იცოდით, რომ სოციალური მედიის გამოყენება ზრდასრულებს უფრო გაღიზიანებულს ხდის?

სოციალური მედია ცხოვრების განუყოფელ ნაწილად იქცა. თუმცა სულ უფრო ხშირად ჩნდება კითხვები იმის შესახებ, თუ როგორ მოქმედებს ამ ციფრულ სამყაროში გატარებული დრო ჩვენს განწყობაზე. ადრინდელმა კვლევებმა აჩვენა, რომ სოციალური მედიის გამოყენება დეპრესიულ სიმპტომებთან არის დაკავშირებული. თუმცა ამ კვლევების უმეტესობა სხვა უარყოფით ემოციურ მდგომარეობებს, მაგალითად გაღიზიანებადობას, საკმარისად არ განიხილავდა. ამ სტატიაში 2025 წლის 8 იანვარს JAMA Network Open ჟურნალში გამოქვეყნებული, 42597 ზრდასრულის მომცველი ფართომასშტაბიანი გამოკითხვის შედეგებზე დაყრდნობით დეტალურად განვიხილავთ სოციალური მედიის გამოყენების გავლენას გაღიზიანებადობაზე .

სოციალური მედიისა და გაღიზიანებადობის კვლევა

კვლევის მიზანი იყო სოციალური მედიის გამოყენების სიხშირესა და გაღიზიანებადობას შორის კავშირის შესწავლა. ასევე შეფასდა სხვა ფაქტორები, რომლებსაც ამ კავშირზე გავლენა შეიძლება ჰქონდეს, მაგალითად დეპრესია, შფოთვა და პოლიტიკური შინაარსი.

მეთოდი:

• მონაწილეები: კვლევაში მონაწილეობდა 42597 ზრდასრული აშშ-ის 50 შტატიდან და Washington D.C.-დან (საშუალო ასაკი: 46; 58,5% ქალი; 66,6% თეთრკანიანი).
• მონაცემთა შეგროვება: გამოკითხვა ინტერნეტით 2023 წლის ნოემბრიდან 2024 წლის იანვრამდე ჩატარდა.
• შეფასების ინსტრუმენტები: შეფასდა მონაწილეთა სოციალური მედიის გამოყენების სიხშირე და პოსტების გაზიარების ჩვევები. გაღიზიანებადობა გაიზომა „Brief Irritability Test“-ით (გაღიზიანებადობის მოკლე ტესტი), რომელიც ბოლო ორი კვირის მდგომარეობას აფასებს.
• ცვლადები: ასევე გაანალიზდა პოლიტიკურ შინაარსთან ურთიერთქმედება და დეპრესიისა და შფოთვის სიმპტომები.

შედეგები: კავშირი სოციალურ მედიასა და გაღიზიანებადობას შორის

1. სოციალური მედიის გამოყენების სიხშირე:

   • სოციალურ მედიას ყოველდღიურად 78,2% იყენებდა. მონაწილეთა 24,9% სოციალურ მედიაში დღის დიდ ნაწილს ატარებდა.
   • სოციალური მედიის ხშირ მომხმარებლებს გაღიზიანებადობის ქულები მნიშვნელოვნად მაღალი ჰქონდათ.
     • დღეში რამდენჯერმე გამოყენებისას გაღიზიანებადობის ქულა 0,38 ქულით იზრდებოდა (სანდოობის ინტერვალი: 95%, 0,18-0,58), ხოლო მათში, ვინც სოციალურ მედიაში დღის უმეტეს ნაწილს ატარებდა, ზრდა 1,55 ქულას შეადგენდა (სანდოობის ინტერვალი: 95%, 1,32-1,78).

2. შეფასება პლატფორმების მიხედვით:

   • X-ის (ყოფილი Twitter), TikTok-ის, Instagram-ისა და Facebook-ის მომხმარებლებში გაღიზიანებადობის უფრო მაღალი ქულები დაფიქსირდა. ზრდა განსაკუთრებით მკვეთრი იყო მათში, ვინც ამ პლატფორმებზე დღის უმეტეს ნაწილს ატარებდა.

3. პოლიტიკური შინაარსი:

   • პოლიტიკურ დისკუსიებში მონაწილეობა გაღიზიანებადობას ზრდიდა, ხოლო მხოლოდ პოლიტიკური ახალი ამბების თვალის მიდევნება მის მცირედ შემცირებას იწვევდა.

4. სხვა ფაქტორები:

   • დეპრესიისა და შფოთვის სიმპტომების გათვალისწინების შემდეგაც სოციალური მედიის გამოყენებასა და გაღიზიანებადობას შორის კავშირი მნიშვნელოვანი რჩებოდა.

გაღიზიანებადობა და მისი შედეგები: რატომ უნდა მივაქციოთ ყურადღება?

მართალია, გაღიზიანებადობა ხშირად სხვა უარყოფითი განწყობების, მაგალითად დეპრესიის ან შფოთვის, თანმხლებ შედეგად მიიჩნევა, მაგრამ მას დამოუკიდებელი გავლენაც აქვს. გაღიზიანებადობა დაკავშირებულია:

• სოციალური ურთიერთობებისა და სამუშაოს შესრულების გაუარესებასთან,
• ძალადობის რისკის ზრდასთან,
• მკურნალობის უარეს შედეგებსა და სუიციდური აზრების მატებასთან.

ამიტომ სოციალური მედიის გამოყენების გაღიზიანებადობაზე გავლენის შესწავლა მნიშვნელოვანია როგორც ინდივიდუალურ, ისე საზოგადოებრივ დონეზე.

შეზღუდვები: შედეგების შეფასება

• მიზეზობრიობა: კვლევის განივკვეთითი დიზაინის გამო ბოლომდე გაურკვეველია, ნამდვილად ზრდის თუ არა სოციალური მედიის გამოყენება გაღიზიანებადობას, თუ პირიქით, გაღიზიანებადობა სოციალური მედიის გამოყენებას უბიძგებს.
• შინაარსის ანალიზის ნაკლებობა: სოციალური მედიის პლატფორმებზე შინაარსის ტიპები დეტალურად არ შესწავლილა.
• თვითანგარიში: მონაწილეთა თვითანგარიშზე დაფუძნებული მონაცემები შესაძლოა ისეთ პრობლემებს შეიცავდეს, როგორიცაა გახსენების მიკერძოება.

დასკვნა და რეკომენდაციები

ეს კვლევა აჩვენებს, რომ სოციალური მედიის ხშირი გამოყენება გაღიზიანებადობასთან მნიშვნელოვნად არის დაკავშირებული. კერძოდ, სოციალურ მედიაში გატარებული დროის შემცირებამ და შინაარსის უფრო გააზრებულმა შერჩევამ შესაძლოა ეს უარყოფითი ეფექტები შეამსუბუქოს. პოლიტიკური კამათისგან თავის არიდება და სოციალური მედიის მხოლოდ ინფორმაციის მისაღებად გამოყენება გაღიზიანებადობაზე გავლენის შესამცირებლად ეფექტიანი სტრატეგია შეიძლება იყოს.

სოციალური მედიის გამოყენების უარყოფითი ემოციური ეფექტების უკეთ გაგება ადამიანებს უფრო ჯანსაღი ციფრული ჩვევების განვითარებაში დაეხმარება. ამ სფეროში უფრო ხანგრძლივი და შინაარსზე ორიენტირებული კვლევები ეფექტიანი ჩარევის სტრატეგიების შემუშავებას შეუწყობს ხელს.