آیا در جهش‌های ژنتیکی ارثی غیر از BRCA، جراحی کاهش خطر لازم است؟

بحثی تازه درباره پیشگیری از سرطان تخمدان آغاز می‌شود

سرطان تخمدان همچنان از سرطان‌های شایع زنان است که اغلب در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود. در حدود 20% بیماران، استعداد ژنتیکی ارثی یافت می‌شود و ژن‌های BRCA1 و BRCA2 شناخته‌شده‌ترین عوامل تعیین‌کننده این خطرند. اما امروزه در حاملان جهش‌های غیر از BRCA نیز برای کاهش خطر، «جراحی کاهش خطر» بیشتر انجام می‌شود.

با این حال پرسشی مهم مطرح می‌شود: آیا برداشتن پیشگیرانه تخمدان‌ها و لوله‌ها در حاملان جهش ژنتیکی غیر از BRCA واقعاً لازم است؟ نتایج یک مطالعه چندمرکزی جدید در جست‌وجوی پاسخ این پرسش، سرنخ‌های ارزشمندی برای تصمیم‌گیری ارائه می‌کند.

سه نمودار دایره‌ای خلاصه‌کننده استعداد ژنتیکی و توزیع جهش‌ها در سرطان تخمدان

خلاصه مطالعه: مقایسه زنان حامل BRCA و جهش‌های دیگر

در مطالعه ارائه‌شده در نشست 2025 آکادمی آسیب‌شناسی ایالات متحده و کانادا (USCAP)، 152 زن حامل جهش غیر از BRCA با 388 زن حامل جهش BRCA1 یا BRCA2 مقایسه شدند. هر دو گروه برای کاهش خطر تحت سالپنگواوفورکتومی دوطرفه ، یعنی برداشتن تخمدان‌ها و لوله‌ها، قرار گرفته بودند.

• HGSC (کارسینوم سروزی درجه بالا): تهاجمی‌ترین و شایع‌ترین زیرنوع سرطان تخمدان است. معمولاً در مرحله پیشرفته تشخیص داده می‌شود و به‌سرعت گسترش می‌یابد.
• STIC (کارسینوم داخل‌اپی‌تلیالی سروزی لوله): فرایند سرطانی‌شدن در لوله‌های فالوپ است که پیش‌ساز HGSC محسوب می‌شود. با آتیپی سلولی درجه بالا زیر میکروسکوپ شناخته می‌شود.

داده‌های مطالعه:

• گروه غیر BRCA:

  • میانگین سن: 54.8 (دامنه 30-81 سال)

  • جهش‌ها: PALB2 (45%)، BRIP1 (33%)، ATM (8%)، CHEK2 (4%)، RAD51 (4%)

  • جهش‌های دیگر: BARD1، سندرم لی‌فرامنی و سندرم لینچ

  • شایع‌ترین علت‌های آزمایش ژنتیک: سابقه شخصی سرطان پستان (51%)، سابقه خانوادگی (27%)

  • جراحی‌ها: 97% سالپنگواوفورکتومی دوطرفه، 3% هیسترکتومی همراه سالپنگواوفورکتومی

  • نتیجه: در هیچ بیمار کارسینوم سروزی درجه بالا (HGSC) یا کارسینوم داخل‌اپی‌تلیالی سروزی لوله (STIC) یافت نشد

• گروه BRCA1/2:

  • میانگین سن: 47.7

  • BRCA1 (51%)، BRCA2 (48%)، هر دو (1%)

  • جراحی‌ها: 65% سالپنگواوفورکتومی دوطرفه، 27% هیسترکتومی همراه سالپنگواوفورکتومی

  • نتایج:

    • STIC در 3 مورد

    • کارسینوم سروزی درجه بالا در 7 مورد (حدود 3%)

    • علاوه بر آن، 1 سرطان آندومتر و 3 یافته آسیب‌شناختی دیگر

پیگیری و یافته‌های پس از جراحی:

• گروه غیر BRCA (149 بیمار پیگیری شدند):

  • میانگین پیگیری: 23.3 ماه

  • هیچ‌یک از بیماران (100%) نشانه بیماری نداشتند

• گروه BRCA1/2 (388 بیمار):

  • میانگین پیگیری: 60.1 ماه

  • 96% بیماران نشانه بیماری نداشتند

این جراحی‌ها چقدر لازم‌اند؟

در گروه 152 نفری حامل جهش غیر از BRCA، موردی از کارسینوم سروزی درجه بالا یا STIC دیده نشد. در مقابل، این ضایعات پیش‌ساز سرطان در 3% حاملان BRCA1/2 یافت شدند.

این داده‌ها ضرورت جراحی پیشگیرانه در جهش‌های غیر از BRCA را زیر سؤال می‌برند. به‌ویژه با توجه به پیامدهای جدی مانند ازدست‌دادن باروری و یائسگی زودرس، تصمیم جراحی باید محتاطانه‌تر گرفته شود.

راهنماهای بالینی درباره جهش‌های غیر از BRCA چه می‌گویند؟

برخی راهنماها برای گونه‌های ژنتیکی مانند BRIP1، RAD51C و PALB2 نیز جراحی توصیه می‌کنند. اما این توصیه‌ها معمولاً بر شواهد با سطح پایین استوارند. بنابراین هنگام تصمیم جراحی برای حاملان جهش غیر از BRCA، سابقه شخصی و خانوادگی سرطان، سن یائسگی، وضعیت باروری و انتظارات بیمار باید در نظر گرفته شود.

نتیجه: جراحی همیشه مناسب‌ترین انتخاب نیست

این مطالعه نشان می‌دهد کاربرد معمول جراحی کاهش خطر در حاملان جهش ژنتیکی غیر از BRCA باید دوباره ارزیابی شود . پزشکی مبتنی بر شواهد بار دیگر اهمیت تصمیم فردی و رویکرد بیمارمحور را آشکار می‌کند.

تصمیم جراحی باید بر پایه ارزیابی مشترک داده‌های ژنتیکی، آسیب‌شناختی، همه‌گیرشناختی و بالینی باشد، نه فقط یک نتیجه ساده آزمایش ژنتیک. مطالعات آینده‌نگر قوی‌تر در این حوزه، هم برای تصمیم‌گیران بالینی و هم بیماران اهمیت حیاتی دارند.