ტვინის რეგიონებად დაყოფა 1861 – თითოეული უბნის ფარული სამყარო
ჰიპოკრატემ, რომელიც ძველი ბერძნული მედიცინის მამადაა ცნობილი, გააცნობიერა, რომ ჩვენი აზრებისა და გრძნობების ფიზიკური საფუძველი ტვინშია. კიდევ ერთმა მნიშვნელოვანმა ბერძენმა ექიმმა, გალენმა, განაცხადა: „სადაც ნერვების სათავეა, იქ სულის ცენტრიცაა“. თუმცა ტვინის სხვადასხვა რეგიონის გარკვეულ ფუნქციებზე სპეციალიზაციის კონცეფციის შესახებ განვითარებული კვლევები 1800-იან წლებამდე ვერ განხორციელდა. მანამდე ამ საკითხში ძალიან დიდი პროგრესი ვერ მიიღწა.
1796 წელს გერმანელმა ნეიროანატომმა Franz Joseph Gall-მა თეორია წამოაყენა, რომ სხვადასხვა გონებრივი უნარი, მაგალითად ენა და მუსიკა, სპეციფიკური ქვეორგანოების ფუნქციად უნდა განიხილებოდეს. ამ თეორიის თანახმად, ტვინი გარკვეულ უნარებზე სპეციალიზებული ქვეორგანოების მოზაიკური ერთობლიობისგან შედგებოდა. თუმცა ის შეცდა, როცა მხარი დაუჭირა აზრს, რომ სხვადასხვა ქვეორგანოს შედარებითი ზომა და ეფექტიანობა თავის ქალაზე არსებული უბნებისა და ამობურცულობების ზომით შეიძლება განისაზღვროს (ფრენოლოგია).
1861 წელს ფრანგმა ექიმმა Pierre Broca-მ ტვინის გარკვეული უბანი აღმოაჩინა, რომელიც მეტყველებისთვის გამოიყენება. მისი მიგნებები ეფუძნებოდა ორი პაციენტის გამოკვლევას, რომლებმაც ტვინის მარცხენა ნახევარსფეროს წინა ნაწილში მდებარე გარკვეული უბნის დაზიანების შემდეგ მეტყველების უნარი დაკარგეს. დღეს ამ უბანს „ბროკას არე“ ეწოდება. საინტერესოა, რომ ბროკას არის თანდათანობითი დაზიანებისას, მაგალითად ტვინის სიმსივნის გამო, მეტყველების ფუნქცია შეიძლება მნიშვნელოვნად შენარჩუნდეს. ეს მიუთითებს, რომ მეტყველების ფუნქცია ტვინის სხვა უბნებში შეიძლება გადავიდეს, რაც ტვინის პლასტიკურობის კონცეფციას ამყარებს — ანუ ტვინის უნარს, ცვალებადი შესაძლებლობებისა და პირობების საპასუხოდ სტრუქტურულად და ფუნქციურად ადაპტირდეს.
იმ თეორიის დამატებითი მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები, რომ ტვინის გარკვეულ უბნებს სპეციფიკური ფუნქციები აქვს, 1870-იან წლებში გერმანელმა მკვლევრებმა Gustav Fritsch-მა და Eduard Hitzig-მა წარმოადგინეს. ძაღლებზე ჩატარებულ ექსპერიმენტებში მათ აჩვენეს, რომ ტვინის რეგიონების ელექტრულმა სტიმულაციამ სხეულის ლოკალიზებული მოძრაობები შეიძლება გამოიწვიოს.
1940-იან წლებში ეს კვლევები კანადელმა მკვლევრებმა Wilder Penfield-მა და Herbert Jasper-მა კიდევ უფრო განავრცეს. მათ აჩვენეს, რომ ტვინის მოტორული ქერქის, ანუ სხეულის მოძრაობების მაკონტროლებელი რეგიონის, ელექტრული სტიმულაციის შედეგად სხეულის საპირისპირო მხარეს შეკუმშვები შეიძლება მოხდეს. გარდა ამისა, მათ ტვინის მოტორული და სენსორული არეების — ანუ შეგრძნებისა და აღქმის მაკონტროლებელი რეგიონების — დეტალური ფუნქციური რუკები შექმნეს. ამ კვლევებმა კიდევ უფრო გაამყარა აზრი, რომ ტვინის სპეციფიკურ უბნებს გარკვეული ფუნქციები აქვს.
სტატიის გამოსახულების განმარტება:
ტვინის ნახევარსფეროები:
- ლურჯი: თხემის წილი, რომელიც გრძნობის ორგანოებიდან მიღებული ინფორმაციის გაერთიანებაში მონაწილეობს და საგნების გამოყენებასა და სივრცით ხედვაზე მოქმედებს;
- ვარდისფერი: კეფის წილი, რომელიც მხედველობით ინფორმაციას ამუშავებს;
- მწვანე: საფეთქლის წილი, რომელიც ხმისა და სუნის აღქმაში მონაწილეობს და ისეთ სტიმულებს ამუშავებს, როგორიცაა სივრცე და სახე;
- წითელი: შუბლის წილი, რომელიც ცნობიერ აზროვნებას უზრუნველყოფს და რომლის დაზიანებამ ადამიანის განწყობის ცვლილებები შეიძლება გამოიწვიოს;
- იისფერი: ქვედა ნაწილში მდებარე ნათხემის წილი, რომელიც გრძნობის ორგანოებიდან მიღებულ ყველა სახის ინფორმაციას მოძრაობასთან აკავშირებს და სხეულის წონასწორობის შენარჩუნებას ეხმარება.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Hippocrates of Cos (460 B.C.– 377 B.C.), Galen of Pergamon (129 – 199), Franz Joseph Gall (1758–1828), Pierre Paul Broca (1824 – 1880), Gustav Theodor Fritsch (1838 – 1927), Eduard Hitzig (1839– 1907), Wilder Graves Penfield (1891 –1976), Herbert Henri Jasper (1906–1999)
- წინა თემა: Gray's Anatomy 1858 – საუკუნეების სამედიცინო წიგნი
- შემდეგი თემა: დაავადებების მიკრობული თეორია 1862 – უხილავი არსებები
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.