Günəş kremi seçərkən diqqətli olun – Həm özünüzü, həm təbiəti qoruyun

Günəş kremləri: Dəri sağlamlığı üçün zərurət, ekosistem üçün təhlükə

Dərimizi günəş şüalarından qorumaq üçün günəş kremləri əvəzolunmazdır. Lakin son illərdə onların ətraf mühitə təsiri böyük narahatlıq mənbəyinə çevrilib. Dünyada hər il təxminən 14000 ton günəş kremi su yollarına qarışır və bunun 25%-i birbaşa dənizlərə çatır. Xüsusilə mərcan rifləri və digər dəniz canlıları kremlərdəki zərərli kimyəvi maddələrdən ciddi təsirlənir. Bəs dəri xərçəngindən qorunarkən ətraf mühitə nə qədər zərər veririk? Bu yazıda günəş kremlərinin faydalarını və ətraf mühitə təsirlərini nəzərdən keçirəcəyik.

İqlim dəyişikliyi və dəri xərçəngi əlaqəsi

İqlim dəyişikliyinin dəri xərçənginə təsirləri günəş kreminə ehtiyacı daha da vacib edib. Məsələn, ABŞ-da ozon qatının nazilməsi səbəbindən hər il 30000-dən çox əlavə melanoma və melanoma olmayan dəri xərçəngi halı yaranır. Temperaturun 2°C artması ilə dəri xərçəngi hallarının 10% artacağı proqnozlaşdırılır. Buna görə günəşdən qorunma strategiyaları həyati əhəmiyyət daşıyır.

Günəş kremlərinin tarixçəsi və yayılması

Günəş kremləri 1928-ci ildən istifadə olunur və son 20 ildə satışları xeyli artıb. Kremlər zərərli UV şüalarına qarşı effektiv qoruma təmin etsə də, ətraf mühit üçün mühüm risk daşıyır. Hər il təxminən 14000 ton günəş kremi su yollarına qarışır və bu, dəniz ekosistemini ciddi təhdid edir.

UV filtrlərinin ətraf mühitə təsirləri

Günəş kremlərində istifadə edilən UV filtrləri orqanik (kimyəvi) və qeyri-orqanik (fiziki) olmaqla iki qrupa ayrılır. Orqanik filtrlərə oksibenzon və benzofenon kimi maddələr daxildir, suya qarışdıqda ətraf mühitə zərər verə bilər. Mərcan riflərində ağarma və DNA zədələnməsi yaratdığı bilinən oksibenzon dəniz kirpiləri və midiyalar kimi digər canlılara da mənfi təsir göstərib.

Mərcan riflərinə təsirlər

Mərcan rifləri günəş kremlərindəki kimyəvi maddələrə son dərəcə həssasdır. 2008-ci ildəki ilk tədqiqatlar orqanik UV filtrlərinin mərcan ağarmasına səbəb ola biləcəyini göstərib. Oksibenzonun mərcanlara toksik təsir göstərdiyi, DNA zədələnməsi və anormal böyümə kimi problemlər yaratdığı da bu tədqiqatlarda ortaya qoyulub. Təsirlər dəniz anemonları, yosunlar və digər dəniz canlılarında da müşahidə olunub.

İnsan sağlamlığı üçün risklər

Bəzi orqanik UV filtrləri insan sağlamlığına da mənfi təsir göstərir. Bu maddələr sidikdə, qanda və ana südündə aşkarlanıb. Digər tərəfdən, fiziki günəş kremləri dəriyə dərindən nüfuz etmədiyi üçün daha təhlükəsiz sayılır. Qeyri-orqanik filtrlər ətraf mühit baxımından da daha dayanıqlı qiymətləndirilir.

Tənzimləmələr və alternativlər

Ətraf mühitə zərər verən UV filtrlərinin istifadəsi bəzi bölgələrdə qadağan edilib. Avropa İttifaqı və ABŞ yalnız təhlükəsiz sayılan maddələri ehtiva edən günəş kremlərinə icazə verir. Bununla belə, həm insan sağlamlığına, həm də ətraf mühitə zərər verməyən yeni kremlərin hazırlanması üçün əlavə araşdırmalar lazımdır.

Günəş kremi istifadə edərkən diqqət tələb edən məqamlar

Günəş kremi istifadə edərkən ətraf mühitə uyğun məhsulları seçmək və digər qoruyucu tədbirləri də unutmamaq vacibdir. Etiketləri diqqətlə oxuyub zərərli maddələrdən uzaq durmaq, sprey əvəzinə losyon seçmək və uzunqollu geyimlər geyinmək ilə ətraf mühitə mənfi təsirləri azalda bilərik.

Nəticə: Məlumatlı seçimlər etmək

Günəş kremi istifadəçiləri olaraq dəri xərçəngindən qorunarkən ətraf mühitə də zərər verməməyə çalışmalıyıq. Günəş kremləri barədə məlumatlı seçim etməklə həm özümüzü, həm planetimizi qoruya bilərik.