კიბოს მკურნალობის ახალი სამიზნე: ნახშირბადის მონოქსიდი

ნახშირბადის მონოქსიდი (CO) ტოქსიკური აირია და ამავე დროს უჯრედებს შორის გამოყენებული სასიგნალო მოლეკულაა. ზოგი კვლევა CO-ს ძუძუს კიბოს მიმართ შესაძლო მოქმედებაზე მიუთითებს. თუმცა ადამიანებზე მისი გავლენის შესახებ მონაცემები შეზღუდულია.
ძუძუს კიბო და ნახშირბადის მონოქსიდით მოწამვლა
2020 წლის ოქტომბერში Scientific Reports -ში გამოქვეყნებულ კვლევაში ტაივანის მოწამვლების ეროვნული მონაცემთა ბაზიდან მიღებული, 2002-დან 2009 წლამდე CO-ით მოწამლული ქალების სიის მიხედვით შეაფასეს CO-ს კავშირი ძუძუს კიბოს რისკთან. 2014 წლამდე დაკვირვებაში მყოფი 7053 ქალის 42318 არამოწამლულ ქალთან შედარებამ აჩვენა, რომ CO-ით მოწამლულ ქალებში ძუძუს კიბოს განვითარების რისკი უფრო დაბალი იყო (0,7% და 1,0%); 0,3% სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა.
ასაკის, თვიური შემოსავლის, გეოგრაფიული მდებარეობის, ჰიპერტენზიის, დიაბეტისა და ჰიპერლიპიდემიის გათვალისწინებით მკვლევრებმა გამოთქვეს ვარაუდი, რომ CO-ით მოწამვლას ადამიანებში შესაძლოა ძუძუს კიბოს წინააღმდეგ დამცავი ეფექტი ჰქონდეს. აქედან, ცხადია, არ უნდა გაკეთდეს დასკვნა, რომ CO-ით მოწამვლა კიბოს პრევენციისთვის ან მკურნალობისთვის შეიძლება გამოიყენონ; თუმცა შეიძლება გაჩნდეს იდეა, რომ უჯრედული CO სასიგნალო გზა კიბოს მკურნალობის პოტენციური სამიზნეა. ეს შესაძლოა შესასწავლად ღირებული საკითხი იყოს. CO-ს ზემოქმედების შემდეგ ძუძუს კიბოს რისკის შემცირება შეიძლება აიხსნას CO-ს უშუალო ტოქსიკური მოქმედებითა და მძიმე ჰიპოქსიის (ჟანგბადის ნაკლებობის) გამო კიბოს უჯრედების სიკვდილით.
თუმცა კვლევას შეზღუდვები აქვს: ვერ გაითვალისწინეს ოჯახური და რეპროდუქციული ისტორია, ფიზიკური აქტივობა და სხეულის მასის ინდექსი; მამაკაცები არ მონაწილეობდნენ, რადგან მათში ძუძუს კიბო იშვიათია; მონაწილეები შედარებით ახალგაზრდები იყვნენ (საშუალო ასაკი 34 წელი); მოწამლულ და არამოწამლულ მონაწილეებს შორის არ შეადარეს ძუძუს კიბოს სტადია და ER/PR/HER2 სტატუსი და არ შეაფასეს გადარჩენადობა. ამიტომ ამ საკითხზე მკაფიო დასკვნა ვერ კეთდება და მეტი კვლევაა საჭირო.
კიბოსა და ნახშირბადის მონოქსიდის კავშირზე სხვა კვლევების მიმოხილვა
- CO აირი გამოიყენეს თაგვებში, რომლებსაც კანქვეშ ადამიანის პანკრეასის კიბოს უჯრედები შეუყვანეს. აღმოჩნდა, რომ CO-ს ზემოქმედება ამ უჯრედების გამრავლებას მნიშვნელოვნად აფერხებდა და თაგვების გადარჩენადობის მაჩვენებლებს აორმაგებდა.
- ცხოველებზე სხვა კვლევაში შეისწავლეს CO-ს დაბალი დოზების გავლენა სიმსივნის მიკროგარემოზე და აღწერეს, რომ CO მიელოიდური უჯრედების/მაკროფაგების ინფილტრაციისა და ფენოტიპის მოდულირებით ფილტვის კიბოს პროგრესირებას აფერხებდა. ფილტვის სიმსივნეებში აპოპტოზის ინდუქცია დაუკავშირეს CD86 ექსპრესიასა და მიტოგენით აქტივირებული პროტეინკინაზის/უჯრედგარე სიგნალით რეგულირებული კინაზის 1/2 გზის გააქტიურებას.
- ლაბორატორიულ კვლევაში აღმოჩნდა, რომ CO-ს ინჰალაციამ (ჩასუნთქვამ) შეიძლება სიმსივნის ჰიპოქსია ისე გაზარდოს, რომ სიმსივნის კონტროლზე იმოქმედოს. ჰიპოქსიას სიმსივნის პროგრესირებაში როლი შეიძლება ჰქონდეს, თუმცა მძიმე მწვავე ჰიპოქსიის ეპიზოდმა, ჰიპოქსიური გარემოსადმი გამძლეობის განვითარებამდე, კიბოს უჯრედების სიკვდილი შეიძლება გამოიწვიოს. ამიტომ მიიჩნევა, რომ ძუძუს კიბოს კლინიკურ დიაგნოზამდე CO-ს ზემოქმედებას შესაძლოა მოწამლულ პაციენტებში კიბოსწინარე ან უკვე არსებულ კიბოს უჯრედებზე ემოქმედა.
ნახშირბადის მონოქსიდის პოტენციური თერაპიული (სამკურნალო) ეფექტები
CO ანტიაპოპტოზური (დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილის შემაფერხებელი), ანთების საწინააღმდეგო და ანტიოქსიდანტური მოქმედებით უჯრედებისა და ქსოვილების ჰომეოსტაზს ინარჩუნებს. ასევე აქვს ანტიპროლიფერაციული (გამრავლების შემაფერხებელი) და ვაზოდილატაციური (სისხლძარღვების გამაფართოებელი) ეფექტები და შესაძლოა თანდაყოლილი იმუნიტეტის გაძლიერებაში მონაწილეობდეს. CO-ს თერაპიული გამოყენებაც არსებობს, თუმცა ჟანგბადის გადატანაზე მოქმედებით გამოწვეული შესაძლო ტოქსიკურობა და CO აირის სისტემური შეყვანისას ტოქსიკური დოზის კონტროლი დიდ შეშფოთებას იწვევს. CO-ით მოწამვლამ შეიძლება ჰიპოქსია და ანთება, შემდგომ ნევროლოგიური და კარდიული დისფუნქცია, სხვა ორგანოების დაზიანება და სიკვდილიც კი გამოიწვიოს.
ბოლო წლებში CORM-ებმა — გარდამავალი მეტალის კარბონილის ან ბორანოკარბონატის ჯგუფმა, რომელსაც CO-ს გამოყოფა შეუძლია — CO-ს მიწოდების ახალი გზა შექმნა. CO-ს მაღალი კონცენტრაციები მიტოქონდრიული სუნთქვის სისტემის ინჰიბირებით, ოქსიდაციური სტრესის გამოწვევითა და ჟანგბადის რეაქტიული ფორმების წარმოქმნით ციტოტოქსიკურ (უჯრედების მომკვლელ) ეფექტებს ავლენს. CORM-ებმა შესაძლოა უზრუნველყოს დიდი რაოდენობის CO-ს ლოკალური გამოყოფა სამიზნე სიმსივნეებზე სპეციფიკური ციტოტოქსიკური მოქმედებისთვის.
ერთ კვლევაში აღმოჩნდა, რომ CORM-ის ერთ-ერთი ტიპით, RuCO-თი მკურნალობა ადამიანის MCF7 და MDA-MB-231 ძუძუს კიბოს უჯრედების ზრდას ამცირებდა. სხვა კვლევაში CO-ს გამომყოფი ფოტო-CORM-ის, მანგანუმის კარბონილის კომპლექსები, ძუძუს კიბოს უჯრედებს დოზაზე დამოკიდებულად ანადგურებდა, ხოლო გარკვეული კონცენტრაცია ამ უჯრედების დაახლოებით 40%-ს კლავდა.
CORM-ის გარდა, ყურადღებას იპყრობს CO-ს კიბოს საწინააღმდეგო პოტენციალი პანკრეასის კიბოსა და ფილტვის ადენოკარცინომის მიმართაც.
დასკვნა
ტაივანში CO-ით მოწამლულ და არამოწამლულ ქალებში ძუძუს კიბოს რისკის კვლევისა და CO-ს სიმსივნის მიკროგარემოზე, უჯრედულ გზებზე და სხვა მიმართულებებით მოქმედების კვლევების მიხედვით შეიძლება ითქვას, რომ CO-სა და კიბოს შორის კავშირი არსებობს. თუმცა CO-ს ტოქსიკური მოქმედება მის თერაპიულ გამოყენებას ზღუდავს. როგორც კვლევებშიც არის აღნიშნული, CO-ს თითოეულ საკითხთან კავშირი გაცილებით დეტალურ შესწავლას მოითხოვს.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.