Levodopa პარკინსონის დაავადებისთვის 1957 — სასწაულებრივი მკურნალობა
1961 წელს ავსტრიელმა მკვლევრებმა Oleh Hornykiewicz-მა და Walther Birkmayer-მა ანგარიში გამოაქვეყნეს L-dopa-ზე, რომელიც პარკინსონის დაავადების — ცენტრალური ნერვული სისტემის დაავადების, რომელიც მოძრაობის კონტროლსა და ტვინის სხვა ფუნქციებს არღვევს — თითქოს სასწაულებრივი მკურნალობა იყო. ანგარიშში ეწერა:
„L-dopa-ს (ინექციის) შემდეგ საწოლს მიჯაჭვული პაციენტები, პაციენტები, რომლებიც ვერ ჯდებოდნენ, მჯდომარე მდგომარეობიდან ვერ დგებოდნენ ან ფეხზე დგომისას ვერ დადიოდნენ, ყველა ამ მოქმედებას ადვილად ასრულებდნენ... სირბილი და ხტუნვაც კი შეძლეს. ჩუმი მეტყველება... ძლიერი და მკაფიო გახდა.“
პარკინსონის დაავადების (PH) მქონე ადამიანებს აღენიშნებათ კუნთების კანკალი, გაშეშება და მოძრაობის შენელება. PH, ჩვეულებრივ, ვითარდება, როდესაც ტვინის ღეროს გარკვეული ნერვული უჯრედების მიერ ჩვეულებრივ წარმოქმნილი ნეიროტრანსმიტერის დოფამინის წარმოქმნა არასაკმარისია. ინგლისელმა ფარმაცევტმა James Parkinson-მა 1817 წელს „კანკალითი დამბლის“ შესახებ დაწერილ სტატიაში PH-ის დეტალური აღწერა წარმოადგინა. 1957 წელს შვედმა მეცნიერმა Arvid Carlsson-მა დოფამინი აღმოაჩინა ტვინის უბანში, რომელიც მოძრაობის კონტროლისთვის მნიშვნელოვანია. მან ასევე ცხოველებში დოფამინის დონის შემცირებით PH-ის სიმპტომების გამოწვევისა და ამ სიმპტომების levodopa-ს (ფსიქოაქტიური პრეპარატი, რომელიც L-dopa-ს სახელითაცაა ცნობილი) მიცემისას უკუქცევის შესაძლებლობა აჩვენა.
Levodopa-ს შეუძლია ჰემატოენცეფალური ბარიერის გადალახვით ტვინში შეაღწიოს და გარკვეულ ნერვულ უჯრედებში დოფამინად გარდაიქმნას. ტვინის გარეთ მეტაბოლიზებისას Levodopa-მ შეიძლება გულისრევისა და უეცარი მოძრაობების მსგავსი გვერდითი ეფექტები გამოიწვიოს. ასეთი მეტაბოლიზმის დასათრგუნად სხვა წამლების მიცემაა შესაძლებელი. როდესაც წამლით მკურნალობა ეფექტიანი აღარ არის, შეიძლება ელექტრული იმპულსებით ტვინის ღრმა სტიმულაციის მკურნალობა გამოიყენონ.
მკვლევრები განაგრძობენ ტვინში ღეროვანი უჯრედების გადანერგვის, როგორც შესაძლო მკურნალობის, შესწავლას.
ნევროლოგმა Oliver Sacks-მა levodopa გამოიყენა ლეთარგიული ენცეფალიტის (ensefalit lethargica) მქონე პაციენტების სამკურნალოდ, რომლებიც წლების განმავლობაში არ მოძრაობდნენ ან არ ლაპარაკობდნენ.
PH ასევე ტვინში ლევის სხეულაკებად წოდებული (ცილის გროვების) სახით ალფა-სინუკლეინის ცილის არანორმალურ დაგროვებას უკავშირდება; ამ მდგომარეობამ შესაძლოა ტვინის უჯრედების სიკვდილი გამოიწვიოს. ასევე ცნობილია პარკინსონის დაავადების გამომწვევი რიგი გენეტიკური მუტაციები.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: პარკინსონის დაავადების მქონე პაციენტის ცნობილი ილუსტრაცია ინგლისელი ნევროლოგის William Richard Gowers-ის ნაშრომიდან A Manual of Diseases of the Nervous System (1886).
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: James Parkinson (1755–1824), Walther Birkmayer (1910–1996), Arvid Carlsson (დაბ. 1923), Oleh Hornykiewicz (დაბ. 1926), Oliver Wolf Sacks (დაბ. 1933)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.