზებული მიდგომების განვითარება.
• ამ შედეგების დადასტურება პროსპექტიული რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევებით.

კლინიკური გამოყენების რეკომენდაცია:

მკურნალობის დაგეგმვისას შეიძლება დილის ინფუზიებს მიენიჭოს უპირატესობა და განსაკუთრებით საწყის ეტაპზე ინფუზიების დრო იყოს გათვალისწინებული. ამგვარად შეიძლება გაიზარდოს იმუნოთერაპიის ეფექტიანობა და გაუმჯობესდეს პაციენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობა.