იწვევს თუ არა მობილური ტელეფონი კიბოს? მეცნიერება ვარაუდების უარყოფას განაგრძობს

გამოქვეყნდა მნიშვნელოვანი კვლევის შედეგები მობილური ტელეფონის გამოყენებასა და კიბოს რისკს შორის კავშირის შესახებ. დასკვნა ასეთი იყო: მობილური ტელეფონები, გავრცელებული ვარაუდის საპირისპიროდ, შესაძლოა ადამიანებში კიბოს რისკს არ ზრდიდეს . საპირისპირო აზრის მომხრეებისთვის მიმზიდველი არგუმენტების პოვნა რთული არ ყოფილა. შედეგების წინასწარი ხასიათი, ცხოველურ ცდებზე დაყრდნობა ან საწინააღმდეგო კვლევების არსებობა მრავალ ადამიანს არ უშლიდა ხელს და არ გადაათქმევინებდა მტკიცებას, რომ მობილური ტელეფონი კიბოს იწვევს. საბედნიეროდ, ამ კავშირის შესახებ ახლა უფრო მკაფიო მონაცემებია.

მობილური ტელეფონები არაიონიზებელ გამოსხივებას გამოყოფს, რომელიც რადიოსიხშირული (RF) ენერგიით იზომება. ცნობილია, რომ მაღალი დოზის მაიონიზებელი გამოსხივება DNA-ის დაზიანებით კიბოს იწვევს, თუმცა უცნობია, იწვევს თუ არა კიბოს არაიონიზებელი გამოსხივების ხანგრძლივი ზემოქმედება.

აშშ-ის National Toxicology Program-ის (NTP) მიერ 25 მილიონი დოლარის ბიუჯეტით ჩატარებული, ამ საკითხის დღემდე ყველაზე ფართო კვლევის შედეგები თებერვალში 2018 წელს გამოქვეყნდა და განაცხადეს, რომ მობილურის ტალღების მაღალი ზემოქმედების ქვეშ მყოფ თაგვებში კიბოს რისკი არ გაზრდილა. საინტერესოა, რომ მობილურის რადიოსიხშირული ტალღების ზემოქმედების ქვეშ მყოფმა თაგვებმა უფრო დიდხანსაც იცოცხლეს.

აშშ-ის ეროვნული ტოქსიკოლოგიის პროგრამის კვლევის დიზაინი

აშშ-ის ეროვნული ტოქსიკოლოგიის პროგრამის კვლევა დიდი წამოწყებაა; ვირთხებისა და თაგვების ანგარიშები 650-ზე მეტ გვერდს მოიცავს. ადრეული შედეგები 2016 წელს გამოცხადდა. სრულ შედეგებამდე თავად კვლევა განვიხილოთ: ეს ცხოველური კვლევა იყო, ადამიანთა მონაწილეობის გარეშე. ვირთხები და თაგვები ჯერ კიდევ მუცლადყოფნიდან 9 წლის განმავლობაში ყოველდღე მობილურის რადიოსიხშირული გამოსხივების ქვეშ იყვნენ. მღრღნელების ზემოქმედების დონე და ხანგრძლივობა ყველაზე მეტად ტელეფონით მოსარგებლე ადამიანებისასაც ბევრად აღემატებოდა.

NTP-ის მიზანი ადამიანის ჩვეულებრივი გამოყენების საშიშროების დადგენა კი არა, ტოქსიკურობის შემოწმება იყო. ეს საფრთხესა (hazard) და რისკს შორის განსხვავებაა. შედეგები ადამიანებზეც რომ განვაზოგადოთ, მათ ადამიანის მიერ მობილურის გამოყენებასთან პირდაპირი კავშირი არ აქვს.

ავთვისებიანი გლიომები (ტვინის სიმსივნეები)

ტელეფონის ტალღების ზემოქმედებას ყველაზე მეტად ტვინი განიცდის, ამიტომ მთავარი შეკითხვაა, ზრდის თუ არა მობილური ტვინის სიმსივნეების რისკს.

კვლევის ერთ-ერთი უმთავრესი შედეგია, რომ მღრღნელებში ტვინის სიმსივნესა და ტელეფონის გამოყენებას შორის მკაფიო კავშირი არ გამოვლინდა. ამ და 2016 წელს გამოქვეყნებულ ადრეულ შედეგებს შორის შეუსაბამობა სტატისტიკური ანალიზების განსხვავებით აიხსნა.

ზოგი კვლევა ვარაუდობს, რომ ყურთან ტელეფონის მიტანით საუბარი აკუსტიკური ნევრინომის სახელით ცნობილი სიმსივნის რისკს შეიძლება ზრდიდეს. თუმცა მოგვიანებით სხვა კვლევებმა ეს მოსაზრება უარყო. ამ კვლევაში მსგავსი კავშირი მხოლოდ მამრ ვირთხებში გამოჩნდა, მდედრ ვირთხებში ან მამრ თუ მდედრ თაგვებში — არა.

გულის შვანომები

შვანომა ნერვის გარსიდან წარმოშობილი სიმსივნეა და გულში იშვიათად ვლინდება. აშშ-ის NTP კვლევაში მღრღნელების არა მხოლოდ ტვინი, არამედ მთელი სხეული მაღალი დოზის რადიოსიხშირული ტალღებით დასხივდა. გულის შვანომის ანალიზში შვანომები გულთან ერთად ჰიპოფიზში, სამწვერა ნერვში, სანერწყვე ჯირკვალსა და თვალშიც აღმოჩნდა. თუმცა საცდელ და საკონტროლო ვირთხებს შორის შვანომის სიხშირის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ იყო, ამიტომ ეს ანალიზიც დიდად მნიშვნელოვნად არ მიიჩნიეს.

დასკვნა

მსოფლიოში მობილურის ფართო გამოყენების დაწყებიდან, 1990-იანი წლების ბოლოდან, თითქმის 20 წელი გავიდა. ამ პერიოდში მოსახლეობაზე დაკვირვების (ეპიდემიოლოგიურ) კვლევებში ადამიანთა ტვინის სიმსივნეების ზრდის დამაჯერებელი მტკიცებულება არ არსებობს. თუმცა იმის საბოლოოდ სათქმელად, რომ ადამიანში მობილური რისკს არ ზრდის, უფრო ხანგრძლივი დაკვირვებაა საჭირო.

ზედა გრაფიკზე აშშ-ში ტვინისა და სხვა ნერვული სისტემის კიბოს ახალი შემთხვევები და სიკვდილიანობა წლების მიხედვით ჩანს. მობილურის მიერ კიბოს რისკის არგაზრდის სასარგებლო არგუმენტია ისიც, რომ, მიუხედავად მხოლოდ 20-წლიანი გამოყენებისა, ტვინის სიმსივნეების სიხშირის ზრდა ჯერ არ დაფიქსირებულა; აშშ-ში მცირე კლებაც კი შეინიშნება.