კიბოს რისკი: პესტიციდები ახალი სიგარეტია?

რა არის პესტიციდი? რატომ გამოიყენება?

პესტიციდები სოფლის მეურნეობაში მავნე ორგანიზმების (მწერების, სარეველების, სოკოების და სხვ.) გასაკონტროლებლად ან გასანადგურებლად გამოყენებული ქიმიური ნივთიერებებია. ისინი ფართოდ გამოიყენება მცენარეთა დაავადებების თავიდან ასაცილებლად და მოსავლიანობის გასაზრდელად. თუმცა ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოზე შესაძლო უარყოფითი ზემოქმედების გამო მათი ფრთხილად გამოყენებაა საჭირო.

პესტიციდებმა თანამედროვე სოფლის მეურნეობა გარდაქმნა, წარმოების ეფექტიანობა გაზარდა და სწრაფად მზარდი მსოფლიო მოსახლეობის სასურსათო უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა. თუმცა ცნობილია, რომ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თვალსაზრისით პესტიციდებთან კონტაქტი მრავალ მავნე ეფექტთანაა დაკავშირებული, მათ შორის პარკინსონის დაავადების მსგავს ნევროლოგიურ დარღვევებთან, იმუნური სისტემის დასუსტებასა და კიბოს გაზრდილ რისკთან.

პესტიციდებთან კონტაქტი კოლორექტულ კიბოს, ფილტვის კიბოს, ლეიკემიას (ბავშვებსა და მოზრდილებში), ლიმფომასა და პანკრეასის კიბოს მსგავს სიმსივნეებს დაუკავშირეს. თუმცა ეს კვლევები, ჩვეულებრივ, კონკრეტულ პესტიციდებთან კონტაქტის ან კიბოს კონკრეტული ტიპების მქონე პირებზე იყო ფოკუსირებული და ამიტომ შეზღუდულ ხედვას გვთავაზობდა.

დაკავშირებული თემა: ზოგიერთი პესტიციდი პანკრეასის კიბოს რისკს დაუკავშირეს

ჯერ არ ჩატარებულა ყოვლისმომცველი შეფასება იმისა, თუ როგორ მოქმედებს პესტიციდების გამოყენება კიბოს რისკზე უფრო ფართო საზოგადოებაში.

2024 წლის 25 ივლისს Frontiers in Cancer Control and Society ჟურნალში გამოქვეყნებულმა პოპულაციურმა კვლევამ ამ ხარვეზის შევსება დაისახა მიზნად. მან აშშ-ის მოსახლეობაში პესტიციდების გამოყენება შეაფასა და სხვადასხვა ფაქტორის გათვალისწინებით შესწორებული მოდელით კიბოს რისკები შეისწავლა. მიზანი რეგიონული განსხვავებების გამოვლენა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დამცველი პოლიტიკის შემუშავებაში წვლილის შეტანა იყო.

კიბოს რისკის გამოთვლა

მკვლევრებმა შეიმუშავეს მოდელი, რომელიც სხვადასხვა მონაცემთა წყაროს იყენებდა სასოფლო-სამეურნეო პესტიციდების გამოყენებით გამოწვეული კიბოს დამატებითი რისკის შესაფასებლად. ძირითადი მონაცემები მოიცავდა:

• აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის 2019 წლის მონაცემებს პესტიციდების გამოყენების შესახებ: 3143 რეგიონში 69 სასოფლო-სამეურნეო პესტიციდი იყო მოცული.
• ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტებისა და დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების მიერ 2015-2019 წლებში შეგროვებულ მონაცემებს ყოველ 100000 ადამიანზე კიბოს ინციდენტობის (სიხშირის) შესახებ, მათ შორის შარდის ბუშტის, კოლორექტული, ლეიკემიის, ფილტვის, არაჰოჯკინის ლიმფომისა და პანკრეასის კიბოს.
• კოვარიატებს, როგორიცაა მოწევის მაჩვენებელი, სოციალური მოწყვლადობის ინდექსი, სასოფლო-სამეურნეო მიწის გამოყენება და აშშ-ის მოსახლეობის საერთო რაოდენობა 2019 წელს.

პესტიციდების გამოყენების პროფილები ლატენტური კლასების ანალიზით შემუშავდა. ეს სტატისტიკური მეთოდი არაერთგვაროვან მოსახლეობაში ერთგვაროვანი ქვეჯგუფების გამოსავლენად გამოიყენება. შემდეგ ზოგადი წრფივი მოდელით შეფასდა, როგორ მოქმედებდა პესტიციდების გამოყენების ეს კანონზომიერებები და კოვარიატები კიბოს ინციდენტობაზე.

მოდელმა გამოყო პესტიციდების ზემოქმედებასთან დაკავშირებული კიბოს „დამატებითი“ რისკის ყველაზე მაღალი და დაბალი რეგიონები და გამოთვალა სასოფლო-სამეურნეო პესტიციდების გამოყენებაში განსხვავებებით გამოწვეული კიბოს წლიური შემთხვევების სავარაუდო მატება.

ყველაზე მეტად დაზარალებული რეგიონი: შუა დასავლეთი

მიუხედავად იმისა, რომ ეს მოდელი მიზეზობრიობას არ ამტკიცებს და ინდივიდუალურ რისკებს არ აფასებს, იგი პესტიციდების გამოყენების კანონზომიერებებსა და კიბოს ინციდენტობას შორის კავშირს პოპულაციურ დონეზე აჩვენებს.

სიმინდის წარმოებით ცნობილი აშშ-ის შუა დასავლეთი პესტიციდების გამოყენებით ყველაზე მეტად დაზარალებულ რეგიონად გამოიკვეთა. ყველაზე დაბალი რისკის რეგიონებთან შედარებით, შუა დასავლეთში ყოველწლიურად კიბოს ყველა ტიპში ჯამურად კიბოს 154541 დამატებითი შემთხვევა გამოვლინდა. კოლორექტული და პანკრეასის კიბოს წლიური მატება, შესაბამისად, 20927 და 3835 შემთხვევად აღირიცხა. მსგავსი ტენდენციები ლეიკემიასა და არაჰოჯკინის ლიმფომაშიც დაფიქსირდა.

პესტიციდები და სიგარეტი

მკვლევრებმა იმავე მოდელით მოწევასთან დაკავშირებული კიბოს დამატებითი რისკიც შეაფასეს. ბევრ შემთხვევაში აღმოჩნდა, რომ პესტიციდები სიგარეტზე უფრო მაღალ კიბოს რისკს ქმნიდა.

ყველაზე თვალსაჩინო განსხვავება არაჰოჯკინის ლიმფომაში დაფიქსირდა; პესტიციდები სიგარეტთან შედარებით 154,1%-ით მეტ შემთხვევას უკავშირდებოდა. კიბოს ყველა ტიპის, შარდის ბუშტის კიბოსა და ლეიკემიისთვის მატება, შესაბამისად, 18,7%, 19,3% და 21% იყო.

ეს შედეგი ხაზს უსვამს კიბოს რისკების შესწავლისას მოწევასთან ერთად პესტიციდების ზემოქმედების გათვალისწინების მნიშვნელობას.

კვლევის ფარგლების გაფართოება

ამ კვლევის გარკვეული შეზღუდვებიც უნდა აღინიშნოს. ზოგიერთ გეოგრაფიულ რეგიონში მონაცემები აკლია, ხოლო შესწავლილი რაიონების ზომები და მოსახლეობა არაერთგვაროვანია. კვლევამ ასევე არ გაითვალისწინა სეზონური და მიგრანტი მუშაკები, რომლებსაც პესტიციდების ინტენსიური ზემოქმედება დიდი ალბათობით აქვთ. ამასთან, გამოყენებული მონაცემები დამოუკიდებლად არ გადამოწმებულა და ინდივიდუალური რისკის შესაფასებლად ვერ გამოიყენებოდა.

პესტიციდების გავლენა ადამიანის ჯანმრთელობაზე ფართო და მნიშვნელოვანი კვლევითი სფეროა, რომელიც ხშირად პესტიციდების შეზღუდულ რაოდენობაზე ან კიბოს კონკრეტულ ტიპებზე ფოკუსირდება. ეს კვლევა უფრო ფართო და ყოვლისმომცველი მიდგომით გამოირჩევა: ცდილობს ყურადღება რეგიონულ უთანასწორობაზე გაამახვილოს და ნაკლებად შესწავლილი პესტიციდები გამოავლინოს, რომლებიც სამომავლო კვლევების პრიორიტეტი შეიძლება გახდეს.

საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე დიდი გავლენის გათვალისწინებით ავტორები ხელს უწყობენ ამ მიგნებების ყველაზე მოწყვლად თემებთან გაზიარებასა და ცნობიერების ამაღლებას.

ნამდვილი დამნაშავე პესტიციდია თუ მისი გამოყენების რაოდენობა?

პესტიციდების მავნე ეფექტები, ჩვეულებრივ, ზემოქმედების რაოდენობაზეა დამოკიდებული. ანუ ნამდვილი დამნაშავე თავად პესტიციდი კი არა, მისი გამოყენების გზა და რაოდენობაა. მაღალი დოზებით ან უკონტროლოდ გამოყენებისას პესტიციდებმა ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოს სერიოზული ზიანი შეიძლება მიაყენოს. სწორი მეთოდებითა და შესაბამისი დოზებით მათი ზიანის მინიმუმამდე შემცირება შესაძლებელია. თუმცა არასწორმა ან ჭარბმა გამოყენებამ კიბოს მსგავსი ჯანმრთელობის რისკები შეიძლება გაზარდოს. ამიტომ პესტიციდის რაოდენობა და გამოყენების გზა უსაფრთხოებისთვის კრიტიკულია.

შესაძლებელია სოფლის მეურნეობა პესტიციდების გარეშე?

დიახ, შესაძლებელია, თუმცა ტრადიციულ სოფლის მეურნეობასთან შედარებით მეტ დაგეგმვასა და ცოდნას მოითხოვს. ორგანული მეურნეობა, ბიოლოგიური ბრძოლა და მავნებლების ინტეგრირებული მართვა პესტიციდების გამოყენების მინიმუმამდე შემცირებას ისახავს მიზნად. ეს მეთოდები ბუნებრივ მტაცებლებს, სასარგებლო მწერებსა და თესლბრუნვას მოიცავს. თუმცა პესტიციდების გარეშე მეურნეობას მეტი შრომა და ხარჯი შეიძლება სჭირდებოდეს და ის ყოველთვის ტრადიციულ მეთოდებზე ისეთივე პროდუქტიული ვერ იქნება. მიუხედავად ამისა, მას გარემოსა და ადამიანის ჯანმრთელობის მხრივ უპირატესობები აქვს.

შესაძლებელია მსოფლიო პესტიციდების გარეშე გამოიკვებოს?

მსოფლიოს პესტიციდების გარეშე გამოკვება შესაძლოა შესაძლებელი იყოს, თუმცა ეს დიდ სირთულეს შეიცავს. ტრადიციულ სოფლის მეურნეობაში პესტიციდები ფართოდ გამოიყენება მოსავლიანობის გასაზრდელად და მავნებლებთან საბრძოლველად. მათმა სრულად ამოღებამ შეიძლება მოსავლის დანაკარგები და წარმოების ხარჯები გაზარდოს, რაც სურსათის მიწოდებაზე იმოქმედებს.

თუმცა მდგრადი მეთოდებით, როგორიცაა ორგანული მეურნეობა, ბიოლოგიური ბრძოლა და მავნებლების ინტეგრირებული მართვა (IPM), პესტიციდების გამოყენების შემცირებასთან ერთად სურსათის წარმოების გაგრძელება შესაძლებელია. ეს მეთოდები ბუნებრივი ეკოსისტემების შენარჩუნებით უფრო ეკოლოგიურ და გრძელვადიანად მდგრად გადაწყვეტილებებს გვთავაზობს. მოწინავე ტექნოლოგიებს, ზუსტ სოფლის მეურნეობასა და გენეტიკური გაუმჯობესების მეთოდებსაც შეუძლია პროდუქტიულობის გაზრდით პესტიციდებზე დამოკიდებულების შემცირება.

თუმცა პესტიციდების გარეშე მეურნეობის მსოფლიო მასშტაბით გამოყენება მრავალ ფაქტორზეა დამოკიდებული, მათ შორის კლიმატზე, ნიადაგის სტრუქტურასა და წარმოების მასშტაბზე. მისი ეფექტიანი დანერგვისთვის საჭიროა ფართო სწავლება, ტექნოლოგიებში ინვესტიცია და პოლიტიკის ცვლილებები. საბოლოოდ, პესტიციდების გარეშე მსოფლიო ტექნიკურად შესაძლებელი რომც იყოს, მნიშვნელოვანი საკითხია, როგორ იმართება ეს გადასვლა გლობალურად.