ონკოგენები 1976 — კიბოს წარმოშობის გაგება
უჯრედის გაყოფის პროცესი კონკრეტულ მოვლენათა თანმიმდევრობას ეფუძნება, რომელიც ჩვენს გენებში არსებული ინფორმაციის სათანადო დამუშავებას მოიცავს. როდესაც ეს პროცესი ირღვევა, შეიძლება უჯრედების უკონტროლო ზრდა ან კიბო განვითარდეს. უჯრედის კიბოს მდგომარეობამდე პროგრესირებას ორი ზოგადი მექანიზმი უწყობს ხელს. პირველი მოიცავს პროტოონკოგენებს, რომელთა ნორმალური აქტივობაც უჯრედების ჯანსაღ გამრავლებას უჭერს მხარს. პროტოონკოგენი გენეტიკურ თანმიმდევრობაში მუტაციით წარმოქმნილ შეცვლილ ფორმაში უჯრედების გადაჭარბებულ ზრდის ხელშემწყობ ონკოგენად იქცევა. მუტაციები კი რადიაციამ, ქიმიურმა ნივთიერებებმა ან სხვა ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს.
მეორე მხრივ, სიმსივნის დამთრგუნველი (TB) გენები ხელს უშლის კიბოს მდგომარეობის გამომწვევ მოვლენებს. მაგალითად, TB გენების ზოგმა სასარგებლო პროდუქტმა შეიძლება პათოლოგიურ უჯრედებში აპოპტოზი (უჯრედის სიკვდილის ნორმალური და სასარგებლო პროცესი) გამოიწვიოს. ავტომობილს თუ შევადარებთ, ონკოგენები ბოლომდე დაჭერილი აქსელერატორის პედალია, TB გენები კი მუხრუჭებია. თუ პედალი ან მუხრუჭები გაუმართავია, ავტომობილი შესაძლოა სრულიად უკონტროლო გახდეს.
1976 წელს ამერიკელმა ბიოლოგებმა J. Michael Bishop-მა და Harold E. Varmus-მა აჩვენეს, რომ ონკოგენები მრავალი ორგანიზმის, მათ შორის ადამიანის, დეფექტური პროტოონკოგენებია. Bishop-მა პროტოონკოგენები იმ მასალას შეადარა, რომელზეც კიბოს გამომწვევ აგენტებს მოქმედება შეუძლიათ, "კლავიატურებს, რომლებზეც სხვადასხვა კანცეროგენს შეუძლია დაუკრას" უწოდა.
კიბოს გამომწვევი გენები პირველად ვირუსებში აღმოაჩინეს და აჩვენეს, რომ ისინი ნორმალური უჯრედული გენების ასლები იყო. მოკლედ, ვირუსული ონკოგენები პროტოონკოგენები იყო, რომლებიც ვირუსებში ოდნავ შეცვლილი ფორმით ჩაერთო. როდესაც ვირუსი მასპინძელ უჯრედში იჭრება და მას ვირუსული ონკოგენური გენებიც ემატება, მათ შეუძლიათ არსებული პროტოონკოგენური აქტივობა სახიფათოდ გაზარდონ. ამ ონკოვირუსებით გამოწვეული კიბოების თავიდან აცილება ზოგჯერ ვირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინებით არის შესაძლებელი, კიბოს უჯრედებში არსებული ზოგი ონკოგენური ცილა კი მონოკლონური ანტისხეულების სამიზნე შეიძლება გახდეს. გარდა ამისა, ონკოგენების ექსპრესია ზოგჯერ მიკროRNA-ის სახელით ცნობილი მცირე RNA მოლეკულებით ითრგუნება. მეორე მხრივ, ასეთ მიკროRNA-ებში (oncomir) მუტაციებმა შეიძლება ონკოგენები გაააქტიუროს.
სტატიის გამოსახულების აღწერა: DNA-ის ძაფთან დაკავშირებული სიმსივნის დამთრგუნველი ცილა p53-ის მოლეკულური მოდელი. ამ ცილის ფუნქციის დამკარგავმა მუტაციებმა შეიძლება კიბო გამოიწვიოს; ჩვეულებრივ, ეს ცილა "გენომის მცველის" როლს ასრულებს. ონკოგენები აქსელერატორის პედალს ჰგავს, p53 კი მუხრუჭს.
სტატიაში მოხსენიებული ისტორიული პირები: John Michael Bishop (დაბ. 1936), Harold Elliot Varmus (დაბ. 1939)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.