بیمارستان‌ها در 1784 — بناهایی پر از رؤیا

ریچارد سلزر، جراح، در نوشته‌ای می‌گوید:"بیمارستان بدون رؤیا فقط یک ساختمان است. وقتی به بنایی پر از رؤیا گوش بسپارید، درمی‌یابید صرفاً توده سنگ و چوب بریده نیست، بلکه فضایی آکنده از درد و آسودگی است. چنین جایی انسان را به قهرمانی فرامی‌خواند."

امروزه بیمارستان معمولاً نهادی ارائه‌دهنده خدمات سلامت با کارکنان و تجهیزات تخصصی است که از بخش عمومی، شرکت خصوصی، خیریه و منابع دیگر تأمین مالی می‌شود. در تاریخ، بیمارستان‌ها اغلب با پشتیبانی نهادهای دینی و نیکوکاران اداره می‌شدند. در مصر و یونان باستان، معبدهای گوناگون مرکز راهنمایی پزشکی و درمان بودند. 

• پاندوکابایا، شاه سری‌لانکا، حدود 400 پیش از میلاد دستور ایجاد مجموعه و ساخت بیمارستان برای بستری‌شدگان را داد.
• در هند، شاه آشوکا، حدود 250 پیش از میلاد، بیمارستان‌هایی جزئی با پزشک و پرستار تأسیس کرد. 
• در سده‌های ششم و هفتم، آکادمی گندی‌شاپور در امپراتوری پارس به یکی از نخستین بیمارستان‌های آموزشی تبدیل شد که دانشجویان بسیاری در آن زیر نظر پزشکان بودند. 
• در 325، نخستین شورای نیقیه پیشنهاد کرد کلیسا از راه بیمارستان‌هایی در هر شهر دارای کلیسای جامع، به فقیران و بیماران رسیدگی کند. 

نجات روح‌ها

در آغاز، هدف بیمارستان تنها کاهش رنج و نجات جان نبود، بلکه نجات روح‌ها نیز بود.

بیمارستان عمومی وین (VGH) که در 1784 باز شد، با بیش از 2000 تخت، بزرگ‌ترین بیمارستان جهان در آن دوره بود. بخش‌هایی برای بیماری‌های عمومی، جراحی، بیماری‌های آمیزشی و واگیردار داشت. همچنین برجی برای افراد دچار مشکلات روانی، که آن زمان دیوانه نامیده می‌شدند، و بخشی برای کودکان رهاشده ساخته شد. 

پزشک آلمانی یوهان فرانک، با تشویق بیمارستان‌ها به ثبت دقیق آمار، به چهره‌ای مهم در تاریخ بیمارستان تبدیل شد. اثر او که نخست در 1779 منتشر شد و عنوانش "Complete System of Medical Policy" بود، به بهداشت و سلامت عمومی می‌پرداخت. فرانک در 1795 به‌عنوان مدیر VGH تلاش کرد از انتشار عفونت میان بیماران جلوگیری کند. قدیمی‌ترین بیمارستان عمومی آمریکا، Bellevue، در 1736 در نیویورک تأسیس شد.

تاریخچه کوتاه بیمارستان‌داری در ترکیه

در آناتولی، دوره سلجوقی زمانی بود که بیمارستان‌ها مرکز آموزش و خدمت پزشکی بودند. از مهم‌ترین بیمارستان‌های این دوره، دارالشفای Gevher Nesibe Sultan در قیصریه است که در 1206 ساخته شد و همراه مدرسه آموزش پزشکی خدمت می‌کرد.

امپراتوری عثمانی بیمارستان‌ها را «دارالشفا» می‌نامید و معمولاً همراه مسجد و مدرسه می‌ساخت. این مراکز بر پایه باور دینی و نیکوکاری اداره می‌شدند و خدمات رایگان بود. پزشک، جراح، داروساز و پرستار در آن‌ها کار می‌کردند. دارالشفای فاتح، بخشی از مجموعه و مسجد فاتح استانبول، در 1470 باز شد و از مهم‌ترین مراکز پزشکی زمان خود بود.

در استانبول، پایتخت عثمانی، بیمارستانی که در 1557 باز شد، یعنی دارالشفای خاصگی سلطان، داستانی شگفت و جالب دارد. آن را خرم سلطان، همسر سلطان سلیمان قانونی، ساخت و به نام او عنوان «خاصگی سلطان» گرفت. این بیمارستان به مرکزی مهم در خدمات پزشکی عثمانی و یکی از بزرگ‌ترین بیمارستان‌های استانبول تبدیل شد.

از ویژگی‌های جالب دارالشفای خاصگی سلطان، توجه زیاد آن به بیماری‌های زنان و زایمان بود. بخش‌های ویژه درمان زنان داشت و پزشک زن و ماما استخدام می‌کرد؛ امری شگفت برای دوره‌ای که حضور زنان در حرفه پزشکی معمول نبود.

دارالشفای خاصگی سلطان از نظر آموزش و پژوهش پزشکی نیز مهم بود. بهترین پزشکان و دانشجویان عثمانی در آن آموزش می‌دیدند و کار می‌کردند. مرکز تبادل دانش و تجربه و یادگیری و توسعه روش‌های درمانی تازه بود.

جمهوری ترکیه با تأسیس خود، توجه بیشتری به خدمات سلامت نشان داد و بیمارستان‌ها نوسازی شدند. در دهه‌های 1920 و 1930، ساختمان‌های تازه با تأثیر از اروپا و آمریکا ساخته و تجهیزات به‌روز شدند. در آموزش و پژوهش پزشکی نیز گام‌های مهمی برداشته شد. بیمارستان آکادمی پزشکی نظامی گلهانه (GATA)، بیمارستان آنکارا نومونه و بیمارستان دانشکده پزشکی جراح‌پاشای دانشگاه استانبول از نخستین بیمارستان‌های دوره جمهوری‌اند.

در سال‌های نخست جمهوری ترکیه، مصطفی کمال آتاتورک افزون بر رشد بیمارستان‌ها و آموزش پزشکی، به خدمات اجتماعی نیز اهمیت داد. در جنگ استقلال، چون مردان به جبهه می‌رفتند و مادران مهمات حمل می‌کردند، در آنکارا به حمایت کودکان نیاز بود. برای رفع این نیاز، در 1921 Himaye-i Etfal (نهاد حمایت از کودکان) تأسیس شد و به‌ویژه از یتیمان حمایت کرد. آتاتورک تأسیس و حمایت نهاد را بر عهده گرفت و با اهمیت دادن به مسئله کودکان از مردم کمک خواست. مجلس ملی کبیر ترکیه نیز پشتیبانی کرد.

آتاتورک علاوه بر هدیه به کودکان و جوانانی که در سفرها و بازدیدها می‌دید، در وصیت‌نامه خواست برای Makbule، Afet، Sabiha Gökçen، Ülkü، Rukiye و Nebile تا پایان عمر مستمری ماهانه و برای تحصیلات عالی فرزندان İsmet İnönü کمک فراهم شود. در جنگ جهانی اول، Abdurrahim بی‌سرپرست از وان، Afife یتیم از بیتلیس و Zehra را که هنگام بازدید از یتیم‌خانه کاغذخانه استانبول دیده بود، به فرزندی معنوی پذیرفت. خلاصه آنکه M. Kemal Atatürk در هر موقعیت بر اهمیت مسئله کودکان تأکید و خدمات آنان را راهبری می‌کرد. در 17 اکتبر 1922 در بورسا، با خطاب زیر به کودکان استقبال‌کننده نشان داد چه جوانانی می‌خواهد.

توضیح تصویر نوشته: لویی XIV، پادشاه فرانسه (1638-1715)، در 1679 طرح بیمارستان Les Invalides را برای سربازان سالخورده و بیمار آغاز کرد. کلیسای موجود در بیمارستان، پیوند نزدیک تاریخی دین و بیمارستان را برجسته می‌کند.

شخصیت‌های تاریخی نام‌برده در نوشته: Pandukabhaya (پادشاهی 437 پیش از میلاد–367 پیش از میلاد)، Ashoka (304 پیش از میلاد–232 پیش از میلاد)، Johann Peter Frank (1745–1821)، Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938).

• موضوع پیشین: کالبدشناسی رحم باردار هانتر در 1774
• موضوع بعدی: تنفس لاووازیه در 1784 — ماشین حیوانی