در مغز شما به‌اندازهٔ یک کیسهٔ پلاستیکی، میکروپلاستیک وجود دارد!
در این مقاله
ما همان چیزی هستیم که می‌خوریم و می‌نوشیم؛ و هر روز پلاستیک بیشتری می‌خوریم و می‌نوشیم...
پلاستیک همه‌جا کنار ماست: در بطری آب و کیسهٔ خرید، تیوب خمیردندان و شامپو، ظرف غذا، لیوان، بشقاب، چاقو و قاشق‌وچنگال. گاهی فکر می‌کنم با چه احساس برتری به اشراف رومی نگاه می‌کنیم که به ظروف سربی علاقه داشتند و نمی‌دانستند قاشق‌وچنگالشان آن‌ها را می‌کشد. بعد از خود می‌پرسم آیا مردم آینده با احساسی مشابه به ما نگاه خواهند کرد: نیاکان بیچارهٔ ما! چطور نفهمیدند خوردن موادی که زیست‌تخریب‌پذیر نیستند برایشان زیان دارد؟
پلاستیک در همه‌جای بدن است؛ اما بیش از همه در مغز!
یافته‌های علمی تازه نشان می‌دهند وضعیت بسیار وخیم‌تر از تصور ماست . مطالعه‌ای منتشرشده در 3 فوریهٔ 2025 در مجلهٔ Nature Medicine نشان داد میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها اکنون به مقدار زیاد در مغز انسان نیز حضور دارند.
این ذرات پلاستیکی در اندازهٔ نانومتر پیش‌تر در ریه، جفت و پلاک‌های چربی عروق کاروتید یا شریان‌های گردنی شناسایی شده بودند. با آنکه این یافته‌ها خود نگران‌کننده بودند، مقدار بسیار بیشتر پلاستیک در مغز، جامعهٔ علمی را به‌شدت شگفت‌زده کرد.
مطالعهٔ تازه، بافت مغز، کبد و کلیهٔ حدود 30 فرد درگذشته را از زیست‌بانک‌های سراسر آمریکا بررسی کرد. پژوهشگران برای اندازه‌گیری نانوپلاستیک‌هایی که با میکروسکوپ‌های متداول دیده نمی‌شوند، از کروماتوگرافی گازی-طیف‌سنجی جرمی استفاده کردند.
سطح پلاستیک مغز چندین برابر اندام‌های دیگر است
نتایج نشان داد غلظت میکروپلاستیک در بافت مغز به‌طور چشمگیری بیشتر از کبد و کلیه است. مقدار پلاستیک مغز حدود 4000 میکروگرم در هر گرم بافت اندازه‌گیری شد. این نسبت معادل حدود 2 گرم پلاستیک فقط در قشر پیشانی مغز است؛ مقداری که با یک کیسهٔ پلاستیکی معمولیِ ساندویچ برابری می‌کند!
نگران‌کننده‌تر اینکه مقدار میکروپلاستیک مغز از سال 2016 تا 2024 به‌طور آشکاری افزایش یافته بود. جالب آنکه این افزایش مستقل از عواملی مانند جنس، سن یا نژاد رخ داد.
میکروپلاستیک مغز در 8 سال 47% افزایش یافت؛ غلظت پلاستیک در بافت مغز 10 برابر اندام‌های دیگر است!
نمودار بالا افزایش چشمگیر غلظت میکروپلاستیک را از 2016 تا 2024 در بافت کبد، کلیه و مغز نشان می‌دهد. به‌ویژه مشاهده می‌شود مقدار میکروپلاستیک در مغز بسیار بیشتر از اندام‌های دیگر است و با گذر زمان به‌وضوح افزایش یافته است.
وضعیت در بیماران زوال عقل بحرانی‌تر است
یکی از یافته‌های چشمگیر مطالعه، سطح بسیار بالاتر پلاستیک در مغز بیماران مبتلا به زوال عقل (دمانس، آلزایمر) بود. در این افراد، در هر گرم بافت 20000 تا 50000 میکروگرم میکروپلاستیک یافت شد؛ مقداری تقریباً برابر با 10 کیسهٔ پلاستیکی ساندویچ .
اما در اینجا پرسشی مهم مطرح است: آیا میکروپلاستیک‌ها سبب زوال عقل می‌شوند یا به‌دلیل ضعیف شدن سد خونی‌مغزی در افراد مبتلا به زوال عقل، پلاستیک بیشتری وارد مغز می‌شود؟ پاسخ این پرسش به مطالعات آینده وابسته است.
چگونه در برابر پلاستیک از خود محافظت کنیم؟
پژوهش همچنین نشان داد میکروپلاستیک‌ها عمدتاً از پلی‌اتیلن، ماده‌ای پرکاربرد در زندگی روزمره، تشکیل شده‌اند. پلی‌اتیلن به‌ویژه در بطری آب، کیسهٔ پلاستیکی، ظرف نگهداری غذا و محصولات نساجی وجود دارد.
مطالعات نشان می‌دهند مصرف زیاد بطری آب پلاستیکی باعث بلع سالانهٔ حدود 90000 ذرهٔ میکروپلاستیک می‌شود. در مقابل، در مصرف‌کنندگان آب لوله‌کشی این رقم فقط حدود 4000 است. غذاهای گرم‌شده در ظروف پلاستیکی و الیاف پلاستیکی موجود در هوای تنفسی نیز به همین شکل خطر بزرگی دارند.
تغییر در مقیاس بزرگ ضروری است
اقدام‌های فردی، مانند استفاده از بطری شیشه‌ای یا فلزی و بیرون آوردن غذا از ظرف پلاستیکی پیش از گرم کردن، می‌توانند خطر را تا حدی کاهش دهند. اما روشن است که برای مقابلهٔ مؤثر با مسئلهٔ میکروپلاستیک، اقدام‌های گسترده‌تری در سطح ملی و بین‌المللی لازم‌اند.
برای اینکه نسل‌های آینده ما را «نیاکان پلاستیک‌خوار» ننامند، باید در جامعه آگاهی نسبت به پلاستیک را بیشتر کنیم و به سیاست‌های کاهش مصرف آن شتاب بدهیم.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.