آیا می‌دانستید شبکه‌های اجتماعی بزرگسالان را تحریک‌پذیرتر می‌کنند؟

شبکه‌های اجتماعی به بخشی جدانشدنی از زندگی تبدیل شده‌اند، اما اثر زمانی که در این جهان دیجیتال می‌گذرانیم بر خلق‌وخو، بیش‌ازپیش محل پرسش است. پژوهش‌های پیشین، ارتباط مصرف شبکه‌های اجتماعی با علائم افسردگی را نشان داده بودند، اما بیشترشان دیگر حالت‌های هیجانی منفی، مانند تحریک‌پذیری، را به‌قدر کافی بررسی نکردند. این نوشته بر نتایج نظرسنجی بزرگی تکیه دارد که در 8 ژانویهٔ 2025 در JAMA Network Open منتشر شد و 42597 بزرگسال را در بر گرفت؛ بر این اساس، اثر مصرف شبکه‌های اجتماعی بر تحریک‌پذیری به‌تفصیل بررسی می‌شود.

پژوهش شبکه‌های اجتماعی و تحریک‌پذیری

هدف مطالعه، بررسی ارتباط فراوانی استفاده از شبکه‌های اجتماعی و تحریک‌پذیری بود. همچنین، عوامل مؤثر احتمالی مانند افسردگی، اضطراب و محتوای سیاسی ارزیابی شدند.

روش:

• شرکت‌کنندگان: در مطالعه، 42597 بزرگسال از 50 ایالت آمریکا و واشینگتن D.C. شرکت کردند؛ میانگین سن 46 سال بود، 58,5% زن و 66,6% سفیدپوست بودند.
• گردآوری داده: نظرسنجی به‌صورت اینترنتی، بین نوامبر 2023 و ژانویهٔ 2024 انجام شد.
• ابزار ارزیابی: فراوانی استفاده از شبکه‌های اجتماعی و عادت انتشار پست سنجیده شد. تحریک‌پذیری با «Brief Irritability Test» یا آزمون کوتاه تحریک‌پذیری، که وضعیت دو هفتهٔ گذشته را ارزیابی می‌کند، امتیازدهی شد.
• متغیرها: تعامل با محتوای سیاسی و علائم افسردگی و اضطراب نیز تحلیل شدند.

یافته‌ها: ارتباط شبکه‌های اجتماعی و تحریک‌پذیری

1. فراوانی استفاده از شبکه‌های اجتماعی:

   • کاربران روزانه 78,2% بودند و 24,9% شرکت‌کنندگان بخش بزرگی از روز را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذراندند.
   • در کاربران پرتکرار، امتیاز تحریک‌پذیری به‌طور معناداری بالاتر بود.
     • در استفادهٔ بیش از یک بار در روز، امتیاز تحریک‌پذیری 0,38 واحد بیشتر بود (فاصلهٔ اطمینان 95%: 0,18-0,58)؛ در افرادی که بیشتر روز را در شبکه‌ها می‌گذراندند، افزایش 1,55 واحد بود (فاصلهٔ اطمینان 95%: 1,32-1,78).

2. ارزیابی بر اساس پلتفرم:

   • در کاربران X، نام پیشین Twitter، و نیز TikTok، Instagram و Facebook، امتیاز تحریک‌پذیری بالاتر بود. این افزایش به‌ویژه در افرادی که بیشتر روز را در این پلتفرم‌ها می‌گذراندند، آشکارتر بود.

3. محتوای سیاسی:

   • شرکت در بحث سیاسی با افزایش تحریک‌پذیری همراه بود، اما فقط دنبال کردن اخبار سیاسی، کاهش اندکی ایجاد کرد.

4. عوامل دیگر:

   • حتی با در نظر گرفتن علائم افسردگی و اضطراب، ارتباط استفاده از شبکه‌های اجتماعی و تحریک‌پذیری معنادار باقی ماند.

تحریک‌پذیری و پیامدهایش: چرا باید توجه کرد؟

اگرچه تحریک‌پذیری معمولاً پیامد حالت‌های منفی دیگر، مانند افسردگی یا اضطراب، تلقی می‌شود، حوزهٔ اثر مستقلی دارد. تحریک‌پذیری با موارد زیر مرتبط بوده است:

• افت روابط اجتماعی و عملکرد شغلی،
• افزایش خطر خشونت،
• پیامد درمانی نامطلوب‌تر و افزایش افکار خودکشی.

بنابراین، بررسی اثر شبکه‌های اجتماعی بر تحریک‌پذیری در سطح فردی و اجتماعی اهمیت زیادی دارد.

محدودیت‌ها: ارزیابی نتایج

• علیت: چون مطالعه مقطعی است، روشن نیست استفاده از شبکه‌های اجتماعی قطعاً تحریک‌پذیری را بیشتر می‌کند یا تحریک‌پذیری به استفادهٔ بیشتر از شبکه‌ها می‌انجامد.
• نبود تحلیل محتوا: انواع محتوای موجود در پلتفرم‌ها به‌تفصیل بررسی نشدند.
• خودگزارش‌دهی: داده‌های مبتنی بر گزارش شخصی ممکن است مشکلاتی مانند سوگیری یادآوری داشته باشند.

نتیجه‌گیری و توصیه‌ها

این مطالعه نشان می‌دهد که استفادهٔ مکرر از شبکه‌های اجتماعی با تحریک‌پذیری ارتباط معنادار دارد. به‌ویژه، کاهش زمان حضور در شبکه‌ها و انتخاب آگاهانه‌تر محتوا ممکن است آثار منفی را کاهش دهد. پرهیز از بحث سیاسی و استفاده صرفاً برای کسب اطلاعات، می‌تواند راهبردی مؤثر برای کاهش اثر بر تحریک‌پذیری باشد.

شناخت بهتر آثار هیجانی منفی شبکه‌های اجتماعی به شکل‌گیری عادت‌های دیجیتال سالم‌تر کمک می‌کند. پژوهش‌های بلندمدت و محتوامحور آینده، به توسعهٔ مداخله‌های مؤثر کمک خواهند کرد.