რატომ და როგორ იწვევს კიბო სიკვდილს?

კიბო დაავადებათა ჯგუფს აღნიშნავს, რომლებიც გენეტიკური დაზიანებების დაგროვების შედეგად უჯრედების უკონტროლო დაყოფისა და ზრდის დაწყებასა და ხშირად მეზობელ ქსოვილებში გავრცელებას უკავშირდება. კიბო მნიშვნელოვან ორგანოებში, ნერვებსა თუ სისხლძარღვებში იზრდება. მათ ფუნქციებს აფერხებს და აზიანებს, რითაც სიკვდილს იწვევს. ის ადამიანის თითქმის ნებისმიერ უჯრედში შეიძლება დაიწყოს.
როგორ იწყება კიბო?
ჩვეულებრივ, ახალი უჯრედები ზრდითა და დაყოფით წარმოიქმნება. როდესაც უჯრედები ძალიან ბერდება ან ზიანდება, კვდება და მათ ადგილს ახლად წარმოქმნილი უჯრედები იკავებს. თუმცა კიბოს დროს უჯრედული დაშლისა და განახლების პროცესები დაზიანებულია. შედეგად ახალი უჯრედები სულ უფრო არანორმალური ხდება, ძველი უჯრედები კი მაშინაც ცოცხლობს, როდესაც ორგანიზმმა ისინი უნდა გაანადგუროს. გარდა ამისა, ახალი უჯრედები საჭიროების გარეშეც წარმოიქმნება. ამ ჭარბმა უჯრედებმა შეიძლება უკონტროლო დაყოფა დაიწყოს და სიმსივნური წარმონაქმნები შექმნას.
დაკავშირებული თემა: რა არის კიბო? რატომ და როგორ ვითარდება? მოკლედ მთელი პროცესი და ბიოლოგია
არის კიბო გენეტიკური დაავადება?
კიბო უჯრედულ გენებში – განსაკუთრებით იმ გენებში, რომლებიც უჯრედის ფუნქციებს, მის ზრდასა და დაყოფას აკონტროლებს – წარმოქმნილი ცვლილებების გამო ვითარდება, ამიტომ გენეტიკური მდგომარეობაა. ადამიანს ეს გენეტიკური ცვლილებები მშობლებისგან მემკვიდრეობით შეიძლება გადაეცეს; მემკვიდრეობითი კიბოები ყველა კიბოს %10-15-ს შეადგენს. ამის საპირისპიროდ, კიბოების უმეტესობა სიცოცხლის განმავლობაში შეძენილი გენეტიკური ცვლილებებით ვითარდება; უჯრედების დაყოფისას ან ტოქსინების ზემოქმედებისას გარემო ფაქტორების მიერ უჯრედული DNA-ის დაზიანებით წარმოქმნილი გენეტიკური შეცდომების გამო.
როდესაც გენი მუტაციას განიცდის ან ზედმეტად კოპირდება, მუდმივად აგრძელებს მუშაობას მაშინაც, როცა არ უნდა მუშაობდეს. ონკოგენებად წოდებულ ამ არანორმალურ გენებს კიბოს გამოწვევის პოტენციალი აქვს. ონკოგენები უკონტროლოდ მზარდ უჯრედებს წარმოქმნის, რამაც კიბოსა და სიმსივნის განვითარება შეიძლება გამოიწვიოს.
სიმსივნის დამთრგუნველ გენებში ცვლილებებმაც, რომლებიც ჩვეულებრივ უჯრედების ზრდის დათრგუნვას ეხმარება, შეიძლება კიბოს სიმსივნეების ზრდა გამოიწვიოს.
- დაკავშირებული თემა: კიბოს გენეტიკა – გენეტიკური ტესტები, მემკვიდრეობითი კიბოები, ზუსტი ონკოლოგიის პრეპარატები – ახსნა ინფოგრაფიკული პოსტერით
რა არის სიმსივნე? როგორ წარმოიქმნება
უმეტეს შემთხვევაში სიმსივნე არანორმალური ქსოვილის სოლიდური/მყარი მასაა. თუმცა ზოგი კიბო სისხლშიც ვითარდება და ისინი ჩვეულებრივ მყარ სიმსივნეებს არ წარმოქმნის.
კეთილთვისებიანი სიმსივნეები
ზოგი სიმსივნე კეთილთვისებიანი ანუ არაკიბოვანია – მათ სამედიცინო ენაზე ბენიგნურს ვუწოდებთ. კეთილთვისებიანი სიმსივნეები შეიძლება საკმაოდ დიდი იყოს, თუმცა ჩვეულებრივ არ ვრცელდება. უმეტესობა ამოღების ან განადგურების შემდეგ აღარ იზრდება და სიკვდილს არ იწვევს – თუმცა ზოგ შემთხვევაში სიცოცხლისთვის საშიში შეიძლება იყოს.
ავთვისებიანი სიმსივნეები
სიმსივნეები შეიძლება ავთვისებიანი ანუ კიბოვანიც იყოს – მათ სამედიცინო ენაზე მალიგნურს ვუწოდებთ. კიბოს სიმსივნეებს ქსოვილების ფუნქციაზე ზემოქმედებით გავრცელებისა და გარშემო ქსოვილებში შეჭრის მიდრეკილება აქვს.
რით განსხვავდება კიბოს უჯრედები ნორმალური უჯრედებისგან?
ნორმალურ და კიბოს უჯრედებს შორის მრავალი განსხვავებაა. სწორედ ეს განსხვავებები აძლევს კიბოს უჯრედებს ისეთი სიმსივნეების წარმოქმნის საშუალებას, რომლებმაც ორგანოთა დაზიანება, განადგურება და საბოლოოდ სიკვდილი შეიძლება გამოიწვიოს.

ნორმალური ჯანსაღი უჯრედებისგან განსხვავებით, კიბოს უჯრედები შეიძლება უკონტროლოდ და ძალიან მაღალი სიჩქარით გაიზარდოს და დაიყოს. ისინი ასევე არ მწიფდება და არ ვითარდება მაღალსპეციალიზებული ფუნქციების შესასრულებლად ისე, როგორც ნორმალური უჯრედები. მათ შეუძლიათ „დაემალონ“ იმუნურ სისტემას, რომელიც ჩვეულებრივ არანორმალურ ან დაზიანებულ უჯრედებს ანადგურებს და აშორებს. უფრო მეტიც, ზოგჯერ შეიძლება იმოქმედონ სიმსივნის გარშემო არსებულ და მის მკვებავ მოლეკულებზე, სისხლძარღვებსა და ჯანსაღ უჯრედებზეც. მაგალითად, შეიძლება ნორმალურ უჯრედებს სისხლძარღვები წარმოქმნევინონ, რომლებიც მზარდ სიმსივნეს საჭირო საკვებსა და ჟანგბადს მიაწვდის. ეს ახალი სისხლძარღვები ნარჩენებსაც აშორებს.
კიბოს სიმსივნის ნაწილები შეიძლება მოწყდეს და სისხლის ან ლიმფური სისტემით ორგანიზმში იმოგზაუროს, სხვადასხვა ადგილას ახალი სიმსივნეები შექმნას; ამას სამედიცინო ენაზე მეტასტაზს ვუწოდებთ. კიბოთი გამოწვეული სიკვდილიანობის %90-ზე მეტზე პასუხისმგებელი მეტასტაზებია. ავთვისებიანი სიმსივნეები ზოგჯერ მკურნალობის შემდეგაც კვლავ იზრდება. სისხლში ან ორგანოებში არსებული კიბოს უჯრედები თუ სიმსივნეები ორგანოთა ფუნქციებს არღვევს. მათ შეუძლიათ ორგანოების ჯანსაღი უჯრედები გაანადგურონ, საკვებისა თუ ჟანგბადის მიწოდება შეუფერხონ და ნარჩენი პროდუქტების დაგროვება დაუშვან. თუ კიბო იმდენად მძიმდება, რომ სასიცოცხლო ორგანოს ფუნქციას ხელს უშლის ან არღვევს, შეიძლება სიკვდილით დასრულდეს.
რატომ იწვევს კიბოს სხვადასხვა სახეობა სიკვდილს?
|
კიბოს ტიპი |
მის მიერ გამოწვეული მდგომარეობები |
|
კუჭ-ნაწლავის კიბოები |
კიბოები, რომლებიც საჭმლის მომნელებელი სისტემის დახშობით ან ინფექციასთან დაკავშირებული არასაკმარისი კვებით სიკვდილს იწვევს.
|
|
ფილტვის კიბოები |
კიბოები, რომლებმაც ფილტვის კოლაფსის (ფილტვის გახვრეტის, ჩაფუშვის ან პნევმოთორაქსის), ინფექციის ან ჟანგბადის ნაკლებობის გამო სიკვდილი შეიძლება გამოიწვიოს. |
|
ძვლის კიბოები |
კიბოები, რომლებიც სისხლში კალციუმის მომატებული დონისა და ჯანსაღი ძვლის ტვინის შემცირების გამო ორგანიზმის ინფექციასთან ბრძოლის, სისხლდენის შეჩერებისა და ქსოვილებისთვის ჟანგბადის მიწოდების უნარს ამცირებს. |
|
ღვიძლის კიბოები |
კიბოები, რომლებიც ორგანიზმში ქიმიური ნივთიერებებისა და ტოქსინების დაგროვებით სიკვდილს იწვევს. |
|
სისხლის კიბოები |
კიბოები, რომლებიც სისხლძარღვებს აზიანებს და შეიძლება სასიკვდილო, უკონტროლო სისხლდენა გამოიწვიოს. |
კიბოს სტადიები და სიმპტომები
ადრეულ ეტაპზე აღმოჩენილი კიბოები ადრეული მკურნალობით ჩვეულებრივ მძიმე სიმპტომებს არ იწვევს და სიკვდილამდე არ მიდის. თუმცა უმკურნალო, შორსწასული კიბო მძიმე სიმპტომების გამოწვევისკენაა მიდრეკილი და სიკვდილის გამოწვევის უფრო მაღალი ალბათობა აქვს.
რა არის კიბოს გავრცელებული სიმპტომები?
- არანორმალური გროვები, კვანძები, გამაგრებები ან შეშუპებები
- კანის ცვლილებები, როგორიცაა ახალი ან შეცვლილი ხალები, ქავილი, აქერცვლა ან ჩაღრმავება, ფერის გაფერმკრთალება, გამუქება, შეჭმუხვნა ან ანთება
- მუდმივი ხველა ან ხმის ჩახლეჩა
- არანორმალური გამონადენი ან ცვლილებები ძუძუს დვრილიდან ან სასქესო ორგანოებიდან
- შარდვისას ტკივილი ან გაძნელება
- სისხლი შარდში ან განავალში
- აუხსნელი სისხლჩაქცევები
- ნაწლავის მოქმედების ჩვევების ცვლილებები
- ტკივილი მუცლის არეში
- გულისრევა და ღებინება
- მადის დაქვეითება
- ჭამისა და ყლაპვის გაძნელება
- მუდმივი გულძმარვა და მოუნელებლობა
- აუხსნელი და მუდმივი ძლიერი დაღლილობა
- აუხსნელი ცხელება ან ღამის ოფლიანობა
- პირის ან ტუჩების დაბუჟება, ტკივილი ან სისხლდენა
- თავის ტკივილები და კრუნჩხვები
- მხედველობისა და სმენის ცვლილებები
- პირში ან ენაზე თეთრი ან წითელი ლაქები
- შეუხორცებელი ჭრილობები
- კანისა და თვალების გაყვითლება
- აუხსნელი წონის კლება ან მატება
დაკავშირებული თემა: რა სიმპტომები აქვს კიბოს მისი ტიპების მიხედვით?
„In situ“ და ადრეული სტადიის კიბო
სტადია 0
ეს ნიშნავს, რომ კიბოები ან სიმსივნეები in situ-ა, ანუ ქსოვილის უჯრედების მხოლოდ ერთ შრეშია ან რჩება იმ ადგილას, სადაც თავდაპირველად განვითარდა. ეს აჩვენებს, რომ არ გავრცელებულა. In situ წარმონაქმნები, ჩვეულებრივ, სიმსივნის ან კიბოს უჯრედების ქირურგიული ამოღებით მაღალი ალბათობით განკურნებადია.
სტადია 1
ხშირად ადრეული სტადიის კიბოდ ცნობილი პირველი სტადიის კიბოები ან სიმსივნეები მცირეა და მეზობელ ქსოვილებში ღრმად არ იჭრება. ასევე არ ვრცელდება ორგანიზმის სხვა ნაწილებში ან ლიმფურ სისტემაში.
ნულოვანი ან პირველი სტადიის კიბოს მქონე პირებს შეიძლება არავითარი სიმპტომი არ ჰქონდეთ, ხოლო ზოგს ქვემოთ მოცემულის მსგავსი სიმპტომები ან ცვლილებები გამოუვლინდეს.
შორსწასული სტადიის კიბოები
სტადიები 2 და 3
მეორე და მესამე სტადიის კიბოები და სიმსივნეები, ჩვეულებრივ, უფრო დიდი ზომისაა და მეზობელ ქსოვილებში ღრმად არის ჩაზრდილი. შესაძლოა ლიმფურ სისტემასა და ლიმფურ კვანძებშიც გავრცელებული იყოს, თუმცა შორეულ ორგანოებში გავრცელება არ არის.
სტადია 4
მეოთხე სტადიის კიბოს მეტასტაზურ ან შორსწასულ კიბოსაც უწოდებენ. ამ სტადიაზე კიბოები ან სიმსივნეები სხეულის სხვა ნაწილებშია გავრცელებული.
შორსწასული კიბოს მქონე ადამიანებს კიბოს ტიპისა და მდებარეობის მიხედვით განსხვავებული სიმპტომები ექნებათ.
სიცოცხლის დასასრულთან დაკავშირებული ზოგი ფაქტორის წინასწარ განსაზღვრა არანაირად არ შეიძლება:
- რა მოხდება ადამიანის სიცოცხლის ბოლოს
- რამდენ ხანს გაგრძელდება სიცოცხლის ბოლო პერიოდი
- დასრულდება თუ არა სიკვდილით
ზოგი ადამიანი საკმაოდ სწრაფად იღუპება, განსაკუთრებით თუ მოულოდნელი გართულებები (დაავადებასთან დაკავშირებული პრობლემები) განვითარდა ან კიბო ძალიან მძიმეა. სხვა შემთხვევებში ამას თვეები ან წლები შეიძლება დასჭირდეს.
თუმცა კიბოს ზრდის ან გავრცელებისას ის ერთზე მეტ ორგანოსა და ორგანიზმის ძირითად ფუნქციებზე იწყებს ზემოქმედებას.
შეიძლება დაგაინტერესოთ: რას ნიშნავს მეტასტაზური? რატომ ვითარდება მეტასტაზი?
კიბოს პროგრესირების გავრცელებული სიმპტომებია:
- ძლიერი დაღლილობა და სისუსტე
- კონცენტრაციისა და აზროვნების უნარის დაქვეითება
- წონისა და კუნთების დაკარგვა ან გამხდრობა
- მადის დაკარგვა
- ჭამისა და ყლაპვის გაძნელება
- საქმიანობათა უმეტესობაში დახმარების საჭიროება
- დროის უმეტესი ნაწილის ძილსა თუ დასვენებაში გატარების საჭიროება
- გარესამყაროში მიმდინარე მოვლენებისადმი ინტერესის შემცირება
- სტუმრებთან ნაკლები დროის გატარება ან გარშემო მხოლოდ რამდენიმე ადამიანის ყოფნის სურვილი
- ჩამოშვებული ტუჩები
- საუბარი საკითხებზე, რომლებიც მიმდინარე მოვლენებს ან იქ მყოფ ადამიანებს არ ეხება
- ღამით შფოთვის, მარტოობის, მოუსვენრობის ან შიშის გაძლიერება
- გულისცემის ცვლილებები, მაგალითად უფრო სწრაფი, არარეგულარული ან დასუსტებული
- დაბალი არტერიული წნევა
სიმპტომები, რომლებიც კიბოს მქონე ადამიანს ტერმინალურ (ბოლო) პერიოდთან მიახლოებისას შეიძლება ჰქონდეს:
- ხიხინიანი სუნთქვა და შეგუბება
- ცივი, მოლურჯო ან მუქი კანი, განსაკუთრებით ხელებსა და ტერფებზე
- ნელი სუნთქვა, ზოგჯერ 10 – 30 წამის ხანგრძლივობის პაუზებით
- შარდის შემცირება
- განმეორებადი ან მოუსვენარი, უნებლიე მოძრაობები
- პირისა და ტუჩების სიმშრალე
- ნაწლავისა და შარდის ბუშტის კონტროლის დაკარგვა
- ჰალუცინაციები ან სიზმრის მსგავსი მდგომარეობები, მაგალითად მოგზაურობა, გარდაცვლილი ადამიანების მიერ შეგებება ან მოგზაურობისთვის მზადება
- დაბნეულობა ადგილის, დროისა და გარშემო მყოფთა ვინაობის შესახებ
- გარე სიგნალებზე, მაგალითად ხმასა და შეხებაზე, თანდათან ნაკლებად რეაგირების ტენდენცია
- ცნობიერ მდგომარეობაში შესვლისა და გამოსვლის ტენდენცია
- მეტყველებისა და სმენის დაქვეითება
- ბუნდოვანი ან მკრთალი მხედველობა
- ქუთუთოების დახუჭვის გაძნელება
სიცოცხლის დაკარგვის ნიშნები:
- პულსი ჩერდება
- ნაწლავი ან შარდის ბუშტი უკონტროლოდ იცლება
- თვალები მოძრაობას წყვეტს
- გუგები ფართოვდება და ასე რჩება ძლიერი სინათლის დროსაც კი
- სუნთქვა წყდება
- არტერიული წნევა ვერ იზომება
მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ, რომ სიმპტომები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ადამიანის კიბოს ტიპისა და დაზიანებული ორგანოების მიხედვით.
დაკავშირებული თემა: იმედისმომცემი ისტორიები
შეჯამება
კიბოს მქონე ადამიანი მაშინ იღუპება, როდესაც კიბოს უჯრედები ან სიმსივნეები ორგანოების ფუნქციას იმდენად აზიანებს, რომ სასიცოცხლო პროცესების შესრულება შეუძლებელი ხდება. ადრეული სტადიის კიბოს მქონე პირებმა შეიძლება არავითარი სიმპტომი ვერ შეამჩნიონ ან ისეთი სიმპტომები ჰქონდეთ, რომლებიც მაშინვე თვალში არ ხვდება. კიბოს პროგრესირებისა და სხეულის მრავალ ადგილას გავრცელებისას სიმპტომები, როგორც სიკვდილის ალბათობა, მატებისკენაა მიდრეკილი.
*
კიბოს მქონე ადამიანის სიცოცხლის დასასრულთან მიახლოების ნიშნები და რჩევები ახლობლებისთვის (დეტალურად)
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.