საჭიროა რისკის შემამცირებელი ოპერაცია BRCA-ს გარდა სხვა მემკვიდრეობითი მუტაციების დროს?

საკვერცხის კიბოს პრევენციაზე ახალი დისკუსია იწყება

საკვერცხის კიბო ქალებში კვლავ ერთ-ერთი გავრცელებული გინეკოლოგიური კიბოა, რომელიც უმეტესად გვიან სტადიებში დიაგნოსტირდება. საკვერცხის კიბოს მქონე პაციენტების დაახლოებით 20%-ში მემკვიდრეობითი გენეტიკური მიდრეკილება ვლინდება; BRCA1 და BRCA2 ამ რისკის ყველაზე ცნობილი განმსაზღვრელი გენებია. თუმცა ახლა BRCA-ს გარდა სხვა გენეტიკური მუტაციების მატარებლებშიც რისკის შესამცირებლად სულ უფრო ხშირად ტარდება „რისკის შემამცირებელი ოპერაციები“.

მაგრამ ჩნდება მნიშვნელოვანი კითხვა: BRCA-ს გარდა სხვა გენეტიკური მუტაციების მქონე პირებში ნამდვილად აუცილებელია საკვერცხეებისა და მილების პრევენციული ამოღება? ამ კითხვაზე პასუხის მაძიებელი ახალი მულტიცენტრული კვლევის შედეგები ღირებულ ინფორმაციას გვთავაზობს, რომელმაც ამ სფეროში გადაწყვეტილების მიღება შეიძლება გააადვილოს.

სამი წრიული დიაგრამა, რომელიც საკვერცხის კიბოში გენეტიკურ მიდრეკილებასა და მუტაციების განაწილებას აჯამებს

კვლევის შეჯამება: BRCA და არა-BRCA ჯგუფების ქალების შედარება

აშშ-ისა და კანადის პათოლოგიის აკადემიის (USCAP) 2025 წლის შეხვედრაზე წარმოდგენილ კვლევაში შეადარეს BRCA-ს გარდა სხვა მუტაციის მატარებელი 152 ქალი და BRCA1 ან BRCA2 მუტაციის მქონე 388 ქალი. ორივე ჯგუფს რისკის შესამცირებლად ორმხრივი სალპინგოოოფორექტომია (საკვერცხეებისა და მილების ამოღება) ჰქონდა ჩატარებული.

• HGSC (მაღალი ხარისხის სეროზული კარცინომა): საკვერცხის კიბოს ყველაზე აგრესიული და გავრცელებული ქვეტიპია. ჩვეულებრივ, გვიან სტადიაში ვლინდება და სწრაფად ვრცელდება.
• STIC (სეროზული ტუბარული ინტრაეპითელური კარცინომა): ფალოპის მილებში განვითარებული კიბოსწინარე პროცესია, რომელიც HGSC-ის წინამორბედად მიიჩნევა. მიკროსკოპით მაღალი ხარისხის უჯრედული ატიპიით ამოიცნობა.

კვლევის მონაცემები:

• არა-BRCA ჯგუფი:

  • საშუალო ასაკი: 54,8 (30-81 წლის ფარგლებში)

  • მუტაციები: PALB2 (45%), BRIP1 (33%), ATM (8%), CHEK2 (4%), RAD51 (4%)

  • სხვა მუტაციები: BARD1, ლი-ფრაუმენის სინდრომი, ლინჩის სინდრომი

  • გენეტიკური ტესტის ყველაზე ხშირი მიზეზები: ძუძუს კიბოს პირადი ისტორია (51%), ოჯახური ისტორია (27%)

  • ჩატარებული ოპერაციები: 97% ორმხრივი სალპინგოოოფორექტომია, 3% ჰისტერექტომია + სალპინგოოოფორექტომია

  • შედეგი: არცერთ პაციენტში არ გამოვლინდა მაღალი ხარისხის სეროზული კარცინომა (HGSC) ან სეროზული ტუბარული ინტრაეპითელური კარცინომა (STIC)

• BRCA1/2 ჯგუფი:

  • საშუალო ასაკი: 47,7

  • BRCA1 (51%), BRCA2 (48%), ორივე (1%)

  • ჩატარებული ოპერაციები: 65% ორმხრივი სალპინგოოოფორექტომია, 27% ჰისტერექტომია + სალპინგოოოფორექტომია

  • შედეგები:

    • 3 შემთხვევაში STIC

    • 7 შემთხვევაში მაღალი ხარისხის სეროზული კარცინომა (დაახლოებით 3%)

    • დამატებით 1 ენდომეტრიუმის კიბო და 3 სხვა პათოლოგიური მიგნება

ოპერაციის შემდგომი დაკვირვება და შედეგები:

• არა-BRCA ჯგუფი (დაკვირვება ჩატარდა 149 პაციენტზე):

  • დაკვირვების საშუალო ხანგრძლივობა: 23,3 თვე

  • ყველა პაციენტში (100%) დაავადების ნიშნები არ არის

• BRCA1/2 ჯგუფი (388 პაციენტი):

  • დაკვირვების საშუალო ხანგრძლივობა: 60,1 თვე

  • პაციენტების 96%-ში დაავადების ნიშნები არ არის

რამდენად აუცილებელია ეს ოპერაციები?

BRCA-ს გარდა სხვა მუტაციების მქონე 152 პაციენტის ჯგუფში მაღალი ხარისხის სეროზული კარცინომის ან STIC-ის შემთხვევა არ გამოვლენილა. ამის საპირისპიროდ, BRCA1/2 მუტაციის მქონე პაციენტების 3%-ში ეს კიბოსწინარე ცვლილებები დაფიქსირდა.

ეს მონაცემები კითხვის ქვეშ აყენებს არა-BRCA მუტაციების დროს პრევენციული ქირურგიის აუცილებლობის ხარისხს. განსაკუთრებით ნაყოფიერების დაკარგვისა და ადრეული მენოპაუზის მსგავსი სერიოზული შედეგების გათვალისწინებით, ოპერაციის გადაწყვეტილება მეტი სიფრთხილით უნდა მიიღონ.

რას ამბობს კლინიკური გაიდლაინები არა-BRCA მუტაციებზე?

ზოგიერთი კლინიკური გაიდლაინი ისეთ გენეტიკურ ვარიანტებშიც, როგორიცაა BRIP1, RAD51C და PALB2, ოპერაციას რეკომენდაციას უწევს. თუმცა ეს რეკომენდაციები, ჩვეულებრივ, დაბალი დონის მტკიცებულებას ეფუძნება. ამიტომ არა-BRCA მუტაციის მატარებლებში ოპერაციის გადაწყვეტილებისას უნდა გაითვალისწინონ კიბოს პირადი და ოჯახური ისტორია, მენოპაუზის ასაკი, ნაყოფიერების მდგომარეობა და პაციენტის მოლოდინები.

დასკვნა: ოპერაცია ყოველთვის საუკეთესო არჩევანი შეიძლება არ იყოს

ეს კვლევა მიუთითებს, რომ BRCA-ს გარდა სხვა გენეტიკური მუტაციების მქონე პირებში რისკის შემამცირებელი ოპერაციების რუტინული გამოყენება ხელახლა შეფასებას საჭიროებს . მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მედიცინა კიდევ ერთხელ გვაჩვენებს ინდივიდუალური გადაწყვეტილებებისა და პაციენტზე ორიენტირებული მიდგომის მნიშვნელობას.

ოპერაციის გადაწყვეტილება არა მხოლოდ გენეტიკური ტესტის შედეგს, არამედ გენეტიკური, პათოლოგიური, ეპიდემიოლოგიური და კლინიკური მონაცემების ერთობლივ შეფასებას უნდა დაეფუძნოს. მომავალში ამ სფეროში უფრო ძლიერი პროსპექტული კვლევები სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი იქნება როგორც კლინიკური გადაწყვეტილებების მიმღებებისთვის, ისე პაციენტებისთვის.