آیا تلفن همراه سرطان‌زاست؟ علم همچنان تصورات را رد می‌کند

یافته‌های پژوهش مهمی درباره وجود ارتباط میان استفاده تلفن همراه و خطر سرطان منتشر شد و نتیجه چنین بود: تلفن‌های همراه «برخلاف تصور» شاید خطر سرطان انسان را افزایش ندهند در این بررسی. یافتن استدلال جذاب برای مخالفان دشوار نبود. اولیه‌بودن نتایج، اتکا به آزمایش حیوانی یا وجود مطالعات مخالف، ظاهراً مانع ادعای سرطان‌زایی تلفن همراه توسط بسیاری نشده است. خوشبختانه اکنون داده‌های روشن‌تری درباره ارتباط تلفن همراه/هوشمند و سرطان داریم.

تلفن همراه پرتو غیریون‌ساز با انرژی رادیوفرکانس (RF) می‌تاباند. می‌دانیم پرتو یون‌ساز با دوز بالا از طریق آسیب DNA سرطان ایجاد می‌کند، اما مشخص نیست مواجهه طولانی با پرتو غیریون‌ساز سرطان ایجاد می‌کند یا نه.

نتایج جامع‌ترین مطالعه این موضوع توسط برنامه ملی سم‌شناسی آمریکا (National Toxicology Program, NTP) با بودجه 25 میلیون دلار در فوریه 2018 منتشر شد و اعلام شد خطر سرطان موش‌های در معرض شدید امواج تلفن افزایش نیافت. حتی جالب اینکه طول عمر موش‌های مواجه با امواج رادیوفرکانس تلفن بیشتر بود.

طراحی مطالعه برنامه ملی سم‌شناسی آمریکا

مطالعه NTP طرح بزرگی است و گزارش‌های موجود برای رت و موش بیش از 650 صفحه‌اند. نتایج اولیه در سال 2016 اعلام شده بود. پیش از نتایج کامل به خود پژوهش نگاه کنیم. خلاصه، مطالعه حیوانی بود و آزمودنی انسانی نداشت. رت‌ها و موش‌ها از پیش از تولد در رحم مادر، به مدت 9 سال هر روز در معرض رادیوفرکانس تلفن قرار گرفتند. میزان و مدت مواجهه جوندگان حتی از پرمصرف‌ترین انسان‌ها بسیار بیشتر بود.

هدف NTP تعیین خطرناک‌بودن مصرف انسانی تلفن نبود؛ آزمایش سمیت بود. این در واقع تفاوت مخاطره (hazard) و ریسک است. حتی اگر نتایج را به انسان تعمیم دهیم، ارتباط مستقیمی با نحوه استفاده تلفن توسط یک انسان ندارد.

گلیوم‌های بدخیم (تومور مغز)

مغز بیشتر از همه در معرض امواج تلفن قرار می‌گیرد؛ پس پرسش اصلی این است که آیا تلفن خطر تومورهای مغزی را بیشتر می‌کند یا نه.

یکی از مهم‌ترین نتایج، نشان‌ندادن ارتباط روشن میان تومور مغز جوندگان و استفاده تلفن بود. گفته شد ناسازگاری با نتایج اولیه گزارش‌شده در 2016 از تفاوت تحلیل آماری ناشی است.

هنگامی که تلفن همراه را کنار گوش خود نگه می‌داریم و صحبت می‌کنیم، نوروم آکوستیک برخی پژوهش‌ها پیشنهاد می‌کنند ممکن است خطر توموری از این نوع را افزایش دهیم. اما پژوهش‌های بعدی این دیدگاه را رد کرده‌اند. در این مطالعه، ارتباط مربوط به آن فقط در رت‌های نر پدیدار شد. این ارتباط در رت‌های ماده، موش‌های نر یا موش‌های ماده رخ نداد.

شوانوم‌های قلبی

شوانوم از غلاف عصب منشأ می‌گیرد و به‌ندرت در قلب یافت می‌شود. در مطالعه NTP آمریکا نه‌فقط مغز، بلکه تمام بدن جوندگان در معرض دوز بالای امواج رادیوفرکانس تلفن بود. در تحلیل شوانوم قلبی، تومور نه‌فقط در قلب، بلکه در هیپوفیز، عصب سه‌قلو، غده بزاقی و چشم نیز پیدا شد. اما نرخ شوانوم میان رت آزمایش و کنترل تفاوت معنی‌دار نداشت؛ بنابراین این تحلیل نیز چندان معنی‌دار تلقی نشد.

نتیجه

از اواخر دهه 1990 که تلفن همراه در جهان فراگیر شد نزدیک 20 سال می‌گذرد. در این مدت، مطالعات جمعیتی (اپیدمیولوژیک) شواهد قانع‌کننده افزایش تومور مغز انسان نشان نداده‌اند. اما برای گفتن قطعی اینکه تلفن خطر تومور مغز را افزایش نمی‌دهد، مشاهده طولانی‌تر لازم است.

در نمودار بالا تعداد موارد تازه و مرگ ناشی از سرطان مغز و دیگر بخش‌های دستگاه عصبی در آمریکا بر حسب سال دیده می‌شود. یکی از دلایل حمایت از تصور افزایش‌نیافتن خطر سرطان با تلفن، مشاهده‌نشدن افزایش فراوانی تومور مغز انسان است، هرچند تلفن فقط 20 سال است وارد زندگی ما شده؛ حتی در آمریکا کاهش خفیفی دیده می‌شود.