საავადმყოფოები 1784 — ოცნებებით სავსე შენობები

ქირურგი Richard Selzer ერთ წერილში ამბობს:„ოცნებების გარეშე საავადმყოფო მხოლოდ შენობაა. ოცნებებით სავსე შენობას რომ მოუსმენ, გაიგებ, რომ ის მხოლოდ ქვებისა და დაჭრილი ხის გროვა კი არ არის, არამედ ტკივილითა და შვებით სავსე შიდა სივრცეა. ასეთი ადგილი ადამიანს გმირობისკენ მოუწოდებს.“

დღეს ტერმინი საავადმყოფო, ჩვეულებრივ, აღნიშნავს ჯანდაცვის მომსახურების მიმწოდებელ დაწესებულებას, სადაც სპეციალიზებული პერსონალი და აღჭურვილობა გამოიყენება და რომელსაც საჯარო სექტორი, კერძო კომპანიები, საქველმოქმედო ორგანიზაციები თუ სხვა წყაროები აფინანსებს. ისტორიულად საავადმყოფოებს, ჩვეულებრივ, რელიგიური დაწესებულებები და ქველმოქმედი ლიდერები აფინანსებდნენ. ძველ ეგვიპტესა და საბერძნეთში სხვადასხვა ტაძარი სამედიცინო რჩევისა და განკურნების ცენტრად გამოიყენებოდა. 

• შრი-ლანკის მეფე Pandukabhaya-მ (დაახლოებით ძვ. წ. 400 წელს) სტაციონარული პაციენტებისთვის დაწესებულებისა და საავადმყოფოს აშენება ბრძანა.
• ინდოეთში მეფე Ashoka-მ (დაახლოებით ძვ. წ. 250 წელს) ექიმებითა და ექთნებით დაკომპლექტებული ნაწილობრივი საავადმყოფოები დააარსა. 
• მეექვსე და მეშვიდე საუკუნეებში სპარსეთის იმპერიის გონდიშაპურის აკადემია ერთ-ერთ პირველ სასწავლო საავადმყოფოდ იქცა, სადაც მრავალ სტუდენტს ექიმები მეთვალყურეობდნენ. 
• 325 წელს ნიკეის პირველმა საეკლესიო კრებამ რეკომენდაცია გასცა, რომ ეკლესიას ღარიბებსა და ავადმყოფებზე ეზრუნა ყოველ საკათედრო ქალაქში ასაშენებელი საავადმყოფოების მეშვეობით. 

სულების გადარჩენა

თავდაპირველად საავადმყოფოების მიზანი მხოლოდ ტკივილის შემსუბუქება და სიცოცხლის გადარჩენა არ იყო — მათ სულებიც უნდა გადაერჩინათ.

1784 წელს გახსნილი ვენის საერთო საავადმყოფო (VGH), რომელსაც 2000-ზე მეტი საწოლი ჰქონდა, იმ დროისთვის მსოფლიოს უდიდესი საავადმყოფო გახდა. VGH დაყოფილი იყო ზოგადი დაავადებების, ქირურგიის, სქესობრივი გზით გადამდები და ინფექციური დაავადებების განყოფილებებად. ასევე შეიქმნა კოშკი ფსიქოლოგიური პრობლემების მქონე ადამიანებისთვის, რომლებსაც მაშინ შეშლილებს უწოდებდნენ, და მიტოვებული ბავშვების განყოფილება. 

გერმანელი ექიმი Johann Frank საავადმყოფოების ისტორიაში მნიშვნელოვანი ფიგურა გახდა, რადგან დაწესებულებებს ზუსტი სტატისტიკური ჩანაწერების წარმოებისკენ მოუწოდებდა. პირველად 1779 წელს გამოქვეყნებული „Complete System of Medical Policy“ („სამედიცინო პოლიტიკის სრული სისტემა“) მისი ნაშრომი ჰიგიენასა და საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას ეხებოდა. Frank, რომელიც 1795 წელს VGH-ის დირექტორი იყო, პაციენტებს შორის ინფექციების გავრცელების აღკვეთას ცდილობდა. აშშ-ის უძველესი საჯარო საავადმყოფოა Bellevue, რომელიც ნიუ-იორკში 1736 წელს დაარსდა.

თურქეთში საავადმყოფოების მოკლე ისტორია

ანატოლიაში, სელჩუკთა პერიოდში, საავადმყოფოები სამედიცინო განათლებისა და მომსახურების ცენტრები იყო. მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო Gevher Nesibe Sultan Darüşşifası, რომელიც ქაისერიში 1206 წელს აშენდა. ეს საავადმყოფო სამედიცინო განათლების მიმცემ მედრესესთან ინტეგრირებულად მუშაობდა.

ოსმალეთის იმპერიის პერიოდში საავადმყოფოებს „დარუშშიფა“ ეწოდებოდა და ხშირად მეჩეთებსა და მედრესეებთან ერთად აშენებდნენ. ისინი რელიგიურ რწმენასა და ქველმოქმედებას ეფუძნებოდა და მომსახურება უფასო იყო. ოსმალური პერიოდის საავადმყოფოებში, ჩვეულებრივ, ექიმები, ქირურგები, ფარმაცევტები და ექთნები მუშაობდნენ. სტამბოლში Fatih-ის მეჩეთისა და კომპლექსის ნაწილი, Fatih Darüşşifası, 1470 წელს გაიხსნა და თავისი ეპოქის ერთ-ერთ მთავარ სამედიცინო ცენტრად იქცა.

ოსმალეთის იმპერიის დედაქალაქ სტამბოლში მდებარე და 1557 წელს გახსნილი Haseki Sultan Darüşşifası საოცარ და საინტერესო ისტორიას გვთავაზობს. ეს საავადმყოფო სულთან სულეიმან კანონმდებლის მეუღლემ, Hürrem Sultan-მა, ააშენა და მის პატივსაცემად „Haseki Sultan“-ის ტიტულს ატარებდა. იგი ოსმალეთის სამედიცინო მომსახურების მნიშვნელოვან ცენტრად და სტამბოლის ერთ-ერთ უდიდეს საავადმყოფოდ იქცა.

Haseki Sultan Darüşşifası-ს ერთ-ერთი საინტერესო მხარე ის იყო, რომ იმ პერიოდში ქალთა დაავადებებსა და მშობიარობასთან დაკავშირებულ მომსახურებას დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა. საავადმყოფოს ქალების სამკურნალოდ სპეციალური განყოფილებები ჰქონდა და ქალ ექიმებსა და ბებიაქალებს ასაქმებდა. ეს იმ ეპოქისთვის გასაოცარი იყო, რადგან ქალების სამედიცინო პროფესიებში მუშაობა, ჩვეულებრივ, გავრცელებული არ იყო.

Haseki Sultan Darüşşifası სამედიცინო განათლებისა და კვლევის თვალსაზრისითაც მნიშვნელოვანი იყო. ოსმალეთის საუკეთესო ექიმები და სტუდენტები აქ სწავლობდნენ და მუშაობდნენ. საავადმყოფო იყო ცენტრი, სადაც სამედიცინო ცოდნასა და გამოცდილებას უზიარებდნენ ერთმანეთს, მკურნალობის ახალ მეთოდებს სწავლობდნენ და ავითარებდნენ.

თურქეთის რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ ჯანდაცვის მომსახურებას მეტი ყურადღება დაეთმო და საავადმყოფოები მოდერნიზდა. 1920-იან და 1930-იან წლებში ევროპისა და ამერიკის გავლენით ახალი საავადმყოფოების შენობები აშენდა და სამედიცინო აღჭურვილობა განახლდა. მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა სამედიცინო განათლებისა და კვლევის სფეროებშიც. რესპუბლიკის პერიოდის პირველი საავადმყოფოებია გიულჰანეს სამხედრო-სამედიცინო აკადემიის (GATA) საავადმყოფო, ანკარის Numune და სტამბოლის უნივერსიტეტის Cerrahpaşa-ს სამედიცინო ფაკულტეტის საავადმყოფო.

თურქეთის რესპუბლიკის პირველ წლებში Mustafa Kemal Atatürk საავადმყოფოებისა და სამედიცინო განათლების განვითარებასთან ერთად სოციალურ მომსახურებასაც დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა. დამოუკიდებლობის ომის დროს ანკარაში ბავშვების დაცვა გახდა საჭირო, რადგან მამაკაცები ფრონტზე მიდიოდნენ, დედებს კი საბრძოლო მასალები გადაჰქონდათ. ამ საჭიროების დასაკმაყოფილებლად 1921 წელს Himaye-i Etfal (ბავშვთა დაცვის დაწესებულება) დაარსდა და განსაკუთრებით ობოლ ბავშვებს ეხმარებოდა. Mustafa Kemal Atatürk-მა დაწესებულების დამფუძნებლისა და მფარველის როლი იტვირთა და ბავშვთა პრობლემის მნიშვნელობის ხაზგასმით მოსახლეობას დახმარება სთხოვა. დაწესებულებას თურქეთის დიდი ეროვნული კრებაც უჭერდა მხარს.

მოგზაურობებისა და შემოწმებების დროს გაცნობილი მრავალი ბავშვისა და ახალგაზრდისთვის საჩუქრების მიცემასთან ერთად Atatürk-მა ანდერძში მოითხოვა Makbule-სთვის, Afet-ისთვის, Sabiha Gökçen-ისთვის, Ülkü-სთვის, Rukiye-სა და Nebile-სთვის სიცოცხლის ბოლომდე ყოველთვიური თანხის დანიშვნა და İsmet İnönü-ს შვილების უმაღლესი განათლების დახმარება. პირველი მსოფლიო ომის დროს მან სულიერ შვილებად მიიღო ვანიდან უპატრონო Abdurrahim, ბითლისიდან ობოლი გოგონა Afife და სტამბოლის ქაღითჰანეს ობოლთა თავშესაფარში, Darüleytam-ში, სტუმრობისას გაცნობილი Zehra. მოკლედ, M. Kemal Atatürk ყველგან ხაზს უსვამდა ბავშვთა საქმის მნიშვნელობას და მათთვის მომსახურების განვითარებას გზას უკვალავდა. 1922 წლის 17 ოქტომბერს ბურსაში მის შესახვედრად მოსულ ბავშვებს შემდეგნაირად მიმართა და აჩვენა, როგორი ახალგაზრდობა სურდა.

სტატიის სურათის განმარტება: საფრანგეთის მეფე Louis XIV-მ (1638–1715) 1679 წელს ხანდაზმული და ავადმყოფი ჯარისკაცებისთვის Les Invalides-ის საავადმყოფოს პროექტი დაიწყო. საავადმყოფოში არის ეკლესია, რომელიც საავადმყოფოებსა და რელიგიას შორის ისტორიულად მჭიდრო კავშირს უსვამს ხაზს.

სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Pandukabhaya (მეფობდა ძვ. წ. 437–367 წლებში), Ashoka (ძვ. წ. 304–232), Johann Peter Frank (1745–1821), Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938).

• წინა თემა: Hunter-ის ორსული საშვილოსნოს ანატომია 1774
• შემდეგი თემა: Lavoisier-ის სუნთქვა 1784 — ცხოველური მანქანა