თქვენს ტვინში ერთი პლასტიკის პარკის ოდენობის მიკროპლასტიკია!

ჩვენ ვართ ის, რასაც ვჭამთ და ვსვამთ. და სულ უფრო მეტ პლასტიკს ვჭამთ და ვსვამთ...

პლასტიკი ყველგანაა: წყლის ბოთლებსა და საყიდლების პარკებში, კბილის პასტისა და შამპუნის შეფუთვებში, საკვების კონტეინერებში, ჭიქებში, თეფშებში, დანებსა და სხვა სასადილო ხელსაწყოებში. ზოგჯერ ვფიქრობ, როგორი უპირატესობის განცდით ვიხსენებთ რომაელ ელიტას, რომელსაც ტყვიის ჭურჭელი უყვარდა — მათ არ იცოდნენ, რომ საკუთარი ჩანგლები და კოვზები კლავდა. შემდეგ კი მაინტერესებს, ხომ არ შემოგვხედავენ მომავალში ჩვენც მსგავსი განცდით: საბრალო წინაპრები. როგორ ვერ მიხვდნენ, რომ ბიოლოგიურად არადაშლადი ნივთიერებების ჭამა მათთვის საზიანო იყო?

პლასტიკი ორგანიზმის ყველა ნაწილშია — ყველაზე მეტი კი ტვინში!

ბოლო სამეცნიერო მიგნებები აჩვენებს, რომ მდგომარეობა ჩვენს წარმოდგენაზე გაცილებით მძიმეა . 2025 წლის 3 თებერვალს Nature Medicine ჟურნალში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ მიკრო- და ნანოპლასტიკი ადამიანის ტვინშიც დიდი რაოდენობით გვხვდება.

ნანომეტრული ზომის პლასტიკის ნაწილაკები მანამდე ფილტვებში, პლაცენტასა და საძილე არტერიების ლიპიდურ ფოლაქებში იყო აღმოჩენილი. ეს ისედაც შემაშფოთებელი იყო, თუმცა ტვინში პლასტიკის გაცილებით მაღალი შემცველობა მეცნიერებისთვის დიდი მოულოდნელობა აღმოჩნდა.

ახალ კვლევაში აშშ-ის ბიობანკებიდან აღებული დაახლოებით 30 გარდაცვლილის ტვინის, ღვიძლისა და თირკმლის ქსოვილი შეისწავლეს. ჩვეულებრივი მიკროსკოპით უხილავი ნანოპლასტიკი მკვლევრებმა გაზური ქრომატოგრაფიისა და მას-სპექტრომეტრიის მეთოდით გაზომეს.

ტვინში პლასტიკის დონე სხვა ორგანოებზე მრავალჯერ მაღალია

შედეგებით, ტვინის ქსოვილში მიკროპლასტიკის კონცენტრაცია ღვიძლსა და თირკმელთან შედარებით მკვეთრად მაღალი იყო. თითო გრამ ტვინის ქსოვილში დაახლოებით 4000 მიკროგრამი პლასტიკი გაზომეს. ეს მხოლოდ შუბლის ქერქში დაახლოებით 2 გრამ პლასტიკს უდრის — რაოდენობას, რომელიც საშუალო პლასტიკის სენდვიჩის პარკის ტოლია!

კიდევ უფრო შემაშფოთებელი იყო, რომ 2016-დან 2024 წლამდე ტვინში მიკროპლასტიკის რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. საინტერესოა, რომ ეს მატება სქესის, ასაკისა თუ რასისგან დამოუკიდებლად დაფიქსირდა.

ტვინში მიკროპლასტიკი 8 წელიწადში 47%-ით გაიზარდა; მისი კონცენტრაცია ტვინის ქსოვილში სხვა ორგანოებზე 10-ჯერ მაღალია!

ზემოთ მოცემული გრაფიკი 2016-დან 2024 წლამდე ღვიძლში, თირკმელსა და ტვინში მიკროპლასტიკის კონცენტრაციის მკვეთრ მატებას აჩვენებს. განსაკუთრებით ტვინის ქსოვილში მისი რაოდენობა სხვა ორგანოებზე გაცილებით მაღალია და დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვნად იზრდება.

დემენციის მქონე პაციენტებში მდგომარეობა კიდევ უფრო საყურადღებოა

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიგნება იყო, რომ დემენციის (კოგნიტიური დაქვეითების, ალცჰაიმერის) მქონე პაციენტების ტვინში პლასტიკის დონე გაცილებით მაღალი აღმოჩნდა: თითო გრამზე 20000-დან 50000 მიკროგრამამდე მიკროპლასტიკი. ეს დაახლოებით 10 პლასტიკის სენდვიჩის პარკს შეესაბამება.

თუმცა მნიშვნელოვანი კითხვა რჩება: მიკროპლასტიკი იწვევს დემენციას თუ დემენციის მქონე პირების ჰემატოენცეფალური ბარიერის შესუსტება ტვინში მეტი პლასტიკის შეღწევას უწყობს ხელს? პასუხი შემდგომმა კვლევებმა უნდა გასცეს.

როგორ დავიცვათ თავი პლასტიკისგან?

კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ მიკროპლასტიკის დიდი ნაწილი პოლიეთილენისგან შედგება — მასალისგან, რომელიც წყლის ბოთლებში, პლასტიკის პარკებში, საკვების კონტეინერებსა და ქსოვილებში გვხვდება.

კვლევების მიხედვით, პლასტიკის წყლის ბოთლების ხშირი გამოყენება წელიწადში დაახლოებით 90000 მიკროპლასტიკის ნაწილაკის გადაყლაპვას იწვევს. ონკანის წყლის მომხმარებლებში კი ეს რაოდენობა დაახლოებით 4000-ია. მსგავსად, პლასტიკის ჭურჭელში გათბობილი საკვები და ჰაერიდან ჩასუნთქული პლასტიკის ბოჭკოებიც მნიშვნელოვან რისკს ქმნის.

საჭიროა ფართომასშტაბიანი ცვლილება

ინდივიდუალურმა ზომებმა, მაგალითად მინის ან ლითონის ბოთლის გამოყენებამ და საკვების პლასტიკის ჭურჭლიდან ამოღების შემდეგ გათბობამ, რისკი შეიძლება გარკვეულწილად შეამციროს. თუმცა პრობლემასთან ეფექტიანად საბრძოლველად უფრო ყოვლისმომცველი ეროვნული და საერთაშორისო ზომებია საჭირო.

იმისთვის, რომ მომავალმა თაობებმა „პლასტიკის მჭამელ წინაპრებად“ არ მოგვიხსენიონ, საზოგადოებამ პლასტიკის შესახებ მეტი უნდა იცოდეს და მისი გამოყენების შემამცირებელი პოლიტიკა გააძლიეროს.