سرطان چرا و چگونه باعث مرگ میشود؟

سرطان به گروهی از بیماریها گفته میشود که در آنها بر اثر انباشته شدن آسیبهای ژنتیکی، سلولها شروع به تقسیم و رشد کنترلنشده میکنند و اغلب به بافتهای اطراف گسترش مییابند. سرطان در اندامهای مهم، اعصاب یا رگهای خونی رشد میکند و با مختل کردن عملکرد و آسیب رساندن به آنها باعث مرگ میشود. سرطان میتواند تقریباً در هر سلول انسانی آغاز شود.
سرطان چگونه آغاز میشود؟
معمولاً سلولهای جدید از طریق رشد و تقسیم ایجاد میشوند. سلولها هنگامی که بسیار پیر یا آسیبدیده میشوند، میمیرند و سلولهای تازهتشکیلشده جای آنها را میگیرند. اما در سرطان، فرایندهای تخریب و نوسازی سلولی دچار اختلالاند. در نتیجه سلولهای جدید بهتدریج غیرطبیعیتر میشوند و سلولهای پیر، حتی زمانی که بدن باید آنها را از بین ببرد، به زندگی ادامه میدهند. همچنین با وجود نبود نیاز، سلولهای جدید تشکیل میشوند. این سلولهای اضافی با شروع تقسیم کنترلنشده میتوانند رشدهای توموری ایجاد کنند.
موضوع مرتبط: سرطان چیست؟ چرا و چگونه ایجاد میشود؟ مروری کوتاه بر کل فرایند و زیستشناسی آن
آیا سرطان بیماری ژنتیکی است؟
از آنجا که سرطان در پی تغییرات ژنهای سلولی، بهویژه ژنهایی که عملکردهای سلولی مربوط به رشد و تقسیم را کنترل میکنند، ایجاد میشود، یک وضعیت ژنتیکی است. فرد ممکن است این تغییرات ژنتیکی را از والدین خود به ارث ببرد؛ سرطانهای ارثی %10-15 همه سرطانها را تشکیل میدهند. در مقابل، بیشتر سرطانها در نتیجه تغییرات ژنتیکی اکتسابی در طول زندگی به وجود میآیند؛ این تغییرات حاصل خطاهای ژنتیکی هنگام تقسیم سلول یا آسیب به DNA سلولی بر اثر عوامل محیطی در زمان مواجهه با مواد سمی هستند.
وقتی ژنی جهش مییابد یا بیش از حد کپی میشود، ممکن است به طور مداوم فعال بماند، در حالی که نباید چنین باشد. انکوژنها نام این ژنهای غیرطبیعی است که توان بالقوه ایجاد سرطان دارند. انکوژنها باعث ایجاد سلولهایی با رشد کنترلنشده میشوند که ممکن است به ایجاد سرطان و تومور منجر شوند.
تغییرات ژنهای سرکوبگر تومور که معمولاً به مهار رشد سلولی کمک میکنند، نیز میتوانند رشد تومورهای سرطانی را تحریک کنند.
- موضوع مرتبط: ژنتیک سرطان – آزمایشهای ژنتیکی، سرطانهای ارثی، داروهای انکولوژی دقیق – توضیح با پوستر اینفوگرافیک
تومور چیست؟ چگونه تشکیل میشود
در بیشتر موارد، تومورها تودههای جامدی از بافت غیرطبیعی هستند. با این حال برخی سرطانها در خون ایجاد میشوند و معمولاً تومور جامد تشکیل نمیدهند.
تومورهای خوشخیم
برخی تومورها خوشخیم یا غیرسرطانی هستند؛ در اصطلاح پزشکی آنها را بنین مینامیم. تومورهای خوشخیم ممکن است تا حدی بزرگ باشند، اما معمولاً منتشر نمیشوند. بیشتر آنها پس از برداشتن یا از بین بردن دوباره رشد نمیکنند و به مرگ منجر نمیشوند؛ با این حال در بعضی شرایط میتوانند تهدیدکننده زندگی باشند.
تومورهای بدخیم
تومورها ممکن است بدخیم یا سرطانی نیز باشند؛ در اصطلاح پزشکی آنها را مالیگنانت مینامیم. تومورهای سرطانی تمایل دارند با تأثیر بر عملکرد بافتها گسترش یابند و با احاطه کردن بافتها به آنها هجوم ببرند.
تفاوت سلولهای سرطانی با سلولهای طبیعی چیست؟
میان سلولهای طبیعی و سلولهای سرطانی تفاوتهای فراوانی وجود دارد. همین تفاوتها به سلولهای سرطانی اجازه میدهند تومورهایی تشکیل دهند که میتوانند باعث آسیب اندامها، تخریب آنها و در نهایت مرگ شوند.
برخلاف سلولهای طبیعی سالم، سلولهای سرطانی میتوانند به صورت کنترلنشده و با سرعت بسیار بالا رشد و تقسیم کنند. همچنین سلولهای سرطانی مانند سلولهای طبیعی برای انجام عملکردهای بسیار تخصصی بالغ نمیشوند و تکامل نمییابند. آنها میتوانند از دستگاه ایمنی که معمولاً سلولهای غیرطبیعی یا آسیبدیده را تخریب و حذف میکند، «پنهان شوند». افزون بر این، گاهی میتوانند مولکولها، رگهای خونی و سلولهای سالمی را که تومور را احاطه و تغذیه میکنند تحت تأثیر قرار دهند. برای مثال میتوانند سلولهای طبیعی را وادار به ساخت رگهای خونی کنند تا مواد مغذی و اکسیژن مورد نیاز تومورها هنگام رشد تأمین شود. این رگهای خونی جدید مواد زائد را نیز دور میکنند.
قطعات تومور سرطانی ممکن است جدا شوند و از طریق خون یا دستگاه لنفاوی در بدن حرکت کنند و در نقاط دیگر تومورهای جدید بسازند؛ در اصطلاح پزشکی این وضعیت را متاستاز مینامیم. متاستاز مسئول بیش از %90 مرگهای ناشی از سرطان است. تومورهای بدخیم گاهی پس از درمان نیز دوباره رشد میکنند. سلولها یا تومورهای سرطانی موجود در جریان خون یا اندامها میتوانند عملکرد اندامها را مختل کنند. ممکن است سلولهای سالم اندامها را تخریب کنند، مانع رسیدن مواد مغذی یا اکسیژن به آنها شوند و اجازه دهند مواد زائد انباشته شوند. اگر سرطان آنقدر شدید شود که عملکرد یک اندام حیاتی را مختل یا متوقف کند، ممکن است به مرگ منجر شود.
چرا انواع مختلف سرطان باعث مرگ میشوند؟
|
نوع سرطان |
وضعیتهایی که ایجاد میکند |
|
دستگاه گوارش (معده و روده) سرطانهای آن |
سرطانهایی که به علت انسداد دستگاه گوارش یا سوءتغذیه ناشی از عفونت باعث مرگ میشوند.
|
|
ریه سرطانهای آن |
سرطانهایی که ممکن است به علت کلاپس ریه (سوراخ شدن، خوابیدن ریه یا پنوموتوراکس)، عفونت یا کمبود اکسیژن باعث مرگ شوند. |
|
سرطانهای استخوان |
سرطانهایی که با افزایش سطح کلسیم در جریان خون و کاهش مغز استخوان سالم، توانایی بدن را برای مبارزه با عفونت، توقف خونریزی و انتقال اکسیژن به بافتها کاهش میدهند. |
|
کبد سرطانهای آن |
سرطانهایی که به علت انباشته شدن مواد شیمیایی و سموم در بدن باعث مرگ میشوند. |
|
سرطانهای خون |
سرطانهایی که به رگهای خونی آسیب میرسانند و ممکن است باعث خونریزیهای کشنده و کنترلناپذیر شوند. |
مراحل و علائم سرطان
سرطانهایی که در مرحله اولیه شناسایی میشوند، با درمان زودهنگام معمولاً علائم شدید ایجاد نمیکنند و باعث مرگ نمیشوند. اما سرطان پیشرفته درماننشده تمایل دارد علائم شدید ایجاد کند و احتمال بیشتری دارد که باعث مرگ شود.
علائم شایع سرطان چیست؟
- تودهها، برجستگیها، سفتیها یا تورمهای غیرطبیعی
- تغییرات پوستی مانند خالهای جدید یا در حال تغییر، خارش، پوستهریزی یا فرورفتگی، رنگپریدگی، تیره شدن، چروکیدگی یا التهاب
- سرفه یا گرفتگی صدایی که برطرف نمیشود
- ترشح یا تغییر غیرطبیعی نوک پستان یا ناحیه تناسلی
- درد یا دشواری هنگام ادرار کردن
- وجود خون در ادرار یا مدفوع
- کبودی بیدلیل
- تغییر در عادتهای روده
- درد در ناحیه شکم
- تهوع و استفراغ
- کاهش اشتها
- دشواری در خوردن و بلعیدن
- سوزش معده و سوءهاضمهای که برطرف نمیشود
- خستگی شدید بیدلیل و مداوم
- تب یا تعریق شبانه بیدلیل
- بیحسی، درد یا خونریزی دهان یا لبها
- سردرد و تشنج
- تغییرات بینایی و شنوایی
- لکههای سفید یا قرمز در دهان یا روی زبان
- زخمهایی که خوب نمیشوند
- زرد شدن پوست و چشمها
- کاهش یا افزایش وزن بیدلیل
موضوع مرتبط: علائم سرطان بر اساس نوع آن چیست؟
سرطان «درجا» و مرحله اولیه
مرحله 0
این یعنی سرطان یا تومور درجا است؛ یعنی در یک لایه سلولی بافت قرار دارد یا در همان جایی مانده که ابتدا ایجاد شده است. بنابراین نشان میدهد که منتشر نشده است. ضایعات درجا معمولاً با برداشتن جراحی تومور یا سلولهای سرطانی، با احتمال بالا قابل درمان هستند.
مرحله 1
سرطانها یا تومورهای مرحله اول که اغلب سرطان مرحله اولیه نیز نامیده میشوند، کوچکاند و در عمق بافتهای اطراف نفوذ نکردهاند. همچنین به دیگر بخشهای بدن یا دستگاه لنفاوی منتشر نشدهاند.
افراد مبتلا به سرطان مرحله صفر یا اول ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند یا برخی از آنان علائم یا تغییراتی مانند موارد زیر را تجربه کنند.
سرطانهای پیشرفته
مرحله 2 و 3
سرطانها و تومورهای مرحله دوم و سوم معمولاً بزرگتر هستند و در عمق بافتهای اطراف رشد کردهاند. ممکن است به دستگاه لنفاوی و غدد لنفاوی هم گسترش یافته باشند، اما به اندامهای دوردست منتشر نشدهاند.
مرحله 4
سرطان مرحله چهارم، متاستاتیک یا سرطان پیشرفته نیز نامیده میشود. در این مرحله سرطانها یا تومورها به دیگر بخشهای بدن گسترش یافتهاند.
افراد مبتلا به سرطان پیشرفته بسته به نوع و محل سرطان، علائم متفاوتی را تجربه خواهند کرد.
برخی عوامل مربوط به پایان زندگی به هیچ وجه قابل پیشبینی نیستند:
- اینکه در پایان زندگی فرد چه اتفاقی خواهد افتاد
- اینکه دوره پایانی زندگی چقدر طول خواهد کشید
- اینکه آیا به مرگ منجر خواهد شد یا خیر
برخی افراد، بهویژه اگر دچار عوارض غیرمنتظره (مشکلات ناشی از بیماری) شوند یا سرطان بسیار شدید باشد، نسبتاً سریع جان خود را از دست میدهند. در موارد دیگر، این فرایند ممکن است ماهها یا سالها طول بکشد.
اما با رشد یا گسترش سرطان، چندین اندام و عملکرد اصلی بدن تحت تأثیر قرار میگیرند.
شاید برایتان جالب باشد: متاستاتیک چیست؟ چرا متاستاز رخ میدهد؟
علائم شایع پیشرفت سرطان عبارتاند از:
- خستگی و ضعف شدید
- کاهش توانایی تمرکز و فکر کردن
- کاهش وزن و عضله یا لاغر شدن
- از دست دادن اشتها
- دشواری در خوردن و بلعیدن
- نیاز به کمک در بیشتر فعالیتها
- نیاز به صرف بیشتر زمان برای خوابیدن یا استراحت
- کاهش علاقه به رویدادهای دنیای بیرون
- صرف زمان کمتر با ملاقاتکنندگان یا تمایل به حضور تنها چند نفر در اطراف
- افتادگی لبها
- صحبت درباره موضوعاتی که به رویدادهای روز یا افراد حاضر ارتباطی ندارند
- افزایش اضطراب، تنهایی، بیقراری یا ترس در شب
- تغییر ضربان قلب مانند سریعتر، نامنظم یا ضعیف شدن آن
- فشار خون پایین
علائمی که فرد مبتلا به سرطان ممکن است با نزدیک شدن به دوره نهایی زندگی تجربه کند:
- تنفس خسخسدار و گرفتگی
- پوست سرد با رنگ متمایل به آبی تا تیره، بهویژه در دستها و پاها
- تنفس آهسته، گاهی همراه با وقفههایی به مدت 10 – 30 ثانیه
- کاهش ادرار
- حرکات تکراری یا بیقرار و غیرارادی
- خشکی دهان و لبها
- از دست دادن کنترل روده و مثانه
- توهم یا حالتهای شبیه خواب، مانند سفر کردن، استقبال شدن از سوی افراد درگذشته یا آماده شدن برای سفر
- سردرگمی درباره مکان، زمان و هویت افراد اطراف
- تمایل به کاهش تدریجی پاسخ به محرکهای بیرونی مانند صدا یا لمس
- تمایل به رفتوبرگشت میان هوشیاری و بیهوشی
- کاهش گفتار و شنوایی
- تاری یا کمرنگ شدن دید
- دشواری در بستن پلکها
نشانههای مرگ:
- نبض متوقف میشود
- روده یا مثانه به طور کنترلنشده تخلیه میشود
- حرکت چشمها متوقف میشود
- مردمک گشاد میشود و حتی در نور شدید به همان حالت میماند
- تنفس متوقف میشود
- فشار خون قابل اندازهگیری نیست
باید توجه داشت که علائم بسته به نوع سرطان فرد و اندامهای درگیر بسیار متفاوتاند.
موضوع مرتبط: داستانهای امیدبخش
خلاصه
هنگامی که سلولها یا تومورهای سرطانی به اندازهای به عملکرد اندامها آسیب برسانند که دیگر نتوانند فرایندهای حیاتی بدن را انجام دهند، فرد مبتلا به سرطان جان خود را از دست میدهد. افراد مبتلا به سرطان مرحله اولیه ممکن است متوجه هیچ علامتی نشوند یا علائمی داشته باشند که فوراً به چشم نیاید. با پیشرفت سرطان و گسترش آن به چندین نقطه بدن، علائم معمولاً بیشتر میشوند و احتمال مرگ نیز افزایش مییابد.
*
نشانههای نزدیک شدن فرد مبتلا به سرطان به پایان زندگی و توصیههایی برای نزدیکان بیمار (مفصل)
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.