Anamnezində xərçəng olan şəxslər qan donoru ola bilərmi?
Bu məqalədə
Xərçəngdən sonra qan donorluğu: dünya və Türkiyə prosedurları
Kimlər həyat xilas edə bilər, kimlər risk altındadır? Onkoloji anamnezi olan donorlar üçün əhatəli uyğunluq bələdçisi.
1. Qlobal və yerli prosedurlar arasındakı fərqlər
Dünyada qan donorluğu qaydaları donordan resipiyentə hüceyrə ötürülməsi riskini (nəzəri mikrometastaz) minimuma endirmək məqsədi daşıyır. Lakin bu qaydaların çevikliyi ölkədən ölkəyə dəyişə bilər.
Türkiyə proseduru (Qızıl Aypara & TİTCK)
Türkiyədə Avropa Qan Şurasının bələdçiləri əsas götürülür. Ümumi qayda solid şişlərdə müalicənin tam başa çatmasından 5 il keçməsidir. Bu müddətdə residiv olmaması və şəxsin dərmansız izlənməsi şərtdir.
Dünya standartları (FDA & Red Cross)
ABŞ-da FDA müalicədən sonra remissiyaya girən bir çox xərçəng növü üçün 12 aylıq gözləmə müddətini yetərli saya bilər, İngiltərə (NHS) isə daha sərt qaydalar tətbiq edərək əksər xərçəng növlərində donorluğu daimi məhdudlaşdıra bilər.
2. Xəstə qruplarına görə donor uyğunluğu
Xərçəngin növü donorun qəbulunda ən həlledici amildir. Hüceyrə xarakterinə görə qruplaşdırma belədir:
| Xəstə qrupu | Qəbuledilənlik | Şərtlər / Məhdudiyyətlər |
|---|---|---|
| Süd vəzi, prostat, yoğun bağırsaq | BƏLİ (5 il) | Cərrahiyyə, kimyaterapiya və radioterapiya başa çatmış olmalıdır. |
| Leykoz və limfoma | XEYR | Tam sağalma olsa belə, ömürlük daimi maneədir. |
| Mərhələ IV (metastatik) | XEYR | Xəstəlik keçmişdə yayılıbsa, qan vermək olmaz. |
| Dəri xərçəngi (bazal hüceyrəli) | BƏLİ (dərhal) | Müalicə bitdikdə və yara sağaldıqda donorluq mümkündür. |
| Karsinoma in situ | BƏLİ (12 ay) | Uşaqlıq boynu və ya sidik kisəsi kimi orqanlarla məhdud qalmış hallar. |
3. Donorluqdan əvvəl cavablandırılmalı 3 sual
1. Kimyaterapiya və ya radioterapiya bitibmi?
Aktiv müalicə alan xəstələr qan verə bilməz. Müalicənin bitməsi yalnız dərman qəbul etməmək deyil, orqanizmin sitotoksik təsirlərdən tam təmizlənməsi deməkdir. Bu müddətdə sümük iliyi basqılanmış ola bilər və bu, donorun sağlamlığını təhlükəyə atır.
2. Adjuvan (qoruyucu) hormon müalicəsi davam edirmi?
Süd vəzi xərçəngindən sonra istifadə olunan tamoksifen və ya oxşar dərmanlar adətən “aktiv müalicə” çərçivəsində qiymətləndirilməsə də, onların teratogen (dölün inkişafına zərərli) təsirləri donor olmağınıza mane ola bilər. Dərman dayandırıldıqdan sonra müəyyən təmizlənmə müddəti gözlənilir.
3. Xərçəngin qanda dövr etmə riski varmı?
Nəzəri olaraq, bərk (solid) şişlərin qanda dövr edən hüceyrələri olsa da, onların qan köçürülməsi yolu ilə başqa şəxsdə xərçəng yaratdığına dair təsdiqlənmiş hal tibbi ədəbiyyatda yoxdur. Lakin “ehtiyatlılıq prinsipi” əsasında 5 illik gözləmə müddəti bu riski sıfıra endirmək üçündür.
DROZDOGAN Akademiyası
“Onkoloji xəstələr sağaldıqdan sonra cəmiyyətə borclarını qan verməklə ödəmək istəyə bilərlər, bu, gözəl hissdir. Lakin klinik reallıq budur: sizin sağlamlığınız ən azı resipiyentin sağlamlığı qədər dəyərlidir. Sümük iliyinizin və dəmir ehtiyatlarınızın donorluğa dözəcək qədər güclü olduğuna əmin olmadan bu addımı atmamalıyıq.”
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.