რას გვიჩვენებს ერთად ჰისტოპათოლოგია, იმუნოჰისტოქიმია და მოლეკულური დიაგნოსტიკა სარკომის დიაგნოზში?

სარკომები ორგანიზმის შემაერთებელი და საყრდენი ქსოვილებისგან წარმოშობილი იშვიათი, მაგრამ აგრესიული სიმსივნეებია. ისინი შეიძლება სხვადასხვა ქსოვილიდან — კუნთიდან, ცხიმიდან, ძვლიდან, ნერვიდან, ხრტილიდან ან სისხლძარღვებიდან — განვითარდეს და 100-ზე მეტ ქვეტიპად დაიყოს.

ეს მრავალფეროვნება ზუსტ დიაგნოზს ართულებს, ამიტომ დიაგნოსტიკა მხოლოდ გამოცდილმა პათოლოგებმა უნდა ჩაატარონ. რადგან არასწორმა ან არასრულმა დიაგნოზმა შეიძლება უშუალოდ იმოქმედოს მკურნალობის წარმატებასა და პაციენტის პროგნოზზე.

უნდა გვახსოვდეს, რომ რბილი ქსოვილის წარმონაქმნი შეიძლება არა მხოლოდ სარკომა, არამედ ლიპომის მსგავსი კეთილთვისებიანი დაზიანება ან მეტასტაზური კარცინომის, მელანომისა თუ ლიმფომის მსგავსი სხვა ავთვისებიანი სიმსივნეც იყოს.

სტატიაში დეტალურად განვიხილავთ სარკომის ზუსტი დიაგნოზისთვის გამოყენებულ მეთოდებს: ჰისტოპათოლოგიას, იმუნოჰისტოქიმიას, მოლეკულურ დიაგნოსტიკას და სიმსივნის გრეიდის განსაზღვრას. ჩვენი მიზანია ავხსნათ, როგორ მიიღწევა ამ პროცესში დიაგნოსტიკური სიზუსტე და რას ნიშნავს ეს პაციენტისთვის.

სარკომის დიაგნოზის საფუძველია ჰისტოპათოლოგიური გამოკვლევა. ბიოფსიით ან ოპერაციით მიღებული სიმსივნური ქსოვილი მიკროსკოპით ფასდება.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, რბილი ქსოვილის ნეოპლაზმები 100-ზე მეტ ჰისტოლოგიურ ქვეტიპად იყოფა. მოზრდილებში ხშირად გვხვდება:

• ლიპოსარკომა,
• სინოვიური სარკომა,
• ლეიომიოსარკომა,
• რაბდომიოსარკომა,
• ფიბროსარკომა და
• ანგიოსარკომა.

კლასიფიკაცია ჩვეულებრივ ხდება იმ ნორმალური ქსოვილის მიხედვით, რომელსაც სიმსივნე ყველაზე მეტად ჰგავს: მაგალითად, ლიპოსარკომა → ცხიმოვანი ქსოვილი, ლეიომიოსარკომა → გლუვკუნთოვანი ქსოვილი. თუმცა ალვეოლური რბილი ქსოვილის სარკომისა ან ეპითელიოიდური სარკომის შემთხვევაში დასახელება სიმსივნის არქიტექტურას ეფუძნება.

უჯრედების მორფოლოგიური განლაგების გარდა, დიაგნოზის დასაზუსტებლად პათოლოგები დამატებით იმუნოჰისტოქიმიურ და მოლეკულურ ტესტებს ატარებენ.

ქვემოთ ჩანს Memorial Sloan Kettering-ის კიბოს ცენტრის (MSKCC) მონაცემთა ბაზაში შეტანილი 10000 მოზრდილის რბილი ქსოვილის სარკომის შემთხვევის განაწილება ჰისტოლოგიური ქვეტიპების მიხედვით:

სარკომის დიაგნოსტიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საშუალება, იმუნოჰისტოქიმიური (IHC) შეღებვა, სიმსივნური უჯრედების წარმოშობაზე მიანიშნებს. მეთოდი უჯრედებში კონკრეტული ცილების ამომცნობი ანტისხეულებით ქსოვილის დიფერენცირების შესაძლო მიმართულებას ავლენს.

ჰისტოლოგიური სურათი ხშირად განმასხვავებელია, თუმცა IHC მარკერები დიაგნოსტიკურ ღირებულებას განსაკუთრებით მსგავსი მორფოლოგიის მქონე სხვადასხვა სარკომის ქვეტიპის გარჩევისას ზრდის. თითოეული მარკერი ფასდება არა ცალკე, არამედ „მარკერთა პანელში“ სხვა შედეგებთან ერთად.

სარკომებში ხშირად გამოყენებული IHC მარკერების რამდენიმე მაგალითია:

• 🟣 დესმინი: კუნთოვანი უჯრედული წარმოშობის მაჩვენებელი ეს მარკერი განსაკუთრებით რაბდომიოსარკომის (RMS) და ნაკლები სიხშირით ლეიომიოსარკომის დიაგნოზშია მნიშვნელოვანი. დადებითობა მიოგენურ დიფერენცირებას უჭერს მხარს.
• 🔵 S100 და ნეიროფილამენტები: ეს მარკერები ნერვის გარსიდან წარმოშობილ სიმსივნეებში ხშირად დადებითია და ასევე მელანოციტური დიფერენცირების მქონე სიმსივნეებშიც შეიძლება იყოს. სარკომებს შორის ნათელუჯრედოვანმა სარკომამ და PEComa-მ ამ მარკერებზე შეიძლება დადებითობა აჩვენოს.
• 🟠 ციტოკერატინი: სარკომათა უმრავლესობაში არ გვხვდება, ამიტომ დადებითობას მნიშვნელობა აქვს. სინოვიური სარკომა და ეპითელიოიდური სარკომა ციტოკერატინზე დადებითია, მაშინ როცა ფიბროსარკომა ჩვეულებრივ უარყოფითია. ეს განსხვავება დიფერენციულ დიაგნოსტიკაში გამოიყენება.
• 🔴 VIII ფაქტორთან დაკავშირებული ანტიგენი და CD31: ეს მარკერები ენდოთელური უჯრედებიდან წარმოშობილი სიმსივნეების დიაგნოსტიკაში, განსაკუთრებით ანგიოსარკომის მსგავსი სიმსივნეების დასადასტურებლად გამოიყენება.

ყველა ეს მარკერი მიკროსკოპულ მორფოლოგიასთან ერთად არა მხოლოდ სწორი ქვეტიპის განსაზღვრას ემსახურება, არამედ მკურნალობის გადაწყვეტილებებზე გავლენის მქონე მნიშვნელოვან ბიოლოგიურ ხედვასაც იძლევა.

სარკომის მრავალი ქვეტიპი სპეციფიკურ ქრომოსომულ ტრანსლოკაციებს უკავშირდება. ამ ცვლილებებით წარმოქმნილი შერწყმული გენებიროგორც დიაგნოსტიკის, ისე მიზნობრივი მკურნალობის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია.

მოლეკულურ ტესტებს ამ გენეტიკური ცვლილებების გამოვლენა შემდეგი მეთოდებით შეუძლია:

• FISH (ფლუორესცენტული in situ ჰიბრიდიზაცია): ქრომოსომებზე კონკრეტული ტრანსლოკაციების ვიზუალიზაციას ახდენს. განსაკუთრებით სინოვიური სარკომის მსგავსი ქვეტიპების დასადასტურებლად გამოიყენება.
• RT-PCR: შერწყმული გენების mRNA-ის გამოვლენას იძლევა.
• NGS-ზე დაფუძნებული შერწყმის პანელები: შეიძლება ერთდროულად მრავალი შერწყმული გენი გააანალიზოს. კლინიკური ეჭვისას მულტიდისციპლინურ გუნდთან ერთად უნდა შეფასდეს.

პროსპექტულ კვლევებში ნაჩვენებია, რომ მოლეკულური მეთოდები ზოგიერთ შემთხვევაში ჰისტოპათოლოგიურ დიაგნოზს ცვლის დამატებითი ინფორმაციის საფუძველზე. ამიტომ ეს ტესტები სარკომის გამოცდილი პათოლოგების ხელმძღვანელობით და კლინიკურ ინფორმაციასთან ერთად უნდა შეფასდეს.

სარკომათა უმრავლესობის პათოლოგიური შეფასება სიმსივნის აგრესიულობის პოტენციალის ამსახველი ჰისტოლოგიური გრეიდის განსაზღვრას მოიცავს. ის სიმსივნის დიფერენცირების დონეს, მიტოზურ აქტივობასა და ნეკროზის წილს ეფუძნება.

• გრეიდი 1 (დაბალი): სიმსივნური უჯრედები კარგად დიფერენცირებულია და ნორმალურ ქსოვილს ჰგავს.
• გრეიდი 2 (შუალედური): უჯრედები ზომიერად დიფერენცირებულია.
• გრეიდი 3 (მაღალი): ცუდად დიფერენცირებული სიმსივნური უჯრედები ნორმისგან მკვეთრად განსხვავდება და აგრესიული მიმდინარეობით ხასიათდება.

ეს შეფასება CAP-ის, AJCC/UICC-ისა და FNCLCC-ის მსგავს საერთაშორისო გაიდლაინებს შეესაბამება.

თუმცა ზოგი ქვეტიპისთვის ეს კლასიფიკაცია შესაფერისი არ არის. მაგალითად, ავთვისებიანი პერიფერიული ნერვის გარსის სიმსივნეების, ალვეოლური რბილი ქსოვილის სარკომისა და ეპითელიოიდური სარკომის დროს გრეიდს შეიძლება პროგნოზული მნიშვნელობა არ ჰქონდეს.

🧩 რატომ არის სარკომის დიაგნოსტიკა რთული?
ქვემოთ გამოსახულია სარკომების მრავალფეროვნება, რომელთა ჰისტოგენეზი (წარმოშობის ქსოვილი) ნათელი არ არის. სხვადასხვა ასაკობრივმა ჯგუფებმა, მდებარეობამ და მიკროსკოპულმა მახასიათებლებმა დიაგნოსტიკაში მნიშვნელოვანი გაურკვევლობები შეიძლება შექმნას.

სარკომების ჰისტოპათოლოგიურ, იმუნოჰისტოქიმიურ და მოლეკულურ დონეზე სრულყოფილი ანალიზი სწორი ქვეტიპის კლასიფიკაციისთვის აუცილებელია.

განსაკუთრებით გენეტიკური ტრანსლოკაციებისა და შერწყმული გენების გამოვლენამ დიაგნოსტიკური სიზუსტეც გაზარდა და მიზნობრივი მკურნალობის სტრატეგიებსაც გაუხსნა გზა.

საბოლოოდ, სარკომის დიაგნოსტიკა მულტიდისციპლინურ მიდგომას მოითხოვს. პათოლოგის, ონკოლოგის, ქირურგისა და რადიოლოგის თანამშრომლობით ინდივიდუალურად ყველაზე შესაფერისი მკურნალობა შეიძლება განისაზღვროს, რაც როგორც სიცოცხლის ხანგრძლივობას, ისე ცხოვრების ხარისხს აუმჯობესებს.