ტელომერაზა 1984 – ახალი თერაპიული სამიზნე მრავალი დაავადებისთვის
ჩვენი უჯრედების თითოეული ქრომოსომა ცილოვანი კარკასის გარშემო დახვეული გრძელი, სპირალური DNA-ის მოლეკულისგან შედგება. ყველა ქრომოსომის ბოლოში არის სპეციალური დამცავი ქუდი, რომელსაც ტელომერი ეწოდება და რომელიც TTAGGG-ით წარმოდგენილ ფუძეთა თანმიმდევრობას შეიცავს.
მიუხედავად იმისა, რომ უჯრედის გაყოფისთვის DNA-ის დამაკოპირებელი ფერმენტი თითოეულ ქრომოსომას ბოლომდე ვერ აკოპირებს, ტელომერი ამ შესაძლო ნაკლს ანაზღაურებს. ბოლო მონაკვეთები უბრალოდ TTAGGG-ია და შესაძლოა 1000-ზე მეტჯერ მეორდებოდეს. თუმცა ყოველი გაყოფისას ტელომერის ნაწილი ამ ეროზიის პროცესით იკარგება. როდესაც ტელომერი ზედმეტად მოკლდება, ქრომოსომა ამ „ძველ“ უჯრედებში ვეღარ კოპირდება. სხეულის მრავალი უჯრედი კულტურის ჭურჭელში დაახლოებით 50 გაყოფის შემდეგ დაბერების (გაყოფის შეუძლებლობის) მდგომარეობაში გადადის.
ბიოლოგებმა Carol Greider-მა და Elizabeth Blackburn-მა 1984 წელს მიკროსკოპულ, ერთუჯრედიან Tetrahymena-ზე მუშაობისას აღმოაჩინეს ტელომერაზა — RNA-ის კომპონენტის მქონე ფერმენტი, რომელსაც ქრომოსომის ეროზიის თავიდან აცილება და ქრომოსომების ბოლოებზე TTAGGG-ის დაბრუნებით ტელომერების დაგრძელება შეუძლია.
ტელომერაზის აქტივობა სომატური (რეპროდუქციული თვისების არმქონე) უჯრედების უმეტესობაში მეტად დაბალია, მაგრამ აქტიურია ნაყოფის უჯრედებში, ზრდასრულთა სასქესო უჯრედებში (სპერმისა და კვერცხუჯრედების წარმომქმნელში), იმუნური სისტემის უჯრედებსა და სიმსივნურ უჯრედებში, რომლებსაც რეგულარული გაყოფა შეუძლია.
ეს აღმოჩენები მიუთითებს, რომ არსებობს კავშირი ტელომერაზის აქტივობას, დაბერებასა და კიბოს შორის. ამიტომ სიცოცხლის გახანგრძლივების (უჯრედების უკვდავად ქცევით) ან კიბოს თავიდან აცილების მიზნით (უკვდავების შეცვლით, უჯრედების მუდმივად მოკვდავ უჯრედებად დაყოფით) სხვადასხვა ექსპერიმენტით მოწმდება ტელომერაზის აქტივაციის ან ინაქტივაციის გამოწვევის იდეა.
ადამიანის ნაადრევი დაბერების ზოგი დაავადება მოკლე ტელომერებთან არის დაკავშირებული. ტელომერაზის აქტივაცია ადამიანის სიმსივნეების უმეტესობაშიც აღმოაჩინეს. უნდა გვახსოვდეს, რომ მტკნარი წყლის ერთუჯრედიან Tetrahymena ორგანიზმს აქტიური ტელომერაზა აქვს, რის გამოც განუსაზღვრელი დროით გაყოფა შეუძლია და ფაქტობრივად უკვდავია.
Greider და Blackburn ამბობენ:
„1980-იანი წლების დასაწყისში მეცნიერები Tetrahymena-ში ქრომოსომების შენარჩუნების შესწავლით კიბოს საწინააღმდეგო შესაძლო მკურნალობის აღმოჩენას არ ცდილობდნენ.... ბუნების კვლევისას ძირითადი პროცესების გამოვლენის დროისა და ადგილის წინასწარ განსაზღვრა შეუძლებელია.“
სტატიის სურათის აღწერა: ტელომერაზის არმქონედ შექმნილი თაგვები ნაადრევად ბერდება, თუმცა ფერმენტის შეცვლისას ჯანმრთელობას იბრუნებს. მკვლევრებს თაგვებში ძვლისა და ხრტილის განვითარებისა და დეგენერაციის შესასწავლად სპეციალური შეღებვის მეთოდების გამოყენება შეუძლიათ.
სტატიაში მოხსენიებული ისტორიული პირები: Elizabeth Helen Blackburn (დაბ. 1948), Carolyn Widney “Carol” Greider (დაბ. 1961)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.